Zarządzanie

Jak zaoszczędzić na uprawie roślin pastewnych?

info@elita-magazyn.pl (Elita) — Fri, 09 Sep 2022 00:00:00 +0200

Gdzie szukać oszczędności w produkcji mleka?

Eksplodujące ceny nawozów, paliw, ale i pasz treściwych grożą znacznym spadkiem produkcji mleka. Czy i jak reagować na te zmiany? Hodowcy bydła mlecznego mogą nieco zaoszczędzić na produkcji paszy. Najprostszym sposobem jest ograniczenie nawożenia, dłuższe koszenie trawy, rezygnacja z dodatków kiszonkarskich lub pominięcie pokosu. Ale UWAGA! – oszczędzając w jednym miejscu, często wydajemy więcej, gdzie indziej ("efekt odbicia"). Przedstawiamy kilka pomocnych wskazówek, które producenci mleka mogą (i powinni) wprowadzić!

Nawożenie mniejszą ilością azotu – cięcie maksymalnie o 20%!

Zmniejszenie nawożenia azotem: na użytkach zielonych przy trzech – pięciu dawkach w ciągu roku zużywa się od 170 do 210 kg azotu. Przy wystarczających zasobach paszy i prawidłowo przeprowadzonym pierwszym pokosie, nawożenie azotem można ograniczyć o około 20%. W kolejnych pokosach często wystarcza 20 kg azotu mineralnego. W perspektywie średnioterminowej darń użytków zielonych dostosowuje się do znacznie zmniejszonych dawek nawozów azotowych zwiększając udział koniczyny. Jeśli oprócz użytków zielonych, możliwa jest też uprawa roli, można wybrać rośliny o mniejszym zapotrzebowaniu na azot (np. strączkowe).

Nawożenie fosforem można wstrzymać na rok, pod warunkiem, że jego zawartość była wcześniej prawidłowa. Można również czasowo zrezygnować z potasu, ponieważ tereny, które są odpowiednio zaopatrywane w obornik zwykle nie wykazują żadnych niedoborów. Z drugiej strony, nie można zrezygnować z nawożenie siarką (w formie siarczanowej) w okresie wiosennym (30 kg S) na łąkach intensywnie użytkowanych. Dzięki siarce można zebrać od 10 do 20% plonów więcej!

Lepsza dystrybucja obornika: Często kukurydza jest nawożona (zbyt) obficie obornikiem, podczas gdy intensywnie koszone użytki zielone, które mają znacznie większe zapotrzebowanie, dostają go za mało. Należy zadbać o właściwe rozłożenie obornika.

Zmniejszenie strat azotu poprzez czyste przejścia, pozostawienie warstw płynnych podczas przechowania; prawidłową homogenizację, oddzielenie lub dodanie wody na krótko przed rozrzuceniem (docelowo: gnojowica maks. 6% suchej masy). Gnojowicę należy rozrzucać jak najbliżej podłoża, tylko przy pochmurnej, chłodnej pogodzie.

Dodatki do kiszonek: Dobra jakość kiszonek jest największym czynnikiem pozwalającym na obniżenie kosztów żywienia. W końcu wszystkie koszty związane z zakiszaniem – od kosztów technicznych po koszty pracy wykonawcy – pozostają takie same. Ponadto w gospodarstwach stosujących kiszonki, znacznie rzadziej występują problemy z chorobami metabolicznymi. Może to zabrzmieć absurdalnie, ale dodatki kiszonkarskie mogą pomóc obniżyć koszty paszy. W końcu najdroższą paszą jest pasza wyprodukowana, ale nieprzetworzona na mleko.

Trawa i międzyplon: Jeśli warunki pogodowe są sprzyjające (wystarczająca ilość deszczu!), na stanowiskach, które nie są zbyt piaszczyste, często po zbożach do końca wegetacji można nadal stosować dwa sposoby użytkowania – koszenie i wypas. Przy dziesięciotygodniowym okresie wzrostu, jesienią można uzyskać plony do 30 dt/ha suchej masy.

Na stanowiskach suchych, uprawa specjalnych mieszanek roślin przeznaczonych na okres suszy (np. mieszanki traw z cykorią pastewną, tymotką łąkową, życicą, koniczyną czerwoną, koniczyną białą, z żytem), wysiewanych na przełomie lipca i sierpnia, pozwala na uzyskanie bardzo wysokich plonów (dużo masy zielonej) o dobrej wartości paszowej w porównaniu z życicą lub kukurydzą. Aby wykorzystać potencjał i wysokie koszty nasion, konieczne jest trzyletnie użytkowanie.

Planowanie zakupów z odpowiednim wyprzedzeniem: Jeśli wiosną można przewidzieć niedobór podstawowych pasz, należy więc jak najszybciej zorganizować zakup – kukurydzy lub traw. Ważne: Zawsze należy negocjować cenę.

Samodzielna produkcja paszy treściwej

Wcześniej zaplanuj własne uprawy zbóż i kukurydzy lub rozważ zakup "na pniu" z pola. Ważne jest, aby już na początku pomyśleć o przechowywaniu (suszenie lub konserwacja na mokro) i przetwarzaniu (np. mielenie na zlecenie, CCM). To w znacznym stopniu sposób na zachowanie niezależność od kosztownych zakupów pasz treściwych w najbliższych miesiącach jesiennych i zimowych. Pomóc w zaoszczędzeniu na drogich paszach treściwych mogą również produkty uboczne. Za wszelką cenę należy unikać nadmiaru białka w dawce pokarmowej – krowa powinna dostać paszę o zawartości 150 g białka surowego (nXP) – trzeba więc znać spożycie paszy i jej skład!

Zawsze sprawdzaj wskaźnik IOFC

Wskaźnik IOFC (przychód ponad koszty paszy) stał się prostym instrumentem kontrolnym służącym do obliczania opłacalności. Koszty paszy są odejmowane od sumy zysków z produkcji mlecznej. IOFC można wykorzystać do szybkiego sprawdzenia, czy zmiana dawki pokarmowej jest skuteczna pod względem ekonomicznym. Stosunek ten można również wykorzystać do obliczenia, jaki jest efekt oszczędzania paszy treściwej lub zastępowania składników dawki pokarmowej (i czy w ogóle jest efekt).

G. Veauthier
Zdjęcie: Stöcker-Gamigliano

Artykuł ukazał się w magazynie Elita Dobry Hodowca 4/2022 na str. 32. Jeśli chcesz czytać więcej podobnych artykułów, już dziś wykup dostęp do wszystkich treści na Elicie: Zamów prenumeratę.

Kiedy poddać krowę eutanazji?

info@elita-magazyn.pl (Elita) — Fri, 29 Jul 2022 00:00:00 +0200

W trosce o dobrostan zwierząt

Konsumenci są bardzo wyczuleni, jeżeli do rzeźni przywożone są wychudzone, okaleczone czy ekstremalnie kulejące krowy. W trosce o dobrostan zwierząt i wizerunek branży, nie można pozwolić, by takie obrazy miały miejsce. Zadaniem hodowców i służb weterynaryjnych jest ocena stanu zdrowia zwierząt i decyzja czy cierpiące i poważnie chore zwierzę dalej leczyć, czy jednak uśpić.

Obowiązki hodowcy

Ustawa o ochronie zwierząt, § 1 stanowi, że nikt nie ma prawa bez uzasadnionego powodu zadawać zwierzętom bólu, cierpienia oraz uszkadzać ich ciało. Do uzasadnionych powodów można zaliczyć produkcję żywności, łowiectwo, rybołówstwo, walkę z chorobami, zabijanie zwierząt niebezpiecznych oraz zwalczanie szkodników. Punkt 4 rozporządzenia w sprawie dobrostanu zwierząt stanowi również, że zwierzęta kręgowe mogą być poddawane ubojowi wyłącznie po ogłuszeniu. Jeżeli zwierzę jest chore, właściciel jest zobowiązany do pielęgnacji zwierzęcia, zapewnienia mu komfortowych warunków i miękkiego podłoża.

Czas na podjęcie decyzji

Ranne lub poważnie chore zwierzęta spotkamy w każdym gospodarstwie. Beznadziejne przypadki kliniczne przybierają różne obrazy: toksyczne stany zapalne wymion lub macicy, niewydolność wątroby, złamania czy naderwania mięśni. Również w cielętniku zdarzają się poważnie chore zwierzęta. W żadnym wypadku nie należy czekać, aż „problem” sam się rozwiąże.

Nasuwa się wówczas pytanie – czy kolejna terapia pomoże? Czy jednak rozważyć eutanazję w najbliższej przyszłości? Dobrze wiedzieć z wyprzedzeniem, kto ma podjąć działania w sytuacji awaryjnej i na jakiej podstawie (danych) należy podejmować te często nieprzyjemne decyzje. Opóźnienie w tej kwestii działa na niekorzyść – wraz z upływem czasu spada szansa na wyzdrowienie, a cierpienie zwierzęcia niepotrzebnie się przedłuża.

Zwierzę zdolne do transportu, czy też nie?

Jeżeli hodowca zdecyduje się zaprzestać leczenia zwierzęcia i na ubój, musi wziąć pod uwagę możliwość transportu. W przypadkach wątpliwych powinien zawsze skonsultować się z lekarzem weterynarii.

W Nadrenii Północnej Westwalii hodowcy dysponują przewodnikiem z wytycznymi odnośnie zdolności zwierzęcia do transportu i uboju. Wyjaśniono w nim przy pomocy krótkich tekstów, zdjęć i piktogramów, kiedy zwierzę jest zdolne do transportu i uboju. Autorzy publikacji chcieli wyraźnie pokazać wszystkim osobom zaangażowanym w transport zwierząt, kiedy są one zdolne do transportu. Przewodnik jest ogólnie dostępny w Internecie.

Zwierzęta poddawane terapii, powinny być przeniesione do boksu dla chorych krów, głęboko wyścielonego miękką, suchą i czystą ściółką, regularnie dezynfekowanego, np. wapnem gaszonym. Należy maksymalnie ułatwić choremu zwierzęciu dostęp do paszy i wody. Właściciel powinien wspólnie z lekarzem weterynarii rozważyć, czy dalsze prowadzenie leczenia ma sens, czy też cierpieniu zwierzęcia powinno się ulżyć przez eutanazję. Za dalszą terapią przemawiają następujące aspekty: krowa je i pije, próbuje wstawać i nie zalega dłużej niż 3 dni. Natychmiastowa eutanazja jest zalecana, jeśli nie można skutecznie kontrolować bólu lub rany są tak duże, że wygojenie jest mało prawdopodobne.

Zaostrzone kontrole

Niemiecka minister rolnictwa Julia Klöckner, przedstawiła projekt ustawy, która umożliwiłaby poprawę dobrostanu zwierząt poprzez poubojowe sprawdzanie tusz. W Dolnej Saksonii organy nadzorcze już mają prawo kontrolować tusze zwierząt dostarczanych do zakładów utylizacyjnych (TBA) pod kątem naruszenia dobrostanu i w razie konieczności podejmować działania w gospodarstwie pochodzenia. Kontrole zwracają uwagę na to, czy zwierzę nie jest wyjątkowo wychudzone, czy ma odleżyny, patologiczne deformacje racic, rany, ponadprzeciętne zabrudzenia i oznaki, że zostało zabite w sposób niehumanitarny.

Unikać uboju z konieczności

Aby uniknąć sytuacji, że zwierzę trzeba uśmiercić w trybie pilnym, zazwyczaj wystarczy regularnie je obserwować. Gdy wcześnie odkryje się słabe ogniwa w zarządzaniu czy w oborze, do takich sytuacji nie będzie dochodzić.

M. Weerda

Zatłoczona obora to duży stres dla krów

info@elita-magazyn.pl (Elita) — Sat, 02 Jul 2022 00:00:00 +0200

Więcej przestrzeni dla krów

Na wiosnę tego roku krowy ze stada Kevina Anhamma wprowadziły się do nowej obory. Kierownik gospodarstwa z Kamp-Lintfort w Nadrenii Północnej-Westfalii rozbudował obiekt z 2010 roku o 18 metrów.

– Ale wcale nie chodziło wyłącznie o powiększenie stada – mówi przechadzając się wzdłuż stołu paszowego. Tam kilka krów wyciąga swoje głowy pod rurą karkową w kierunku paszy.

– Kiedy rozbudowywałem oborę, jednym z moich celów było stworzenie większej ilości miejsc dla krów, ale równie ważne było wybudowanie zadaszonego wybiegu i wydzielenie osobnej grupy pierwiastek – mówi i wychodzi z obory na dwuczęściowy brukowany wybieg, na którym po jednej stronie baraszkuje kilka pierwiastek. Są one dojone oddzielnie w jednym z pięciu robotów. Z drugiej strony wybiegu kilka starszych krów przygląda się z zaciekawieniem.

W sumie jego stado liczy 230 krów. Krowy dojne mają do dyspozycji 250 boksów legowiskowych. W okresie przejściowym przebywają w osobnej oborze na słomie. Obecnie średnia dla stada wynosi około 12,2 tys. kg mleka od krowy na rok.

Pełna obora, niespokojne zwierzęta

Jeszcze przed rozbudową obory, kierownik gospodarstwa Kevin Anhamm dbał o to, aby nie zatłoczyć obory. Jednak krów przybywało i rozbudowa była tylko kwestią czasu, bo brak miejsca stawał się coraz bardziej widoczny. Przykładowo – zainstalowano czwarty robot dla dodatkowych krów, ale nie zwiększono przy tym liczby legowisk.

Rozbudowa obory może być czymś więcej niż tylko dodawaniem krów i legowisk. Kevin Anhamm zapewnia swoim krowom dodatkową przestrzeń na wybiegach.

Hodowca szybko zauważył, że ten ruch zwiększył stres u krów i spowodował niepokój w stadzie. – Krowy czasem obskakiwały się i skakały na te leżące w boksach, które nie miały wystarczająco dużo miejsca, aby uciec – wspomina przechodząc obok grupy krów w laktacji. W związku ze wzrostem obsady do 110% coraz częściej dochodziło do uszkodzeń ciała i nieplanowanych brakowań.

Zachować samokrytycyzm

– To ważne, by ciągle zadawać sobie pytania – mówi, zatrzymuje się i dodaje – trzeba też czasem spróbować czegoś nowego, zrezygnować ze starych rozwiązań i sprawdzić, kiedy mniej znaczy więcej.

Nowe miejsce w oborze, dodatkowe stanowiska i wybieg odciążają oborę.

– Krowy mogą teraz wychodzić i zejść sobie z drogi na korytarzach spacerowych. Mają więcej przestrzeni do chodzenia i mogą przebywać na zewnątrz nawet w czasie upałów. Krowy w rui najczęściej gromadzą się na zewnątrz na wybiegu. Wyrównuje to presję społeczną wśród zwierząt – wyjaśnia producent mleka. Takie rozwiązanie relaksuje nie tylko zwierzęta, ale również pracowników i samego właściciela.

Priorytetem jest brak przepełnienia w oborze, a jeszcze lepiej lekkie jej niedopełnienie. To najlepszy sposób na dobrostan zwierząt.

-sh-

Jak ograniczyć ilość pasożytów na pastwisku?

info@elita-magazyn.pl (Elita) — Tue, 28 Jun 2022 00:00:00 +0200

Mniej pasożytów na pastwisku

Najpewniejsze są świeżo zasiane łąki, które w poprzednim roku były wyłącznie koszone, bez użytkowania pastwiskowego. Bezpieczne są również pastwiska, które w poprzednim sezonie, które w poprzednim sezonie nie były użytkowane przez bydło. Największe ryzyko dla zwierząt jest wówczas, gdy pastwisko spasane przez bydło, nigdy nie było koszone.

Zwiększone ryzyko zarażenia pasożytami występuje wówczas gdy:
Od sierpnia roku poprzedniego na pastwisku przebywały konie (niewrażliwe na pasożyty bydlęce).
Zakażone pastwiska w pierwszej połowie roku ponownie są użytkowane (formy przetrwałe).
świeżo ścięta trawa jest natychmiast transportowana, a użytek jest spasany (pasożyty są odporne na proces przygotowywania kiszonki).
Zakażone pastwiska są po zimie ponownie użytkowane.
Obciążone pasożytami pastwisko było spasane bydłem i bezpośrednio po tym koszone.

Zadziała systematyczność

Najlepsze informacje na temat obciążenia pasożytami w stadzie daje regularne badanie kału. Na podstawie wyników można oszacować stopień zakażenia pastwiska larwami pasożytów. Celem zrównoważonego programu odrobaczania jest utrzymanie kontaminacji pastwiska na jak najniższym poziomie. Jak to zrobić?

Wypas bydła tylko na pewnych pastwiskach
Zmiana pastwiska po 3 tygodniach w okresie wiosennym oraz co 2 tygodnie latem.
Ponowne korzystanie z pastwiska po 3 miesięcznym okresie spoczynku

-mw, so
Zdjęcie: Andrzej Rutkowski

Być hodowcą i nie oszaleć. Jak nie wypalić się zawodowo będąc rolnikiem?

a.pulawski@tygodnik-rolniczy.pl (Artur Pulawski) — Wed, 15 Jun 2022 00:00:00 +0200

Stres to codzienność rolnika

Freynie Lancaster, hodowczyni jerseyów z Oregonu czy słońce, czy deszcz, od 20 lat codziennie wkłada buty do biegania i wyrusza na 2-milową przebieżkę. Robi to nie tylko po to, aby utrzymać formę, ale także dlatego, że bieganie poprawia jej nastrój, daje energię wpływając zarówno na jej samopoczucie fizyczne, jak i psychiczne. Jak twierdzi – stres to codzienność rolnika.

Warto zadbać o dobry sen

Carrie Mess, hodowczyni bydła mlecznego z Wisconsin zwraca uwagę na inny aspekt – od kiedy zaczęła przywiązywać wagę do snu, znacznie poprawiło się jej zdrowie psychiczne. Wraz z rodziną, Mess doi 100 krów w Milford, Wisconsin. Znana ze swojej obecności w mediach społecznościowych Dairy Carrie, Mess mówi, że jej ograniczona obecność w mediach społecznościowych również pozytywnie wpłynęła na zdrowie psychiczne.

– Kiedy ludzie pytali mnie, jak znajduję czas na pracę na roli i media społecznościowe, odpowiadałam żartem, że po prostu nie śpię – mówi i dodaje: Ale to nie był żart. Budziłam się w środku nocy i jeśli nie odpisywałam na wiadomości i nie odpowiadałam na komentarze, to myślałam o tym. Albo robiłam rzeczy, na które nie miałam czasu w ciągu dnia. Teraz Mess stara się spać 7 godzin, co zrobiło ogromną różnicę. Kiedyś szczęściem był sen 5-godzinny, a zazwyczaj udawało się spać tylko 3 lub 4 godziny. Większa ilość snu pomogła jej zarówno na depresję, jak i na pamięć.

Lekarzy psychiatrów nie dziwi brak snu, stres i niepokój – naturalne stany każdego rolnika i hodowcy. Warto na co dzień pamiętać o paru aspektach:

1. Dowiedz się, co można kontrolować i naucz się nie skupiać na rzeczach, na które nie ma się wpływu (najlepszym przykładem jest pogoda). Im lepiej zrozumiesz i zaakceptujesz rzeczy, na które nie masz wpływu, tym lepiej będziesz w stanie kontrolować rzeczy, na które masz wpływ.

2. Znajdź aktywność, która pozwala oczyścić głowę i zrelaksować się.

3. Potrzebujesz określoną liczbę godzin snu każdej nocy (ile – to sprawa indywidualna). Nie zmienia się to w czasie żniw czy sianokosów. Jeśli się nie wyśpisz, będzie ci znacznie trudniej funkcjonować.

Artur Puławski
Zdjęcie: Unsplash

Artykuł ukazał się w magazynie Elita Dobry Hodowca 3/2022 na str. 5. Jeśli chcesz czytać więcej podobnych artykułów, już dziś wykup dostęp do wszystkich treści na Elicie: Zamów prenumeratę.

Jak skutecznie zwalczyć muchy w gospodarstwie mlecznym?

a.pulawski@tygodnik-rolniczy.pl (Artur Pulawski) — Tue, 14 Jun 2022 00:00:00 +0200

Zwalczanie much w gospodarstwie mlecznym jest procesem ciągłym

Chociaż eliminacja wszystkich obszarów lęgowych jest naprawdę niewykonalna, jednak zwalczanie larw jest proaktywnym środkiem zapobiegawczym, dzięki któremu dorosłe muchy nie będą składać jaj i ponownie się rozmnażać. Niestety – zwalczanie zarówno larw, jak i osobników dorosłych jest procesem ciągłym i nigdy się nie kończy. Rutynowe opryski pomogą utrzymać liczbę much na niskim poziomie w ograniczonych przestrzeniach, ale równie ważne jest zarządzanie odpadami na zewnątrz. Obornik musi być regularnie i często usuwany, podobnie jak rozkładające się śmieci i kiszonki. Należy też zwrócić uwagę na wysoką trawę wokół budynków, miejsca składowania obornika, a nawet pobliskie obszary zalesione.

Jak skutecznie zwalczać muchy w gospodarstwie mlecznym? Oto 4 najważniejsze etapy

Czteroetapowy plan – zwalczanie much wymaga zintegrowanego planu zarządzania, który obejmuje:

1. Inspekcję – identyfikacja rodzaju muchy lub much, które dominują w stadzie mlecznym, w oborach cieląt i kojcach jałówek.

2. Działania sanitarne – codzienny i cotygodniowy wysiłek w celu utrzymania obiektu w jak największej czystości, aby ograniczyć miejsca lęgowe.

3. Monitorowanie – rutynowe inspekcje w celu sprawdzenia populacji much, aby określić, czy program sanitarny i leczniczy działa.

4. Leczenie – właściwy produkt we właściwy sposób w stosunku do właściwej muchy. Program leczenia powinien obejmować larwicydy stosowane w połączeniu ze środkami dla dorosłych osobników, które będą działać na wiele stadiów rozwojowych.

Nie zwalczaj jedynie dorosłych osobników - to zaledwie niewielki procent całej populacji much

Jeśli zwalczamy tylko dorosłe muchy, nigdy nie ograniczymy populacji much. Dzieje się tak dlatego, że osobniki dorosłe stanowią zaledwie 20% cyklu życiowego muchy. Jeśli więc zwalczasz tylko dorosłe osobniki, larwy będą nadal dojrzewać i przyczyniać się do powstawania problemu.

Artur Puławski
Zdjęcie: Pixabay

Jak ograniczyć zagrzewanie się kiszonek?

info@elita-magazyn.pl (Elita) — Fri, 27 May 2022 00:00:00 +0200

Krowy nie będą pobierać zagrzanej paszy!

Ciepłą wiosną i latem przegrzanie paszy jest główną przyczyną spadku jej pobrania. Badania naukowe pokazują, że zagrzanej paszy krowy pobierają mniej aż o 13%. Wraz ze wzrostem temperatury spada również strawność paszy. I tak, wzrost temperatury paszy o 10⁰C prowadzi do strat energii o 0,1 MJ NEL/kg suchej masy. Wynikający z tego deficyt energii wywołuje stany zapalne wymion oraz zaburzenia płodności, których skutki trwają znacznie dłużej niż faktyczny okres upałów. Dlatego zagrzane partie kiszonek nie powinny być podawane zwierzętom. A wręcz przeciwnie – potraktujmy je tak samo jak pasze z pleśnią – zagrzane części z marginesem 50 cm należy bezwzględnie usunąć. Jeżeli w gospodarstwie są niedobory kiszonek, można młode zwierzęta przestawić na paszę suchą – mieszankę słomy i paszy treściwej, a w razie konieczności dokupić paszę, nawet jeżeli jest droga.

Nasuwa się pytanie - czy może chociaż część kiszonki da się uratować? Odpowiedź brzmi – ograniczyć zagrzewanie kiszonek w silosach! Metody:

Czysta praca: resztki kiszonki są rajem dla grzybów! W takich warunkach namnażają się błyskawicznie. Jeżeli resztka kiszonki ma kontakt z kominem silosu, jego powierzchnia zanieczyszcza się i zaczyna się nagrzewać. Dlatego latem należy zawsze oczyszczać ściany silosu!

Zwiększyć ugniatanie: im mniejsza kompresja, tym łatwiejszy dostęp tlenu do części głębokich silosu. Tam, gdzie drożdże mają kontakt z tlenem, kiszonka się zagrzewa. Na to jednak trzeba czasu, a więc im lepsze ugniatanie, tym wolniejsze tempo zagrzewania kiszonki.

Wybieranie kiszonki bez naruszenia jej struktury: Wybieranie kiszonki za pomocą wózka widłowego, gdzie widły naruszają strukturę, ułatwia dostęp tlenu w głębokie partie silosów, a to powoduje ich zagrzewanie się. Lepsze są inne techniki odcinania kiszonek, które pozostawiają gładkie powierzchnie (piła boczna, czy szufla tnąca).

Usunięcie przegrzanej partii kiszonki: jeżeli doszło do zagrzania kiszonki w silosie, zaczynają pracować drożdże, dlatego trzeba ściągnąć gorącą warstwę kiszonki przynajmniej z 50-centymetrowym marginesem.

Cięcie popryskać kwaśnym preparatem: Doświadczenia z Aulendorf pokazały, że potraktowanie powierzchni silosu kwasem propionowym opóźnia ponowny proces zagrzewania kiszonki o 1,7 dnia. Ze względu na niewielką głębokość penetracji środka (max. 6 cm) koniecznie jest przeprowadzanie oprysków codziennie. Po wykonaniu zabiegu, należy na tę część naciągnąć folię ochronną, aby zapobiec parowaniu.

Termometrem na podczerwień łatwo można kontrolować temperaturę w silosie

Zmiana silosu: jeżeli mimo wymienionych wyżej działań oraz potraktowania jego zawartości preparatem z kwasem, nacięcie pozostaje w dalszym ciągu gorące, nie pozostaje nic innego jak zmiana silosu – przynajmniej w górnej części lub nawet całej objętości silosu. Zaczynamy od ściągnięcia w całości gorących części, a następnie reszty silosu w cienkich warstwach ze środkiem stabilizującym na bazie kwasu propionowego (przynajmniej 5 l na tonę silosu). Materiał trzeba bardzo dobrze ugnieść i natychmiast przykryć. Zaleca się napełnić nisko silos, aby łatwiej pobierać porcje. Nowy silos zamknąć na przynajmniej 14 dni.

Stabilizacja TMR-u za pomocą kwasów i soli

Podgrzewanie TMR-u już na stole paszowym jest efektem działania drożdży. Kontakt z tlenem przez kilka godzin, może doprowadzić do ich namnożenia, a przez to do zagrzania całej dawki pokarmowej. Zagrzanie jest de facto oznaką psucia się paszy, przez co spada smakowitość oraz jej energetyczność, a proces ten zaczyna się już 6 do 8 godzin przed. Jeżeli rano hodowca stwierdzi, że TMR jest za gorący, to prawdopodobnie połowę zepsutej paszy zwierzęta już zjadły!

W tej sytuacji pomoże dodanie do mieszanki kwasu lub proszku (stabilizatora TMR) do wozu paszowego. Ważne, by rozprowadzić go bardzo równomiernie. Przy zastosowaniu słabych kwasów (mniej żrących), trzeba zwrócić szczególną uwagę na zadawaną ilość. Ostra woń kwasu propioidowego może ograniczać pobieranie paszy przez zwierzęta, dlatego kwas należy mieszać z paszą w mniejszej koncentracji, ale za to w większej objętości.

Rada: specjalne kwasy do TMR-u są niestety trochę droższe, jednak łatwiejsze w użyciu oraz mniej niebezpieczne.

Do stabilizacji paszy nadają się również niektóre sole, np. sorbinian potasu. Granulat przed użyciem należy rozpuścić w wodzie, zachowując przy tym zasady bezpieczeństwa.

Ostrożnie przy dodawaniu wody do TMR: wilgotna pasza ma tendencję do szybszego zagrzewania się! Jeżeli woda jest magazynowana w pojemniku, można potrzebną ilość preparatu rozpuścić bezpośrednio w niej. Do tego celu wykorzystuje się różne systemy do dozowania.

Ostrożnie: Technika pobierania kiszonki za pomocą ładowacza czołowego, gdzie widły luzują kiszonkę sprawia, że zwiększa się dopływ tlenu,co może powodować zagrzewanie się głębszych partii. Przynajmniej latem lepsze są inne urządzenia do pobierania kiszonek jak na przykład specjalne wycinaki do kiszonek pozostawiające gładką powierzchnię

Nie może pozostać nawet gram!

Wóz paszowy za każdym razem dokładnie opróżniamy, również stół paszowy należy utrzymywać w maksymalnej czystości, ponieważ resztki paszy mogą zainfekować drożdżami świeżo zadaną paszę i w ten sposób przyspieszyć proces zagrzewania. Przy wyższych temperaturach i w trakcie upałów sprawdza się zadawanie paszy dopiero późnym wieczorem, kiedy spada temperatura otoczenia (pasza wówczas nie zagrzewa się tak szybko) lub też odwrotnie – w bardzo wczesnych godzinach porannych przy wschodzie słońca. Druga opcja jest nawet korzystniejsza, bo odpowiada naturalnemu rytmowi pobierania paszy przez zwierzęta. Można też zadawać paszę kilka razy dziennie i w międzyczasie ją podgarniać. W lecie krowy pobierają aż dwie trzecie paszy w nocy, dlatego stół paszowy nie powinien być pusty wieczorem czy też nocą!

-ve-
We współpracy z J. H. Puckhaber

Artykuł ukazał się w magazynie Elita Dobry Hodowca 2/2022 na str. 6. Jeśli chcesz czytać więcej podobnych artykułów, już dziś wykup dostęp do wszystkich treści na Elicie: Zamów prenumeratę.

Co wpływa na koszt doju automatycznego i jak go obniżyć?

a.rutkowski@tygodnik-rolniczy.pl (Andrzej Rutkowski) — Tue, 24 May 2022 00:00:00 +0200

Zużycie wody, energii i środków do dippingu, a więc koszty bieżące, bardzo różnią się między gospodarstwami. Wiele zależy od pracy robotów udojowych. Jak zatem zminimalizować codzienne wydatki?

Ustalić rutynowe prace konserwacyjne.
Kontrolować ustawienia czyszczenia.
Kontrolować zużycie środków do dippingu.

Rutynowy przegląd robotów udojowych

Dla każdego robota producent przewidział określone procedury konserwacji i kontroli. Należy przestrzegać zalecanych terminów, wprowadzić je jako coś rutynowego i normalnego. Sprzęt jeszcze nie jest zepsuty, a już wyciek z kompresora może zwiększyć zużycie prądu o 1/3! Jeśli zostanie to odkryte po paru miesiącach, przez ten czas koszty sporo urosną.

Należy zatem ustanowić na każdy dzień/tydzień pracy stałe, rutynowe czynności. Codziennie warto sprawdzić czy wszystko jest szczelne (rada: w godzinach porannych dokładnie przysłuchiwać się pracy urządzenia – często problemy są słyszalne). Raz w tygodniu, w ustalonym dniu, zapisywać wskazania liczników energii elektrycznej i wody oraz sprawdzać poziom oleju w pompie próżniowej. Większe prace – takie jak czyszczenie żeberek chłodzących – prowadzić raz na kwartał, najlepiej w tym samym czasie co serwis techniczny (zredukowane czasy przestoju). Porad, jakie punkty kontrolne są ważne, może też udzielić serwisant. Przed niektórymi najważniejszymi „pochłaniaczami” energii (chłodzenie, przygotowanie ciepłej wody, dojenie) można zainstalować oddzielne liczniki prądu – w ten sposób łatwiej można zauważyć wszelkie odchylenia od normy.

Woda – ustawić czyszczenie

Producenci urządzeń dojnych troszczą się, aby z technicznego punktu widzenia utrzymać kryteria jakości mleka (higiena, lks). Zawsze, by choć po części wyeliminować czynnik ludzki, zakładany jest dodatkowy margines bezpieczeństwa. Oznacza to przykładowo, że urządzenie jest płukane częściej lub za pomocą większej ilości wody (co pociąga za sobą większe zużycie prądu na jej podgrzanie) niż to faktycznie jest konieczne. Jeśli robot udojowy dokładnie monitoruje jakość mleka, często możliwa jest optymalizacja ustawień systemu. Taka decyzja wymaga jednak konsultacji z serwisem technicznym.

Rutynowe kontrole pomagają we wczesnym wychwyceniu błędów. Zużycie wody i środków czystości można zoptymalizować z pomocą serwisu technicznego

Ile płynu do dippingu?

Zużycie środków do dippingu, ale też do mycia i dezynfekcji może być bardzo różne i znacznie odbiegać od zaleceń. W jednej z analiz przeprowadzonej w Hesji w sezonie 2016/2017 faktyczne zużycie tych środków daleko odbiegało od tego, co było zaplanowane!

Rada: Sprawdzaj ilość i stężenie detergentów co cztery tygodnie. W tym celu należy napełnić litrową miarkę, zanurzyć w niej lancę robota, a następnie rozdzielić zmierzone zużycie środków na liczbę udojów. Sprawdzić też zużycie środków do dippingu – w zależności od zaleceń producenta, na wymię powinno przypadać jednorazowo 5 do 7 ml płynu do dippingu. Jeżeli ilość ta znacznie odbiega od tych wytycznych, przyczyną może być niewłaściwe ciśnienie natrysku, źle dobrane dysze lub niedostosowanie ich do lepkości środka.

Równie regularnie należy sprawdzać pompy dozujące pod względem zużycia, a przewody doprowadzające wymieniać raz w roku (twardnieją!). Detergent powinien być dostosowany do stopnia twardości wody (serwis techniczny). W ostatecznym rozrachunku oszczędności mogą wynieść ok. 700 do 800 € rocznie na jednego robota udojowego (tabela 1). Warto również tak ustawić zarządzanie stadem, by podczas doju zdajać możliwie dużo mleka – każdy „niepotrzebny” udój pochłania materiały eksploatacyjne i pieniądze! Dlatego krowom o niskiej wydajności trzeba inaczej ustawić dostęp do robota, optymalizować zarządzanie, hodowlę prowadzić pod kątem zwiększania wydajności w stadzie...

Wniosek: Dój za pomocą robota to ułatwienie dla hodowcy, ale też i większe ryzyko (w porównaniu do doju w hali), że zużycie środków do czyszczenia, dezynfekcji i dippingu będzie rosło ponad normę, gdy użytkownik zawczasu nie rozpozna problemu.

Artykuł ukazał się w magazynie Elita Dobry Hodowca 5/2021 na str. 50. Jeśli chcesz czytać więcej podobnych artykułów, już dziś wykup dostęp do wszystkich treści na Elicie: Zamów prenumeratę.

Nocne światło w oborze przeszkadza krowom w odpoczynku?

info@elita-magazyn.pl (Elita) — Sun, 08 May 2022 00:00:00 +0200

Brak okresów ciemności w oborze zaburza sen krów

Światło jest niezwykle ważne dla krów, ponieważ nie tylko kontroluje ich wewnętrzny zegar, ale także wpływa na metabolizm i produkcję hormonów. Jeśli hodowca nie przestrzega okresu ciemności, może się zdarzyć, że zmieniony rytm dobowy stymuluje hormony krów w niewłaściwy sposób.

W ciągu doby krowa odpoczywa w sumie od 10 do 14 godzin, podzielonych na dziesięć do dwunastu okresów odpoczynku. Większość z nich przypada na noc. Podczas tego nocnego odpoczynku krowy zapadają w fazy snu (w tym fazy marzeń sennych). Podobnie jak w przypadku ludzi, również dla krów fazy te są szczególnie ważne dla regeneracji organizmu (przykładowo – leżąc krowy odciążają racice).

Maksymalnie 10 luksów

Jeśli hodowca musi wrócić do obory w nocy, sprawdzić czy krowy się nie cielą lub nie są chore, może mieć trudność z odnalezieniem drogi. Z tego powodu w wielu oborach w nocy włącza się jedno lub więcej świateł. Krowom jednak nie jest ono potrzebne, bo mają dobrze rozwinięte widzenie nocne. Jeśli przyjrzymy się nocnym nagraniom z kamer w oborze, zobaczymy, że krowy są aktywne również w nocy i spacerują po oborze, np. do stołu paszowego, do poideł czy do robota udojowego. Oświetlenie nocne w oborze jest więc głównie po to, aby pomóc pracownikom odnaleźć drogę podczas nocnej kontroli.

Światło w oborze powinno być wyłączane w nocy, aby krowy mogły lepiej wypocząć. Jeśli do kontroli nocnej potrzebujemy oświetlenia, nie powinno być ono jaśniejsze niż 10 luksów

W związku z tym należy, w miarę możliwości, wyłączać na noc wszystkie światła w oborze. Jeśli pracownicy absolutnie potrzebują światła nocą, najlepiej użyć przyciemnionych źródeł o maksymalnej wartości dziesięć luksów w czerwonawym spektrum barw. Takie światło mniej przeszkadza krowom, a ludzie nadal dobrze w nim widzą.

Rada: Użyj programatora czasowego i włącz światło w oborze na pół godziny przed porannym rozpoczęciem pracy. W ten sposób krowy są już aktywne, gdy hodowca lub jego pracownicy rozpoczynają poranny dój.

Sophie Hünnies
fot. Berkemeier

Kiedy zwiększenie obsady w oborze jest opłacalne?

a.pulawski@tygodnik-rolniczy.pl (Artur Pulawski) — Tue, 19 Apr 2022 00:00:00 +0200

Kiedy zwiększanie obsady ma sens?

Badania przeprowadzone na Uniwersytecie na Florydzie wykazały, że to właśnie cena mleka i paszy decyduje o opłacalności gęstości obsady. Ale... tylko wtedy, gdy cena mleka jest wysoka, a koszty paszy niskie, wyższa obsada ma sens. Niestety, prognozy dotyczące cen paszy na rok 2022 są podobne do cen mleka – wysokie.

Jak jest idealna obsada w oborze?

Idealna obsada zwierząt przedstawiona w badaniach amerykańskich naukowców wynosiła około 120% (120 krów na 100 legowisk); większa oznacza obniżenie dobrostanu zwierząt. Krowy, mając swobodny dostęp do legowisk, spędzają w pozycji leżącej od 10 do 14 godzin dziennie. Badania wykazały, że im wyższa obsada, tym krótszy czas leżenia, krótszy czas przeżuwania i większy stres. A im więcej krowa leży, tym więcej mleka produkuje – w jednym z opracowań stwierdzono, że wydłużenie czasu leżenia o 1 h spowodowało wzrost produkcji mleka o 1,7 kg.

Duże zagęszczenie w okresie przejściowym ma same niekorzystne następstwa

Również tłok przy stole paszowym i poidle nie wychodzi krowom na dobre – spada pobranie s.m., a każde 0,5 kg suchej masy mniej obniża produkcję mleka o 1 kg. Im więcej krów, tym dłuższy również czas doju i czekania w poczekalni. A spędzanie ponad 4 godzin dziennie bez dostępu do paszy i wody ma znaczący wpływ na pobranie suchej masy.

Szczególnie groźne jest nadmierne zagęszczenie krów w okresie przejściowym. Ma ono duży wpływ na wydajność krów w nadchodzącej laktacji. W tej grupie wręcz należy ograniczyć zagęszczenie stada – do 80% (80 krów na 100 legowisk), co może zmniejszyć ryzyko wystąpienia chorób krów w okresie przejściowym i zwiększyć produkcję mleka. Zwiększenie obsady nawet o 10% może obniżyć wydajność mleczną o ponad 0,7 kg dziennie w następnej laktacji.

Artur Puławski
fot. Beata Dąbrowska

Jak ograniczać koszty paszy?

info@elita-magazyn.pl (Elita) — Sun, 17 Apr 2022 00:00:00 +0200

Jak oszacować opłacalność produkcji mlecznej?

Income over feed cost (IOFC) – to instrument kontrolny do obliczania opłacalności produkcji działający w wielu krajach. Cenę paszy odejmuje się od sumy zysków z produkcji mlecznej. Dzięki IOFC można skontrolować, czy zmiana dawki pokarmowej ma sens ekonomiczny, a po analizie kosztów poszczególnych komponentów i zysków, które daje ich wprowadzenie, możemy w prosty sposób ocenić opłacalność swoich decyzji. Obok danych o ilości mleka na krowę i dzień (tabela), ważna jest też kontrola kosztów, by efektywnie pracować w systemie IOFC.

Przedstawiamy niektóre praktyczne wyniki z IOFC:

Bardzo dobra jakość paszy objętościowej

Dużo mleka zagwarantuje tylko bardzo dobra jakość paszy objętościowej. Wysoka zawartość składników pokarmowych to absolutna podstawa.

Zakupy paszy treściwej

Zamówienie gotowej mieszanki paszowej jest łatwe i proste. Ale jej koszt jest technicznie trudny do oceny. Zakup małych ilości jest drogi, a za samo mieszanie można zapłacić 1 euro/dt. Korzystniejszy jest zawsze zakup pasz treściwych bezpośrednio w porcie, ale zazwyczaj trzeba kupić większą ilość (20 ton na jeden transport) i wymieszać komponenty (lub to zlecić). Mieszanka powinna zawierać ich jak najmniej. Jeśli planujemy dodatek któregoś ze składników w niewielkiej ilości, istnieje potencjalne ryzyko, że pasza będzie niedokładnie wymieszana i w ten sposób stracimy to co zyskaliśmy na zakupach hurtowych.

Trzy składniki pasz

Trzy komponenty w mieszance paszowej pozytywnie wpływają na wydajność i zdrowie. Zostały one bardzo dobrze przebadane i gwarantują pewne wyniki. Są to: 1) tłuszcze, 2) soda (węglan sodu) oraz 3) wysokiej jakości śruta sojowa. Nie jest to pasza dla wszystkich zwierząt, ale wprowadzenie jej w wybranych grupach w określonym czasie gwarantuje optymalne wyniki i kontrolę kosztów. Zastosowanie dodatków na szeroką skalę (dla wszystkich) trzeba najpierw dokładnie przemyśleć. Najlepszym przykładem są tu drożdże. W USA zaleca się ich udział według innych warunków (koszty tam kształtują się na poziomie 2–3 eurocentów w przeliczeniu na zwierzę i dzień).

Suplementacja nie musi być droga

Dodatki mineralne łatwo wkomponować, ale one też muszą spełnić określone wymagania. Ogólnie – dodatek minerałów czy witamin (wapń, sól, minerały) nie powinien kosztować więcej niż 10 centów na zwierzę na dzień.

Komponenty białkowe: zalety śruty rzepakowej

Stosowanie śruty rzepakowej jest najtańszą metodą zaopatrzenia krów w wysokowartościowe białko. Ocenę komponentów białkowych paszy robi się zazwyczaj przeliczając koszt dodatku na procentową zawartość białka. To nie jest jednak prawidłowa metoda. Nowe metody umożliwiają dokładną ocenę białek w zależności od pochodzenia. Dodatkowo aktualne badania wskazują, że profil aminokwasów poekstrakcyjnej śruty rzepakowej doskonale spełnia wymagania żywienia krów mlecznych.

Wysoki udział pasz treściwych może dać pozytywny efekt, jeżeli dzięki temu wzrost zysku z mleka jest wyższy niż koszty paszy. Ekonomiczne uzasadnienie zmiany komponentów paszy można kontrolować poprzez zastosowanie „Income over feed cost“ (IOFC – przychód przewyższający koszt paszy) (fot. Hünnies)

Christian Deux

fot. główne: Andrzej Rutkowski

Ceny obornika, gnojowicy, słomy, siana i sianokiszonki poszły w górę. O ile?

d.kolasinska@topagrar.com.pl (Dorota Kolasińska) — Sun, 10 Apr 2022 00:00:00 +0200

Drożeją wszystkie środki produkcji, zdrożało też siano oraz sianokiszonka. Co prawda zawsze na wiosnę, przed pierwszym pokosem, ich ceny rosły, bo rolnikom kończyły się zapasy, ale tym razem podwyżki są znaczne. Dodatkowo więcej trzeba zapłacić za słomę i obornik. Ich ceny wywindowały bardzo drogie nawozy.

Oczywiście w zależności od jakości, ilości zakupu i województwa stawki za obornik, gnojowicę, słomę, siano i sianokiszonkę są bardzo różne, jednak trend rosnących cen jest ten sam. Przyjrzeliśmy się więc, jakie są ceny w poszczególnych województwach.

Ceny obornika i gnojowicy w województwach

Województwo	Obornik bydlęcy zł/t	Obornik kurzy zł/t	Gnojowica zł/1000 l
Mazowieckie	80	50-70	15
Wielkopolskie	50-60	80	20
Śląskie	50-60	30	10
Warmińsko-mazurskie	30-50	70	10
Opolskie	45	40-50 (pomiot 75)	25
Lubelskie	40-60	80-100	20
Lubuskie	60-120	100	15
Łódzkie	60-70	100	20
Kujawsko-pomorskie	55-75	60-65	25
Dolnośląskie	80	55	20
Małopolskie	50-70	-	20
Podkarpackie	50-150	40-50	25
Podlaskie	40-50...

Ile godzin powinno być jasno w oborze? 7 faktów na temat dobrego oświetlenia obory

info@elita-magazyn.pl (Elita) — Thu, 10 Mar 2022 00:00:00 +0100

Jak ważne jest prawidłowe oświetlenie w oborze?

Kiedy zimą dni są krótkie i ciemne, słońca jest mało lub brak go w ogóle, człowiekowi trudno się odnaleźć. Również dla krów światło jest bardzo ważne, ponieważ nie tylko ustawia zegar wewnętrzny, ale również przemiana materii i produkcja hormonów zależy od warunków świetlnych. Jeżeli światła naturalnego jest za mało, może się to negatywnie odbić na reprodukcji i produkcji mleka.

Na najważniejsze pytania odnośnie oświetlenia odpowiada dr Daniel Werner z Urzędu Rolniczego w Nardenii Północnej Westfalii.

Czy krowy widzą tak samo dobrze jak ludzie?

Dr Werner: – Nie. Krowy inaczej postrzegają światło. Ich ostrość widzenia zależy od warunków świetlnych. Oko krowy dopasowuje się do zróżnicowanych poziomów jasności około 12x wolniej niż oko człowieka. Dlatego też w świetle dziennym krowy widzą gorzej niż człowiek. Rekompensują to sobie innymi zmysłami – obwąchują, dotykają wolno przedmiotów w otoczeniu. Zupełnie inaczej jest nocą – wówczas krowy widzą znacznie lepiej niż ludzie, ponieważ ich oczy mają zdolność odbijania światła. Dlatego w nocy krowy nie potrzebują światła do orientacji. Ludzie pracujący przy obsłudze bydła powinni pamiętać, że w porównaniu z człowiekiem, oko krowy znacznie wolniej akomoduje się do zmian jasności i ciemności i dlatego w miarę możliwości należy równomiernie doświetlić oborę.

Czy krowom przeszkadza czerwone światło w nocy?

Dr Werner: – Tak, jeśli jest to jasne czerwone światło. Krowy widzą kolor czerwony, ale co ważne, nie dostrzegają różnic między barwą czerwoną i zieloną. Jeżeli zatem ktoś zostawi w oborze nocą czerwone światło, aby mieć kontrolę, zakłóci krowom nocny odpoczynek. Melatonina (hormon), która steruje rytmem dzień-noc jest produkowana wyłącznie nocą, w ciemności. Wystarczy oświetlenie o sile 10 luksów, by zaburzyć jej syntezę.

Czy można zachować dobowe okresy ciemności również w rytmie trzech dojów na dobę?

Dr Werner: – Zbyt długa ekspozycja krów na światło (naturalne czy sztuczne), negatywnie odbija się na wydajności mlecznej oraz płodności. Nawet przy trzykrotnym doju na dobę, spróbujmy zagwarantować zwierzętom 6-godzinny okres odpoczynku (zaciemnienia). Jedną z opcji jest indywidualne oświetlenie poszczególnych grup krów w oborze.

Ile godzin w ciągu dnia musi być jasno w oborze?

Dr Werner: – Krowy w laktacji potrzebują warunków długiego dnia, co oznacza 13 godzin światła i 11 godzin ciemności. Inaczej krowy w okresie zasuszania – te potrzebują warunków krótkiego dnia – tylko 8 godzin światła oraz 16 godzin ciemności. Dlatego też krowy laktacyjne i zasuszane potrzebują dwóch różnych obór lub jeżeli znajdują się w tej samej oborze – zróżnicowanej strefy oświetlenia. Jeżeli warunki świetlne są dobrze dopasowane, krowy laktacyjne produkują więcej mleka, a krowom zasuszanym znacznie łatwiej regenerują się wymiona.

Dlaczego światło LED bardzo dobrze nadaje się dla krów?

Dr Werner: – Lampy LED-owe w porównaniu z innymi technologiami mają dużą ilość światła niebieskiego oraz można je bardzo długo użytkować w porównaniu z innymi lampami (o ile mają dobry system chłodzenia), nawet 50 000 do 100 000 godzin. Przy zastosowaniu oświetlenia LED-owego traci się tylko 50% energii przez ciepło (w przypadku żarówek jest to nawet 95%!).

Czy krowom przeszkadza migające światło w oborze?

Dr Werner: – Tak, oczywiście! Krowy widzą znacznie więcej sekwencji obrazów na sekundę niż człowiek. Dlatego migające światło w oborze może być bardzo denerwujące dla zwierząt, nawet jeśli dla nas wcale nie jest takie strasznie. Jeżeli to możliwe, należy zastosować regulator oświetlenia, by światło miało jak najmniejszą szansę migania. Najlepiej ustawić wysokie frekwencje, więcej niż 1 kHz.

Czy panele świetlne w dachu gwarantują lepsze warunki świetlne w oborze?

Dr Werner: – I tak, i nie. Z jednej strony dają dużo światła, z drugiej strony zbyt mocno ogrzewają pomieszczenie. Ciepło z lamp jest trudne do usunięcia. Jeżeli przez panele świetlne, słońce świeci mocno na pojedyncze stanowiska, krowy niechętnie tam przebywają.

Lista kontrolna światła i oświetlenia:

Do regulacji czynności biologicznych krowy potrzebują zarówno światła, jak i ciemności. Następujące punkty mogą pomóc:

zapewnij krowom po zmianie grupy/obiektu wystarczająco dużo czasu, aby mogły odnaleźć się w nowym miejscu przez dotyk, obwąchiwanie i nasłuchiwanie;
w nocy wyłącz całkowicie światło. Można je włączyć podczas kontrolnego obchodu, ale przyciemnione;
wymień żarówki na lampy LED-owe;
nagraj oświetlenie obory telefonem komórkowym. Jeżeli na filmie obraz miga, to oznacza, że takie oświetlenie wywołuje stres u krów. Warto więc zainwestować w nowe technologie oświetlenia lub ulepszenie aktualnych;
panele świetlne wbudowane w dach powinny znajdować się jedynie po stronie wschodniej lub północnej (w żadnym wypadku od strony zachodniej czy południowej);
jeżeli to możliwe, oddziel w oborze krowy zasuszane od krów laktacyjnych, aby zapewnić każdej grupie odpowiednie warunki świetlne.

Sophie Hünnies

fot. Berkemeier

Artykuł ukazał się w magazynie Elita Dobry Hodowca 3/2021 na str. 50. Jeśli chcesz czytać więcej podobnych artykułów, już dziś wykup dostęp do wszystkich treści na Elicie: Zamów prenumeratę.

Olej napędowy drożeje. Jak można kupić go taniej?

info@elita-magazyn.pl (Elita) — Sat, 05 Mar 2022 00:00:00 +0100

O rządowej obniżkach podatku akcyzowego oraz podatku VAT na paliwa zdążyliśmy już dawno zapomnieć, ale gdyby nie one to za litr paliwa płacilibyśmy dziś jeszcze więcej.

Ceny paliw: Drogo, coraz drożej...

Na hurtowym rynku paliw każdy dzień przynosi podwyżki. PKN Orlen 1 marca sprzedawał w hurcie olej napędowy po 5 530 zł/m3, a najnowszy cennik na to paliwo z 5 marca to 6 632 zł/m3! W sprzedaży detalicznej na stacjach stawki już przekroczyły 7 zł/litr.

Jak podaje serwis e-petrol.pl średnie ceny oleju napędowego w polskich rafineriach w hurcie to 6 366 zł/m3, a benzyny bezołowiowej Pb95 to 5 825 zł/m3 (dane z 4.03.2022 - w chwili publikacji tego artykułu dane z 5.03. nie były jeszcze dostępne).

Problemy z dostępnością paliwa

Jednak cena w hurcie i w detalu to jedno, a dostępność paliwa to drugie. O ile na większości stacji benzynowych paliwo jest dostępne, to np. Orlen na swoich stacjach wprowadził tuż po wybuchu wojny w Ukrainie limity tankowania. Auto osobowe nie może zatankować więcej niż 50 litrów jednorazowo i to tylko do baku - nie można tankować paliwa do kanistrów. Auta ciężarowe - i jak wynika z naszych informacji - także ciągniki rolnicze, mogą tankować jednorazowo do 500 litrów do zbiornika paliwa.

W ostatnich dniach i godzinach otrzymaliśmy od naszych Czytelników wiele sygnałów o problemach z zaopatrzeniem.

- Zadzwoniłem do hurtowego dostawcy paliwa i wpisał mnie na listę oczekujących. Nie wiem kiedy przywiozą mi paliwo do gospodarstwa, ani ile będzie ono kosztowało, ale zapewne cena dnia lub nawet godziny dostawy - informuje pan Wiesław z Wielkopolski.

- Udało mi się kupić 3 tys. litrów paliwa. Zamówiłem je w gdy wybuchła wojna w Ukrainie i przywieźli je we wtorek. Jednak ceny nie znam - jako stały klient mogę płacić przelewem po 7 dniach od zakupu, więc czekam na fakturę - mówi pan Marek z woj. wielkopolskiego.

- Od kilku dni dzwonie po sprzedawcach i nikt nie ma dostępnego paliwa w hurtowych ilościach. Na pytanie o to kiedy będzie dostępne, wszyscy rozkładają ręce. Rolnicy w mojej oklicy mają raczej ten sam problem, bo ciągniki tankują na stacjach - pisze pan Adam z woj. pomorskiego.

Drogo ale stabilnie… ceny hurtowe, niedostępne dostawy. Łukasz załatw obiecane 5000 @LukaszP85 pic.twitter.com/p7oUcFoRhn
— Marek Studziński (@MarekStudzinski) March 5, 2022

Jak można zatankować nieco taniej?

W sytuacji, w której olej napędowy możemy kupić tylko na stacjach benzynowych, warto przypomnieć, że Prenumeratorzy top agrar Polska mogą liczyć na zniżkę w wysokości 0,08 zł na każdy litr paliwa zakupiony na stacjach PKN Orlen. Jeżeli jesteś naszym Prenumeratorem i chcesz skorzystać z tej możliwości to zadzwoń pod numer 61 886 29 02 (od poniedziałku do piątku) lub napisz na adres paliwo@klubprenumeratora.pl. Poinformujemy Cię w jaki sposób będziesz mógł skorzystać z tańszego paliwa.

Nie masz jeszcze prenumeraty? Sprawdź naszą ofertę TUTAJ!

Ubój z konieczności, a eutanazja krowy – jaka różnica?

info@elita-magazyn.pl (Elita) — Fri, 04 Mar 2022 00:00:00 +0100

Kiedy można dokonać uboju z konieczności?

Ubój z konieczności (ubój nagły) dotyczy zwierzęcia, które musi być poddane natychmiastowemu ubojowi, bo uległo przykładowo wypadkowi i jest niezdolne do transportu. Oszołomienie następuje poprzez strzał z aparatu ubojowego. Maksymalnie po 60 sekundach następuje śmierć przez wykrwawienie. Lekarz weterynarii kontroluje na miejscu oznaki życia oraz ma pieczę nad humanitarnym przebiegiem procesu. Stwierdza śmierć jeśli dojdzie do zatrzymania oddechu, ustania pracy serca oraz braku odruchu powiekowego.

Do 1 godziny po uboju zwierzę powinno być dostarczone do zakładu w celu schłodzenia tuszy oraz badania pośmiertnego. Do uboju z konieczności można wykorzystać ubojnie mobilne.

Kiedy należy poddać krowę eutanazji?

Uśmiercanie/eutanazja w nagłych wypadkach - stosuje się ją w przypadku zwierząt, które cierpią z powodu bólu, są ranne lub nieuleczalnie chore. Jeśli krowa jest wysoko cielna (ostatni miesiąc ciąży), cielę można uratować przez cesarskie cięcie w trybie nagłym. Decyzję o eutanazji podejmuje hodowca ze wsparciem lekarza weterynarii. W trakcie eutanazji, zwierzę dostaje narkotyk, który najpierw prowadzi do głębokiego znieczulenia, a następnie do zatrzymania akcji serca i ustania oddychania. U krów cielnych stosuje się środek, który przekracza barierę krew–łożysko.

Zdjęcie: Andrzej Rutkowski

Artykuł ukazał się w magazynie Elita Dobry Hodowca 5/2021 na str. 41. Jeśli chcesz czytać więcej podobnych artykułów, już dziś wykup dostęp do wszystkich treści na Elicie: Zamów prenumeratę.

Lizawki solne warto umieścić przy robotach udojowych

info@elita-magazyn.pl (Elita) — Fri, 04 Mar 2022 00:00:00 +0100

Dostęp do lizawek w oczekiwaniu na robota

Krowy w zależności od wydajności mlecznej i stadium laktacji mają indywidualne zapotrzebowanie na związki mineralne, między innymi na sól (chlorek sodu). Nie zaszkodzą więc dodatkowe solne i mineralne lizawki podawane oprócz podstawowego zaopatrzenia.

Mareile Krey swoim krowom ustawia tacę z lizawkami w miejscu, gdzie krowy czekają na wejście do robota udojowego. To zwiększa atrakcyjność tej strefy, a z oferty szczególnie często korzystają krowy świeżo wycielone.

Zdjęcie: Andrzej Rutkowski

Jak inseminować swoje krowy samodzielnie i z sukcesem?

info@elita-magazyn.pl (Elita) — Fri, 18 Feb 2022 00:00:00 +0100

Jakie błędy najczęściej popełniają rolnicy podczas samodzielnej inseminacji?

W porównaniu z inseminatorami, zootechnikami czy lekarzami weterynarii, hodowcy wykonują zabiegi unasienniania znacznie rzadziej, bo tylko w swoim stadzie. Może więc brakować im praktyki, doświadczenia oraz wyczucia. Robią wprawdzie zabieg prawidłowo, tak jak to zostało zademonstrowane na kursie inseminacji, ale krowy często się nie zacielają. Przyczyny mogą być różne – na przykład niezdiagnozowane cysty na jajnikach bądź brak ciałka żółtego.

Przedstawiamy typowe błędy podczas unasienniania oraz sposoby jak ich uniknąć:

Rozpoznanie rui:

Zachowanie krów należy obserwować przynajmniej dwa razy dziennie (idealnie byłoby trzykrotnie) przez 15 min. Można to zrobić w trakcie doju. Wskazaniem, że krowa jest w rui jest też mniejsza ilość udojonego mleka. Zalecenie: Krowy w rui odseparować od stada – w oddzielnej części obory. Stado jest wtedy spokojniejsze i łatwiej przeprowadzić zabiegi inseminacji.

Właściwy czas inseminacji:

Krowy powinny być unasienniane po 12 godzinach od pierwszych objawów rui. Jeżeli u krowy widzimy ruję w godzinach porannych, inseminujemy tego samego dnia wieczorem.

Wykorzystanie zdobyczy techniki:

Sensory rejestrują ilość pobieranej paszy, częstość przeżuwania, liczbę kroków oraz ewentualnie zawartość komórek somatycznych w mleku. Programy są w stanie rozpoznać ruję krów (również tę bezobjawową) oraz określić najbardziej optymalny czas inseminacji. A także – wskazać te zwierzęta, które rui nie mają, bo przykładowo – na jajnikach mają cysty blokujące cykl.

Badanie:

Należy sprawdzić czy krowa jest zdrowa i czy upłynął już odpowiedni czas od wycielenia. Inseminacja ma szanse powodzenia tylko jeśli zwierzę jest zdrowe. Badanie rektalne należy przeprowadzić w czystym, bezpiecznym i bezstresowym otoczeniu. Przykładowo – stwierdzając nieprawidłowe wypływy z dróg rodnych, które mogą świadczyć o zapaleniu macicy, odstępujemy od zabiegu.

Prawidłowe obchodzenie się z nasieniem oraz sprzętem do inseminacji:

Nasienie jest bardzo wrażliwe i zachowuje prawidłowe parametry tylko wtedy, jeśli nie naruszymy ciągłości chłodzenia. Ciekły azot w kontenerach wystarcza zazwyczaj maksymalnie na 4 miesiące, dlatego zaleca się uzupełnianie go w odstępach 3 miesięcznych (najlepiej ustawić sobie przypomnienie w telefonie). Sprzęt do inseminacji powinien być przechowywany w pobliżu kontenerów. Temperatura w urządzeniach do rozmrażania nasienia, o powinna być kontrolowana regularnie (38,5 C).

Jeżeli mamy problem z samodzielną inseminacją, lepiej zwrócić się o pomoc do fachowców – inseminatorów, zootechników, czy lekarzy weterynarii

Inseminacja:

Po przygotowaniu nasienia, zabieg powinien być przeprowadzony bardzo szybko (w ciągu 5 minut), dlatego też gdy mamy więcej krów do inseminacji, nie rozmrażamy wszystkich słomek na raz, a maksymalnie trzy. Należy zwrócić uwagę, aby przygotowane porcje nasienia także i podczas transportu zachowały temperaturę rozmrażania – 38,5^oC. Pomoże w tym rozmrażanie jak najbliżej miejsca, gdzie będzie przeprowadzany zabieg oraz uwiązanie wybranych krów.

Reinseminacja:

Jeżeli krowa ma ruję w godzinach porannych, powinna być unasienniona wieczorem. Jeżeli mimo to, dzień później nadal wykazuje objawy rui można przeprowadzić ponowną inseminację nasieniem pochodzącym od tego samego buhaja. Skuteczność zwiększa się wówczas o około 10%.

Zawsze pytaj

Na zabiegi inseminacji zaplanuj godziny poranne i wieczorne; na początek będzie potrzebne więcej czasu. Warto mieć stały kontakt z zootechnikiem czy lekarzem weterynarii (niektóre sztuki unasiennia się bardzo trudno i początkująca osoba może sobie nie poradzić). Badanie na cielność przez wykwalifikowaną osobę należy wykorzystać do zadawania pytań! Fachowcy mają odpowiednie wykształcenie i doświadczenie, co może być bardzo pomocne w rozwiązywaniu problemów związanych z samodzielną inseminacją.

Zdjęcie główne: Beata Dąbrowska
Zdjęcie w artykule: Stöcker-Gamigliano

Czas pomyśleć o użytkach zielonych

b.dabrowska@tygodnik-rolniczy.pl (Beata Dabrowska) — Thu, 17 Feb 2022 00:00:00 +0100

Uzyskanie wysokiej jakości zielonki staje się nie lada wyzwaniem

Zielonki z użytków zielonych, zarówno w formie świeżej jak i konserwowanej stanowią, obok kiszonki z kukurydzy, główną paszę objętościową w żywieniu bydła mlecznego.

Niestety, w obliczu zmian klimatycznych, które obserwujemy i które znacząco wpływają na produkcyjność użytków zielonych, uzyskanie z nich odpowiedniej ilości i najwyższej paszy staje się nie lada wyzwaniem. Powtarzające się susze atmosferyczne (już w różnych porach roku), brak opadów i wysokie temperatury (szczególnie w okresie letnim) przyczyniają się do wysuszenia okrywy glebowej, wpływając negatywnie na wzrost i rozwój płytko korzeniących się roślin łąkowych, szczególnie traw.

Tegoroczna zima jest najlepszym dowodem na wzrost temperatury, dużych wahań jej amplitud, które w połączeniu z brakiem okrywy śnieżnej bardzo źle wpływają na zimowanie traw oraz pogarszają ich stan w momencie rozpoczęcia wiosennej wegetacji. Wiele użytków zielonych uległo także zniszczeniu podczas długich, letnich okresów suszowych. Szczególnie wrażliwe na niedobory wody są użytki zielone założone na gruntach ornych, ale również na trwałych użytkach zielonych (TUZ). A zatem, w obliczu szybko zbliżającej się wiosny warto wcześniej przygotować się do przemyślanej renowacji użytków czy też wyboru odpowiednich mieszanek na nowo zakładane użytki.

Użytki zielone potrzebują dużych ilości wody

Większość wartościowych traw pastewnych do prawidłowego wzrostu i rozwoju potrzebuje dużo wody. Zapotrzebowanie to wynika z ich płytkiego systemu korzeniowego, dużego zagęszczenia roślin na jednostce powierzchni i związanej z tym dużej transpiracji, jak również z cyklu produkcyjnego trwającego cały okres wegetacji.

Jak podaje prof. dr hab. Piotr Goliński, z Katedry Łąkarstwa i Krajobrazu Przyrodniczego UP w Poznaniu – ilość wyparowanej wody na użytkach zielonych, w zależności od rodzaju gleby, wielkości plonu i składu runi wynosi od 370 d 500 mm.

Na użytkach zielonych częściowo uszkodzonych przez suszę doskonałe efekty renowacyjne przynosi nawożenie obornikiem, które najlepiej jest stosować późną jesienią.

Mając więc na uwadze anomalie , które – jak możemy się już kolejny rok przekonać – staja się praktycznie normą – warto postawić na odmiany o najwyższej jakości, które sprostają trudnym wymaganiom pogodowym i glebowym, a właściwie dostosowany do siedliska skład botaniczny przyniesie nam nie tylko odpowiednio wysoki plon, ale przede wszystkim zadawalający poziom białka w paszy.

Jak skutecznie przeprowadzić renowację użytków zielonych?

Zdecydowaną poprawę ilości i jakości paszy pozyskanej z użytków zielonych przynosi ich renowacja, a bez względu na to, na jaką metodę renowacji się zdecydujemy, każda musi być poprzedzona dokładną oceną warunków siedliskowych oraz chemicznym zniszczeniem chwastów. W przeciwnym wypadku nasze późniejsze starania pójdą na marne.

Jednym z najważniejszych czynników powodzenia wykonanego podsiewu ( obok oczywiście zabiegów agrotechnicznych ) jest dobór odpowiednich odmian mieszanek hodowlanych. Niektóre firmy nasienne oferują odmiany predysponowane do podsiewu, których tempo ukorzeniania się jest szybsze, a zdolność konkurencyjna większa w porównaniu z odmianami standardowymi. W przypadku całkowitej renowacji darni ważne jest prawidłowe komponowanie mieszanek nasiennych. Innowacyjne w tym względzie jest układanie mieszanek w oparciu o cechy funkcjonalne komponentów, stosowanie udoskonalanych odmian hodowlanych zapewniających w paszy więcej białka, cukrów, włókna; wykorzystanie kilku zróżnicowanych fenologicznie odmian w ramach jednego gatunku zapewniające równomierność podaży paszy w okresie wegetacji; promowanie zestawów wielogatunkowych, w składzie których obok traw i roślin motylkowych występują zioła np. babka lancetowata czy cykoria pastewna.

W opinii prof. dr hab. Piotra Golińskiego – skoszenie runi, która w efekcie braku opadów przestała rosnąc jest w pełni uzasadnione, gdyż zabieg ten łagodzi skutki suszy. Pozostawienie odrostu przyczynia się bowiem do większego przesuszenia gleby.

Które gatunki traw są najlepsze?

Najlepsze efekty w podsiewu dają rośliny łatwo kiełkujące i szybko rosnące w podsiewie. Z gatunków traw najbardziej przydatne są: życice - trwała, wielokwiatowa i mieszańcowa: kostrzewa łąkowa , kupkówka pospolita, natomiast z motylkowatych: koniczyny: łąkowa, biała i białoróżowa. Życice trwałe są idealnymi trawami do podsiewu ze względu na dużą szybkość rozwoju rośliny w okresie początkowym i wysoką siłę konkurencyjną

Beata Dąbrowska
Zdjęcia: Beata Dąbrowska

Artykuł ukazał się w magazynie Elita Dobry Hodowca 1/2020 na str. 38. Jeśli chcesz czytać więcej podobnych artykułów, już dziś wykup dostęp do wszystkich treści na Elicie: Zamów prenumeratę.

Ciąża bliźniacza u krowy to same problemy?

info@elita-magazyn.pl (Elita) — Mon, 07 Feb 2022 00:00:00 +0100

"Niekochane" bliźnięta: dlaczego mnogie ciąże u krów są niekorzystne?

Problemy w trakcie wycielenia, późniejsze związane z tym schorzenia, zaburzenia płodności, osłabienie, a nawet bezpłodność cieląt (w przypadku samic) to tylko
nieliczne problemy, które mogą być następstwem porodów bliźniaczych.

Aby zagwarantować zdrowie zwierzętom oraz dobrą wydajność, zarówno matka, jak i cielę potrzebują szczególnej uwagi ze strony hodowcy. Najwięcej doświadczeń w tej dziedzinie przeprowadzono na krowach rasy hf. Wskazują one, że:

obecnie ciąże bliźniacze zdarzają się dużo częściej niż kiedyś (prawie 5% wszystkich ciąż);
poronieniami i ciężkimi porodami kończą się najczęściej ciąże bliźniacze umiejscowione w jednym rogu macicy;
w 95% ciąże mnogie są efektem podwójnej owulacji – w trakcie rui owuluje więcej niż jedna komórka jajowa;
ciąża mnoga jest około 7 dni krótsza (literatura podaje dane w dość dużym rozrzucie).

Większa wydajność mleczna - większe ryzyko ciąży mnogiej u krowy

Wzrastający odsetek ciąż bliźniaczych można łączyć również ze wzrastającą wydajnością mleczną. Wysokoprodukcyjne krowy pobierają więcej paszy, co prowadzi do zwiększenia przepływów krwi w wątrobie. Tam też są metabolizowane hormony płciowe, jak np. progesteron. W wyniku zwiększonego przepływu krwi (wątroba intensywnie pracuje), metabolizm przyspiesza i poziom progesteronu we krwi spada. Wzrasta wtedy ryzyko owulacji mnogiej i w konsekwencji ciąż mnogich (wykres 2).

Kiedy wiemy o ciąży mnogiej u krowy?

Ciążę podwójną można diagnozować już podczas badania na cielność pod warunkiem, że damy sobie odpowiednio dużo czasu! Na potencjalną ciążę mnogą wskazują wyczuwalne dwa ciałka żółte (wynik podwójnej owulacji). Wyjątkowo zaobserwujemy tzw. twin line, gdy oba pęcherzyki są położone w jednej linii obok siebie. Warto poświęcić na badanie nieco więcej czasu ze względu na większe ryzyko utraty ciąży bliźniaczej.

Jeśli pracujemy nad wydajnością w stadzie, musimy liczyć się z tym, że problem ciąż mnogich będzie narastał. Nie ma jako takiej metody zapobiegania; częściowo tylko ryzyko minimalizują niektóre programy sterowania rozrodem – np. double-ovsynch czy dodatek progesteronu.

W 90% przypadków ciąż bliźniaczych różnopłciowych, jałówki rodzą się z tzw. syndromem frymartynizmu – samice są bezpłodne z niedorozwiniętymi narządami płciowymi

Pozostaje dokładna diagnostyka, by w razie stwierdzenia ciąży mnogiej odpowiednio poprowadzić ciążę. Wspomóc takie krowy i zagwarantować dobrą laktację może:

■ zasuszenie 7 dni wcześniej (konieczne są dokładne notatki),
■ profilaktyczne wspieranie metabolizmu – bolusy z wapna, glikol propylenowy itd.,
■ pomoc w trakcie porodu.

Dr Stefan Borchardt, Wolny Uniwersytet w Berlinie
Zdjęcia: Beata Dąbrowska

Artykuł ukazał się w magazynie Elita Dobry Hodowca 5/2020 na str. 54. Jeśli chcesz czytać więcej podobnych artykułów, już dziś wykup dostęp do wszystkich treści na Elicie: Zamów prenumeratę.

Unikaj hałasu przy stanowiskach udojowych

info@elita-magazyn.pl (Elita) — Mon, 24 Jan 2022 00:00:00 +0100

Niektóre dźwięki krowy słyszą nawet 15 razy głośniej!

Krowy słyszą znacznie intensywniej niż ludzie i głośne dźwięki mogą je po prostu przestraszyć. Oprócz tego słyszą też częstotliwości niedostępne dla ucha człowieka.

Przykładowo – wysokie dźwięki (np. skrzypienie drzwi czy gwizd zapędzający do doju) słyszą nawet 15 razy głośniej. Dla krów takie dźwięki są tym samym czym dla nas hałas placu budowy, czy syrena straży pożarnej.

Stres podczas doju wpływa niekorzystnie na mleczność krów

Unikajmy więc gwizdów, uderzeń w metalowe elementy czy skrzypiących drzwi (trzeba je regularnie oliwić). Znacznie lepiej podczas doju sprawdzi się spokój i cierpliwość, nawet wówczas, kiedy krowy nie chcą iść.

Źródło: Sivan LAcker, weterynarz
Zdjęcie: Beata Dąbrowska

Artykuł ukazał się w magazynie Elita Dobry Hodowca 6/2021 na str. 49. Jeśli chcesz czytać więcej podobnych artykułów, już dziś wykup dostęp do wszystkich treści na Elicie: Zamów prenumeratę.

Jak wykorzystać w gospodarstwie słomę gorszej jakości?

info@elita-magazyn.pl (Elita) — Fri, 21 Jan 2022 00:00:00 +0100

Jak wykorzystać w gospodarstwie słomę gorszej jakości?

Ze względu na dłuższy czas spędzony na polu wymuszony przez złe warunki pogodowe, w tym roku w słomie można spodziewać się zwiększonej ilości zarodników pleśni, zarazków oraz resztek gleby przyklejonej do źdźbeł. Nie wszystkie partie zostały sprasowane na sucho. Konsekwencją tego są stęchłe, klejące, a w najgorszym przypadku zapleśniałe bele słomy. Co zrobić ze słomą gorszej jakości radzi dr Arnd Grottendieck, lekarz weterynarii specjalizujący się w żywieniu.

Najlepsza słoma powinna iść na paszę

Zasada mówi, aby zawsze każdą nową belę słomy skontrolować pod względem wyglądu i zapachu: to co śmierdzi stęchlizną, jest lepkie, ma brązowawe zabarwienie lub pleśń, nie powinno być podane żadnemu zwierzęciu! Już sam zapach wskazuje na wysoką zawartość zarodników pleśni, drożdży i bakterii. Skarmianie takiej słomy ma działanie podobne do podania spleśniałej kiszonki czy innej zepsutej paszy.

Teoretycznie, dokładnych wartości dotyczących jakości słomy może dostarczyć analiza pasz i badania mikrobiologiczne. Jednakże, szczególnie w przypadku mikrobiologii, ocenianych jest wiele parametrów, które raczej nie są przydatne dla rolnika i nie ułatwiają podjęcia decyzji o wykorzystaniu słomy. Co więcej – każdy balot słomy może być innej jakości, nie ma więc sensu, by na podstawie jednej beli podejmować decyzje o całej partii. Analizy na podstawie prób losowych mogą dać tylko ogólny pogląd.

Każda bela słomy przed jej przecięciem powinna być sprawdzona. Najlepiej jest przechowywać słomę posortowaną według jakości

Pobranie jest bardzo niebezpieczne!

Na zanieczyszczoną mikrobiologicznie paszę, dorosłe bydło ze swoim buforem w postaci żwacza reaguje znacznie lepiej niż wrażliwe cielęta. Decyduje jednak dawka, czyli całkowite obciążenie organizmu. Pleśnie, drożdże chorobotwórcze i bakterie stanowią wyzwanie dla układu odpornościowego i organizmu. Konsekwencje mogą pojawić się natychmiast w postaci wzrostu liczby komórek somatycznych, stanów zapalnych wymion, biegunek, zredukowanej wydajności i parametrów reprodukcyjnych, a nawet śmierci. Taki efekt mogą dać spory grzybów pleśniowych, które produkują mikotoksyny, takie jak np. dexynivalenol (DON). Cząsteczki tych toksyn odkładają się w tkance tłuszczowej. Kiedy krowa mobilizuje tkankę tłuszczową, toksyny są uwalniane i mogą powodować problemy zdrowotne miesiące po ich spożyciu.

Śmierdząca, lepka i zapleśniała. Tego typu słoma w żadnym wypadku nie powinna być podawana zwierzętom jako pasza

Spleśniałe pasze i słoma mogą powodować natychmiastowe i długotrwałe poważne i trudne do opanowania problemy. Pozbycie się ich jest ekonomicznie lepszym rozwiązaniem!

Słoma złej jakości jako ściółka. Tylko gdzie?

Bele słomy gorszej jakości nie powinny służyć jako ściółka tam, gdzie środowisko nie powinno być obciążone drobnoustrojami – u krów w okresie przejściowym, w cielętniku, w części obory, gdzie odchowuje się cielęta. Również u krów laktacyjnych istnieje ryzyko, że mikroorganizmy ze ściółki mogą wywołać stany zapalne wymion. Ściółka organiczna jest zawsze bardziej ryzykowna, jeżeli chodzi o obciążenie patogenami, dlatego powinna być przechowywana w magazynie i w stodole, w możliwie jak najbardziej suchym miejscu. Zdecydowanie lepsza do ścielenia jest mieszanka słomy z wapnem niż sama słoma. Losowe badanie słomy w kierunku bakteriologicznym pozwala otrzymać informacje o ogólnej tendencji. Wartości docelowe dla higienicznej, wysokiej jakości organicznej ściółki, to mniej niż 1 milion cfu/g ściółki.

Wilgotność słomy powinna być poniżej 14%, a temperatura nie więcej niż 45 stopni C (niebezpieczeństwo pożaru!)

Jeżeli naprawdę nie ma innego wyjścia, najlepszym miejscem do wykorzystania najgorszych bel słomy jest obora dla opasów. Jednak i tutaj trzeba pamiętać o tym, żeby obciążenie dróg oddechowych i systemu odpornościowego kurzem i zarodnikami pleśni było minimalne. Część obory, gdzie stosuje się gorszą słomę powinna być często wietrzona, a zimą w trakcie ścielenia należy otworzyć kurtyny, aż do momentu gdy kurz nie będzie widoczny. Zwierzęta powinny zawsze mieć do dyspozycji dawkę do woli, tak by się najadały i żeby nie istniało ryzyko, że zaczną podjadać słomę ze ściółki.

-kb-

Zdjęcia: Obermüller/Stöcker-Gamigliano

Im piękniejsze krowy, tym bardziej produktywne?

b.dabrowska@tygodnik-rolniczy.pl (Beata Dabrowska) — Wed, 19 Jan 2022 00:00:00 +0100

Czy wygląd młodej krowy ma wpływ na jej późniejszą produkcyjność?

Wyżej sklasyfikowane sztuki szybciej osiągają wynik 100 000 litrów mleka lub 10 000 kg tłuszczu i białka w porównaniu ze stojącymi niżej w rankingu.

Dodatkowy punkt w ocenie ogólnej jałówki redukuje liczbę dni produkcyjnych wymaganych do osiągnięcia 100 000 kg mleka średnio o 25 dni, a do osiągnięcia 10 000 kg tłuszczu i białka o 30 dni. Krowy o wysokiej wydajności życiowej jako jałówki charakteryzowały się ponadprzeciętnymi wymionami, dobrą lokomocją i średnią ramą.

Czy eksterier młodej krowy miał wpływ na jej późniejszą produkcyjność? Tak – udowadniają Holendrzy. Wyżej sklasyfikowane jałówki potrzebowały mniej czasu, aby wyprodukować 100 000 kg mleka, czy 10 000 kg tłuszczu i białka, w porównaniu z tymi sklasyfikowanymi niżej. Różnica między jałówkami, które były w rankingu bardzo nisko, a tymi z najwyższych pozycji w pierwszej laktacji wynosi do 354 dni, co daje więcej niż jedną laktację.

Badania naukowe

Badania przeprowadzono w przedsiębiorstwie hodowlanym CRV w Niderlandach. Gerbrand van Burgsteden, zarządca księgi stada sprawdził ile przeciętnie czasu potrzebuje krowa, by wyprodukować 100 000 kg mleka lub 10 000 kg tłuszczu i białka, czy jest związek między ogólną oceną i wydajnością życiową oraz które cechy wskazują, że mamy do czynienia z krowami o wysokiej życiowej wydajności.

W badaniach uczestniczyły wszystkie krowy rasy hf w Niderlandach, które między styczniem 2010 r. i grudniem 2019 r. przekroczyły produkcję 100 000 kg mleka lub 10 000 kg tłuszczu i białka i były klasyfikowane jako jałówki. Ostatecznie do analiz weszło 12 421 krów z produkcją powyżej 100 000 kg mleka oraz 1355 krów, które wyprodukowały powyżej 10 000 kg tłuszczu i białka.

Podczas porównania wyników oceny jałówek oraz ich późniejszej wydajności życiowej, zaobserwowano następujące wyniki:

Wybrane do badań krowy potrzebowały przeciętnie 3135 dni, aby przekroczyć barierę 100 000 kg mleka oraz 3971 dni na przekroczenie granicy 10 000 tłuszczu i białka.
Krowy, które osiągnęły wydajność 100 000 litrów otrzymały jako jałówki przeciętnie 81,9 punktu, natomiast te z 10 000 kg białka i tłuszczu – 82,4 punktu. Punktacja dla oceny wymienia wynosiła odpowiednio 82,2 i 82,8 punktu.
Krowy sklasyfikowane jako jałówki z 80 punktami osiągnęły średnio 100 000 kg mleka po 3185 dniach. Krowy z ogólnym wynikiem 85 punktów potrzebowały tylko 3050 dni. Różnica między jałówkami z oceną 76 i 87 punktów wynosiła średnio 323 dni, czyli więcej niż jedną laktację.
10 000 kg tłuszczu i białka krowy sklasyfikowane jako jałówki z 80 punktami osiągnęły średnio po 4023 dniach. Jałówki z 85 punktami potrzebowały tylko 3940 dni. Różnica między zwierzętami z 76 i 87 punktami wyniosła 354 dni, czyli też więcej niż jedną laktację.

Wniosek: Na podstawie wyników można wnioskować, że każdy dodatkowy punkt w ocenie ogólnej jałówki redukuje liczbę dni produkcyjnych niezbędnych do osiągnięcia 100 000 kg mleka średnio o 25 dni, a do osiągnięcia 10 000 kg tłuszczu i białka – o 30 dni.

– Liczby pokazują, że wysoka punktacja świadczy nie tylko o urodzie, ale też i o funkcjonalności. Oczywiście eksterier nie jest jedynym kluczem do osiągnięcia sukcesu, ale z pewnością ma ważny udział w długości użytkowania i wydajności życiowej – mówi van Burgsteden.

Wyżej sklasyfikowane sztuki szybciej osiągają 100 000 litrów mleka lub 10 000 kg tłuszczu i białka w porównaniu ze stojącymi niżej w rankingu

Jakość wymion jest decydująca!

Jeżeli spojrzymy na cechy wysoko ocenionych jałówek widzimy, że były one ponadprzeciętnie ocenione pod względem budowy wymienia i lokomocji. Wysoko i mocno zawieszone wymiona z silnym więzadłem, jak również równolegle ustawione kończyny tylne, gwarantujące prawidłowy ruch są podstawą wysokiej wydajności życiowej.

Ważne są następujące cechy eksterieru:

Więzadło centralne (silne)
Głębokość wymienia (wysoko)
Tylna wysokość wymienia (wysoko)
Zawieszenie przednie wymienia (silne)
Pozycja tylnych strzyków (wewnątrz)
Ustawienie kończyn tylnych (równolegle)
Ruch (dobry)

Cechy budowy badanych jałówek wskazują na średnią ramę. Podobne badania przeprowadzone w Holandii w 2001 r. wykazały, że wielkość i szerokość zwierzęcia nie grają aż tak dużej roli, a późniejsze stutysięczne krowy częściej niż przeciętnie, startują jako średnie jałówki.

Coraz częściej i coraz szybciej 100 000 kg mleka

Analiza ostatnich 30 lat pokazuje, że holenderskie krowy coraz szybciej osiągają granicę 100 000 kg mleka. Aby wyprodukować 100 000 kg mleka w 1991 roku potrzebowały przeciętnie 3690 dni, natomiast w roku 2019 już tylko 3071 dni. Daje to różnicę ponad 500 dni, innymi słowy – półtora roku.

Rozwój ten jest również widoczny w przypadku produkcji tłuszczu i białka. W roku 2000 krowy osiągały 10 000 kg tłuszczu i białka w 4287 dniu, w roku 2019 – już w 3954 dniu. Ze 167 sztuk w 1991 do 2400 w roku 2019 wzrosła liczba krów stutysięcznych.

W roku 2019/2020 niderlandzkie krowy produkowały przeciętnie 9203 kg mleka z zawartością tłuszczu na poziomie 4,4% oraz 3,6% białka. Wydajność życiowa w porównaniu z rokiem poprzednim wzrosła o prawie 2500 kg – do 34 000 kg mleka. Z tym wynikiem już drugi raz niderlandzkie krowy osiągnęły rekord wydajności życiowej. Liczby pochodzą z rocznej oceny wydajności mlecznej w latach 2018–2019.

Jakość wymion jałówki ma duży wpływ na produktywność i długość użytkowania krów.

Beata Dąbrowska
Zdjęcia: Beata Dąbrowska

Źródło: Veeteelt, September 2020

Artykuł ukazał się w magazynie Elita Dobry Hodowca 6/2020 na str. 39. Jeśli chcesz czytać więcej podobnych artykułów, już dziś wykup dostęp do wszystkich treści na Elicie: Zamów prenumeratę.

Krowy produkują nawet 10% mniej mleka w krótkie dni. Jak zredukować straty?

info@elita-magazyn.pl (Elita) — Wed, 12 Jan 2022 00:00:00 +0100

Podczas ciemnych i krótkich dni jesienią i zimą krowy produkują nawet 10% mniej mleka

Dodatkowe oświetlenie w oborach pomaga w trakcie ciemnych dni przedłużyć dzień. Najlepiej sprawdzają się LED-owe źródła światła. Tak samo jak światło, ważna jest ciemność, która powinna być zachowana.

Dni stają się krótsze i ciemniejsze. Podobnie jak u innych ssaków, również u krów mlecznych ilość dostarczanego światła ma duże znaczenie. Różnice w długości światła dziennego między latem, a zimą mają ogromny wpływ na ilość produkowanego mleka w przeliczeniu na dzień i krowę.

Sezonowe różnice (16 do 18 godzin światła dziennego wiosną i dla kontrastu tylko 8 do 10 godzin zimą) mogą zredukować ilość produkowanego mleka od 5 do 10%. W konsekwencji – średnia wydajność krów jest najwyższa w kwietniu, a najniższa we wrześniu. W zależności od rozpiętości temperatur i poziomu wydajności stada, różnice w wydajności pojedynczej krowy w ciągu dnia wynoszą od 2 do 4 kg mleka.

– Zmiana długości światła dziennego i długości dnia to nie tylko minusy. Wspierają bowiem one krowy w dopasowywaniu się do zmian środowiskowych – tłumaczy Kevin Harvatine, ekspert żywieniowy na uniwersytecie w Pensylwanii (USA). Krótsze dni wspomagają też regenerację tkanek gruczołu mlecznego.

Sterować światłem jeżeli to możliwe

Nie można uniknąć wahań długości światła. Kevin Harvatine radzi jednak, by w miarę możliwości sterować długością światła dziennego. Krótkie dni można przedłużyć za pomocą sztucznego światła w oborze. Zatem zadbajmy o dodatkowe oświetlenie w krótkie, ciemne dni. O czym trzeba pamiętać?

1) Prawidłowo umocować oświetlenie – lampy powinny się znaleźć na wysokości 90 cm i zagwarantować 150 do 200 Lux światła.

2) Zastosować lampy LED-owe – LED-owe oświetlenie obory jest lepsze w odbiorze przez zwierzęta i redukuje związany z tym ewentualny stres.

3) Regularnie czyścić lampy – na lampach osadza się kurz i brud, który pozostawiają muchy; z czasem funkcja światła robi się przez to ograniczona.

4) Oddzielić krowy laktacyjne od krów zasuszanych – krowy zasuszane potrzebują więcej spokoju, dla nich najlepsza faza (8 godzin światła i 16 godzin ciemności). Działa to pozytywnie na zdrowie wymion i wzmacnia układ odpornościowy.

5) Oszczędzać prąd – kto chce zaoszczędzić na prądzie może zainstalować system ciągłej regulacji światła z możliwością ściemniania. Przekazanie sygnału do zmiany oświetlenia odbywa się poprzez sensor światła, który umocowany jest w północno-zachodniej części obory. Jeżeli taka instalacja jest zbyt skomplikowana, można zamontować wyłącznik czasowy, który przedłuża czas światła dziennego.

Lepsze zdrowie wymion dzięki oświetleniu

Rano, godzina piąta trzydzieści – wielu dojarzy o tej porze zaczyna pracę. Kto nie jest typem skowronka, rześkim o tej porze, to poranna praca na niedoświetlonej hali może być problematyczna. Dobre oświetlenie nie tylko budzi, ale pozwala dostrzec wszystkie zmiany na wymionach i w mleku. Upraszczając, możemy więc stwierdzić, że światło poprawia stan zdrowia wymion. Szczególnie ważne, by wystarczająca ilość światła była na stanowisku udojowym.

Krowy potrzebują faz ciemności!

Szczególnie dla krów laktacyjnych obok długości światła dziennego, ważna jest fazowość. Krowy laktacyjne potrzebują codziennej fazy ciemności o długości przynajmniej 6 godzin. Jeżeli tego nie zapewnimy, zmiana świetlnego rytmu dobowego będzie nieprawidłowo stymulowała gospodarkę hormonalną.

A więc na stałe włączone światło w oborze może stać się dużym problemem. Wewnętrzny zegar krów może też zaburzyć światło ze stanowisk udojowych czy z poczekalni. Zawsze więc na noc gasimy światło w oborze lub chronimy krowy laktacyjne przed nadmiarem światła np. ściankami działowymi.

Krowy potrzebują okresów ciemności; światło docierające nocą z dojarni czy znad stołu paszowego może zaburzyć naturalny rytm dobowy zwierząt.

Ekspert żywienia Kevin Harvatine nie zaleca doju nocnego – wprawdzie dążymy do wzrostu efektywności produkcji, ale czy 5–10% mleka więcej jest tego warte? W zamian za to jego rada dla hodowców bydła mlecznego:

„Lepiej wyłączyć dojarki na kilka godzin w nocy i wykorzystać naturalny wzrost produkcji mleka”. Kevin Harvatine (Penn State University, USA)

Dopasować czas karmienia

Czas zadawania paszy może również wpływać na wydajność mleczną przez stymulację ilości pobieranej suchej masy. Jeśli pobieranie paszy nie jest równomierne przez cały dzień, obserwujemy wahania pH żwacza.

– Należy dopilnować, żeby pasza była dostępna dla zwierząt wracających z udoju. Świeża pasza zachęca krowy do jedzenia. Jeżeli zatem karmi się krowy dwie do trzech godzin przed dojem i po dojeniu, pobieranie rozkłada się na cały dzień – tłumaczy Kevin Harvatine.

Uwaga: przy karmieniu późnym południem lub wieczorem – ekspert odradza podawanie paszy na noc, bo jeśli krowy zjedzą dużo nocą, gorzej potem pobierają paszę objętościową w ciągu dnia.

„Najlepiej zadawać paszę rano”. Kevin Harvatine (Penn State University, USA)

Sophie Hünnies

Zdjęcie: Beata Dąbrowska

Indeks ekonomiczny (RZ€) – droga do opłacalnych krów

info@elita-magazyn.pl (Elita) — Wed, 05 Jan 2022 00:00:00 +0100

Nowy indeks ekonomiczny

Coraz głośniej hodowcy domagają się bezproblemowych i funkcjonalnych krów. Wprawdzie ocena wartości hodowlanej (RZG) już od jakiegoś czasu idzie w tym kierunku, ale z nowym indeksem ekonomicznym cele hodowlane można osiągnąć o wiele szybciej i bardziej precyzyjnie prowadzić pracę hodowlaną.

Nowy indeks wyrażany jest w euro (+ lub –) i odnosi się do granicznego zysku w życiu krowy (trzy laktacje). Opracowując indeks RZ€ oceniano z ekonomicznego punktu widzenia wszystkie wartości cech hodowlanych. Cechy z udziałem poniżej 1% (za wyjątkiem mleczności) nie wliczano do indeksu. RZ€ jest wyświetlany równolegle z RZG i także jest zintegrowany z funkcjami filtrowania i wyszukiwania. Hodowcy genotypujący swoje zwierzęta otrzymują poprzez NETRIND wartości indeksu RZ€ dla samic, podobnie jak mają dostęp do katalogu buhajów, karty buhajów czy aplikacji.

Im wyższy indeks, tym lepsza opłacalność krowy

Indeks RZ€ wizualizuje ekonomiczne różnice między zwierzętami oraz pokazuje ekonomiczne efekty podejmowanych decyzji w sprawie selekcji oraz doboru par do kojarzeń.

Im wyższy indeks RZ€, tym bardziej opłacalna krowa lub buhaj. Wartość hodowlana dla krowy – przykładowo na poziomie +2000 euro oznacza, że w ciągu swojego życia może dać zysk o 2000 euro wyższy od przeciętnej krowy. Buhaj przenosi tylko połowę własnych genów na potomka. Jeśli wybierzemy buhaja z RZ€ o wartości 2000 euro, to jego potomkowie osiągną wartość indeksu ekonomicznego (zysk graniczny) 1000 euro wyższą w porównaniu z wartościami przeciętnymi dla buhajów.

Wizerunek idealnej, ekonomicznej krowy? Mimo że w indeks RZ€ nie jest wliczony parametr eksterieru (wartość poniżej 1%), to cechy ważne z punktu widzenia wydajności (pokrój i wymię) są pośrednio zawarte w ogólnym indeksie oceny wartości hodowlanej

Pierwsze wartości RZ€ w sierpniowej ocenie wartości hodowlanej pokazały, że najlepszy buhaj osiągnął wartość RZ€ +3095 euro. Prawie wszystkie młode buhaje oceniane genomowo osiągają wartość ponad 2000 euro i są to wartości wyraźnie wyższe niż ocena na podstawie córek. Czerwone hf-y wypadają nieco gorzej niż czarne hf-y. Wprawdzie ranking ułożony wg RZ€ jest zbliżony do ustawień w RZG, ale są też buhaje, które przy wartości RZG powyżej 140, wartość ekonomiczną indeksu hodowlanego mają zaledwie na poziomie +1200 Euro lub mniej.

RZ€ i pojedyncze wartości

Ekonomiczny dobór osobników do kojarzeń oraz selekcja zgodnie z RZ€ zapewniają wprawdzie maksymalny zysk ekonomiczny, ale pieniądze to nie wszystko. Każdy hodowca powinien brać pod uwagę słabe punkty w stadzie i pracować nad ich poprawą. Pojedyncze cechy, takie jak: mleczność czy hodowla danej linii nadal powinny odgrywać znaczącą rolę w doborze osobników do kojarzeń.

Zamiast szukać idealnego wyrównanego buhaja i promować ekstremalnego buhaja o wysokiej wartości RZ€, należy skupić się na prawidłowym doborze do kojarzeń, co jest kluczem do ekonomicznego sukcesu.

W ten sposób na podstawie wartości RZ€ można dokonać preselekcji buhajów, a następnie z tej listy dobrać osobniki do kojarzeń na podstawie pojedynczych cech. W ten sposób nie tracąc z oczu naszych celów hodowlanych można wybrać rozpłodniki z wartościowymi genami dla wysokiej wartości RZ€. Dlaczego wybierać buhaja z wartością +2000 euro, skoro do dyspozycji mamy osobnika o wartości +3000 euro, który również wpisuje się w nasz cel hodowlany?

Programy wspierające dobór do kojarzeń (najlepiej kombinowane z genotypowaniem stada) mogą pomóc w maksymalnym wykorzystaniu najlepszych buhajów. Aby jednak prawidłowo wykorzystać wyniki indeksu RZ€ hodowców powinni wspierać doradcy hodowlani.

Ekonomiczna selekcja młodzieży

Po stronie żeńskiej indeks RZ€ służy do wczesnej selekcji potomstwa. Zakres między bydłem opłacalnym i mniej opłacalnym zarówno w populacji, jak i we własnym gospodarstwie jest bardzo duży (schemat). Tak jak przy doborze par do kojarzeń należy wziąć pod uwagę pojedyncze cechy, tak przy selekcji można się skupić wyłącznie na wartościach indeksu RZ€. W zależności od tego, jakie są potrzeby remontowe w danym stadzie, pozostawiamy odpowiednią liczbę najlepszych osobników. Zwierząt z wartością ujemną RZ€ nie bierzemy pod uwagę.

-khk-

Artykuł ukazał się w magazynie Elita Dobry Hodowca 6/2020 na str. 49. Jeśli chcesz czytać więcej podobnych artykułów, już dziś wykup dostęp do wszystkich treści na Elicie: Zamów prenumeratę.

Dobra porodówka dla krowy - czyli jaka?

info@elita-magazyn.pl (Elita) — Thu, 23 Dec 2021 00:00:00 +0100

Jaka powinna być idealna porodówka dla krowy?

Podczas wycielenia układ odpornościowy krowy jest osłabiony, a drogi rodne otwarte. To droga dla drobnoustrojów chorobotwórczych, nic więc dziwnego, że właśnie w tym okresie pojawiają się problemy okołoporodowe oraz ich skutki w postaci metritis. Dalszy ciąg zdarzeń jest łatwy do przewidzenia – obniżona wydajność mleczna oraz niższe parametry płodności w następnej laktacji! Dlatego tak bardzo ważna jest prawidłowa organizacja porodówki.

Idealna porodówka powinna oferować krowie maksymalny komfort – przestronny boks, dużo światła i świeżego powietrza, czyste i suche podłoże, bez ryzyka poślizgnięcia się. Do tego stały dostęp do paszy i wody. Dobrze, jeżeli porodówka zlokalizowana jest na uboczu – oddzielona od reszty obory. Badania naukowe z Uniwersytetu British Columbia pokazują, że jeżeli jest to możliwe, 2/3 cielących się krów wybiera miejsce odosobnione.

Krowy w boksach porodowych: pojedynczo czy w grupie?

Bezstresowe otoczenie jest ważne zarówno dla samego przebiegu porodu, jak i dla prawidłowego pobrania paszy w okresie okołoporodowym. Jeżeli krowa cieli się w pojedyn...

Warto frezować betonowe ruszta w oborze

a.rutkowski@tygodnik-rolniczy.pl (Andrzej Rutkowski) — Tue, 23 Nov 2021 00:00:00 +0100

System ściołowy jest lepszy dla racic, ale bardziej pracochłonny dla hodowcy

– Racice i nogi nie lubią rusztów, często zdarzają się kulawizny. Przy oborze ściółkowej na pewno byłoby mniej ubytków z powodu schorzeń kończyn, ale wymaga ona dużej ilości słomy i znacznie większej pracochłonności, ponadto zwłaszcza obory głębokościółkowe stwarzają pewne problemy z mastitis oraz wysokim poziomem komórek somatycznych – przyznał Marek Niestępski.

Po co frezować betonowe ruszta w oborze?

Oborę wolnostanowiskową z roku 2002 wyposażono w ruszta betonowe oraz boksy wyłożone matami legowiskowymi. Część 18-letnich mat popękała i trzeba je wymienić. To obora bezstropowa ze świetlikiem kalenicowym o bezsłupowej konstrukcji stalowej. Stół paszowy szeroki na 5 m dzieli oborę na dwa skrzydła, jedno większe z trzema rzędami legowisk i drugie mniejsze z jednym rzędem legowisk. Dój odbywa się na hali udojowej DeLaval typu rybia ość 2x5 stanowisk. W tej oborze przebywają krowy dojne i krowy zasuszone. Z kolei w drugiej oborze rozbudowanej i zmodernizowanej w roku 2011 wydzielono cielętnik oraz jałownik.

Co ciekawe, Marek Niestępski frezu...

Żywienie krów: czy można zredukować ilość niedojadów do zera?

info@elita-magazyn.pl (Elita) — Wed, 10 Nov 2021 00:00:00 +0100

Ile niedojadów może zostać na stole paszowym?

Żywienie krów mlecznych jest coraz droższe. Obok bardzo drogich komponentów paszy treściwej, drożeje też pasza objętościowa. Celem hodowcy wciąż pozostaje żywienie krów do syta przez 24h tą samą, wysokowartościową dawką pokarmową. Ze względów ekonomicznych powinien jednak kontrolować też to co pozostaje na stole paszowym. Coś zostać musi. Ale ile, by było to opłacalne?

9 centów na kg paszy

Pasza powinna być dostępna przez całą dobę, wtedy krowy zjedzą jej więcej, będą lepiej zaopatrzone w energię i dadzą więcej mleka – to argumenty potwierdzające sensowność pozostawania niedojadów. Argumentami na "nie" są przede wszystkim wysokie koszty, szczególnie wówczas, gdy nie mamy grupy zwierząt, którymi można byłoby skarmić pozostałe niedojady (np. opasy).

Koszty: Krowa zjada przeciętnie dziennie około 50 kg świeżej paszy. Pasza pełnoporcjowa kosztuje około 4 do 5 euro na krowę i dzień. W rezultacie 1 kg TMR-u kosztuje przeciętnie 9 centów, a 1 tona paszy 90 euro. Przy 200 krowach i dziennym przygotowaniu 10 ton paszy, margines 5% resztek to 500 kg, co daje stratę 45 euro na dzień. A w przeliczeniu na rok – aż 16,5 tys. euro. Przy większym stadzie (1000 krów), straty rosną do 80 tys. euro, jeżeli nie wykorzystamy niedojadów.

Przynajmniej 3 do 7% nadwyżki

Rozwiązaniem tego problemu nie jest wcale ograniczanie ilości niedojadów! Wręcz przeciwnie – przy skarmianiu zwierząt TMR-em nadwyżka paszy powinna stanowić 3 do 7%, ponieważ pobranie paszy też ulega wahaniom od 3 do 5% dziennie. Oznacza to, że trzeba podać zawsze paszy "górką". Ważne, aby pasza była świeża i regularnie podgarniana.

Niedojady są ważne! Należy je kontrolować, by oszacować ile ich ma pozostać

Jeśli pasza podawana jest z automatu, kilka razy dziennie, jej dystrybucja powinna być dostosowana do aktywności zwierząt, a resztki uprzątane raz dziennie. Krowy w zależności od przynależności do danej grupy produkcyjnej zostawiają różną ilość niedojadów – na początku laktacji więcej, przed zasuszeniem – mniej. Uwzględnienie tego w obliczaniu zapotrzebowania na paszę jest sensowne ekonomicznie, ale nie zawsze możliwe do zrealizowania. Wystarczającą ilość paszy powinny krowy dostawać przez wszystkie stadia laktacji (okres zasuszania też!), dlatego wszystkie grupy należy traktować tak samo.

Obowiązują następujące kryteria:

Stosunek zwierzę do miejsca przy stole paszowym: jeżeli stosunek ten wynosi 1 do 1, można założyć jedynie 3% resztek. Im bardziej ten stosunek jest zaburzony, tym więcej niedojadów musimy założyć, aby wszystkie zwierzęta, szczególnie te stojące nisko w hierarchii stada, mogły się najeść.
Pobieranie paszy: niedojady można tym dokładniej (oszczędniej) policzyć, im dokładniej jest dokumentowane pobieranie paszy i liczba zwierząt w grupie.
Kontrola: niedojady raz w tygodniu, a przynajmniej raz w miesiącu, dokumentujemy. Podobnie jak selektywne pobieranie paszy. Im mniej paszy leży na stole paszowym, tym lepiej krowy mogą selekcjonować komponenty mieszanki

Ukierunkowane wykorzystanie resztek

Wykorzystanie niedojadów jest możliwe pod warunkiem, że są one czyste i niezepsute. Szybciej psuje się TMR z dodatkiem wody (szybciej się zagrzewa). Latem można temu zapobiec dodając środek konserwujący do TMR. Wówczas nie trzeba wyrzucać niedojadów czy ryzykować, że zwierzęta zachorują (środki konserwujące kosztują 30 euro na 500 kg TMR-u, co wystarcza na wykorzystanie niedojadów o wartości 45 euro).

Jeżeli znany jest skład niedojadów, można zastosować wspomniane środki ukierunkowanie i tylko zgodnie z potrzebami. Dlatego regularnie, a przynajmniej po zmianie paszy objętościowej, należy je analizować pod kątem składu i zawartości związków pokarmowych. Dzięki temu można uniknąć otłuszczenia młodych zwierząt oraz wykorzystać resztki do odchowu mniej wartościowych hodowlanie osobników lub skarmiać je w grupie starszych krów w końcówce laktacji.

0% niedojadów – czy to możliwe?

W jednym z gospodarstw (370 krów, 13,5 tys. kg mleka) od 8 lat we wszystkich grupach zwierząt nie produkuje się w ogóle (0%) niedojadów. Z 10 ton świeżego TMR-u, pozostaje maksymalnie 50 kg (a więc mniej niż 1%), które są usuwane za pomocą szczotek czy łopaty. Więcej resztek oznaczałoby większy nakład pracy, ponieważ musiałyby one wówczas być zadane młodym zwierzętom w innej oborze, aby się to kalkulowało.

Metoda 0% resztek funkcjonuje pod warunkiem zachowania ścisłych zasad:

Krowy laktacyjne dostają świeżą paszę raz dziennie – późnym popołudniem i przynajmniej jedną godzinę przed dojem (dokładnie o godzinie 16.00)! Dzięki temu jedzą bardzo intensywnie i później stoją syte w poczekalni. Własne wyniki wskazują, że spóźnione karmienie kosztuje ponad 1 kg TMR-u!
W ostatnich trzech godzinach przed podaniem świeżej paszy, niedojady podgarnia się na stole przynajmniej trzykrotnie. Obsługa obserwuje, w jakim tempie ubywa paszy przez cały dzień, by w razie potrzeby nową porcję zadać zwierzętom wcześniej
Rano dojone są najpierw krowy wysokoprodukcyjne, dla których podgarnianie paszy nie ma większego znaczenia (2 grupy). Trzeciej grupie rano jeszcze raz podgarnia się paszę. W całym gospodarstwie obowiązują zasady: 1 krowa na 1 miejsce przy stole, komfortowe legowiska (do przeżuwania) oraz najlepsza jakość paszy podstawowej!

SZEŚĆ ZASAD, BY ZREDUKOWAĆ NIEDOJADY:

1. Wysoka jakość paszy podstawowej! W przypadku paszy o niskiej jakości i niewielkiej ilości krowy zjadałyby dużo zanieczyszczeń i pleśni.

2. Zawsze stała ilość paszy – przez cały dzień, laktację oraz rok. Pasza homogenna, której krowy nie mogą selekcjonować.

3. Stała obserwacja, podgarnianie resztek oraz zadawanie świeżej paszy wcześniej, jeżeli zaistnieje taka konieczność.

4. Stosunek 1:1 – zwierzęcia do stołu paszowego. Zadanie świeżej paszy oznacza, że wszystkie krowy mają możliwość jedzenia.

5. Krowy muszą zawsze być syte (również w momencie nudnego stania w poczekalni do doju).

6. Regularne kontrole krów i paszy! Kontrola wydajności mlecznej, zdrowia (krów zasuszanych i na początku laktacji), ilości pobieranej paszy, niedojadów, selektywnego jedzenia, zawartości suchej masy i odchodów.

Jak zapobiegać obsysaniu się cieląt?

a.rutkowski@tygodnik-rolniczy.pl (Andrzej Rutkowski) — Fri, 10 Sep 2021 00:00:00 +0200

Ostrożnie z odchowem w parach

Cielęta utrzymywane w parach, np. w budce typu igloo są przyjaciółmi cały okres odchowu. Negatywnym efektem tak bliskiego sąsiedztwa może być wzajemne obsysanie – nawet później, już po odstawieniu mleka i przejściu do większej grupy. Jeżeli utrzymuje się cielęta w parach – jałówka i byczek (przy założeniu, że byczki pozostają w gospodarstwie dłużej niż 14 dni), powinny być one od określonego wieku rozdzielone. Wówczas też obsysanie się kończy.

Źródło: Markus Tissen, NRW

Znaleźć cielęta, które obsysają

W znalezieniu w grupie osobnika, który obsysa pomaga znakowanie zwierząt farbą. Jeżeli podejrzewamy, że nieznane cielę obsysa inne, można pomalować wszystkie zwierzęta w okolicach wymion, np. kredkami do znakowania krów. Obsysające cielę można wówczas łatwo zidentyfikować po zabarwionych nozdrzach.

Źródło: Harmen Oenema, Holandia

Komunikatory w oborze mogą być pomocne!

Aplikacje do komunikowania się, takie jak Whatsapp czy Messsenger mogą być pomocne również w oborze. W grupach dyskusyjnych można rozmawiać o podejrzanych krowach, wrzucać krótkie informacje, filmy czy zdjęcia. Te ostatnie są czytelne nawet w grupach, gdzie użytkownicy posługują się różnymi językami!

Im większe jest gospodarstwo, tym bardziej przydają się wąsko wyspecjalizowane grupy dyskusyjne – np. żywienie, pielęgnacja racic, zarządzanie stadem, odchów cieląt itp. Można też założyć jedną dużą grupę dyskusyjną dla wszystkich pracowników i tam wymieniać się ważnymi informacjami.

Jak prawidłowo przeprowadzić kąpiel racic?

info@elita-magazyn.pl (Elita) — Fri, 02 Jul 2021 00:00:00 +0200

3 najważniejsze zasady prawidłowej kąpieli racic

Zbyt skoncentrowany roztwór do kąpieli racic niszczy skórę w szparze międzyracicowej oraz naskórek, zbyt rozcieńczony nie spełnia swojej funkcji. Dlatego procedurę kąpieli racic trzeba dopasować do warunków panujących w gospodarstwie, biorąc pod uwagę następujące trzy elementy:

1. Wyłącznie według zaleceń – substancję aktywną, jej koncentrację, częstotliwość kąpieli, należy dopasować do ogólnego stanu racic w stadzie. Najlepiej dla konkretnego gospodarstwa doradzi doświadczony oborowy lub lekarz zajmujący się problemami racic. Warto skorzystać z doradztwa, bo standardowa procedura nie zawsze się sprawdzi, chociażby dlatego, że problemy z racicami nie zawsze rozwijają się wg takiego samego schematu.

2. Napełnianie wanny roztworem do kąpieli racic – rzeczywisty poziom objętości wanny rzadko kiedy zgadza się z objętością, którą deklaruje producent. Dla prawidłowego dozowania substancji aktywnej, hodowca powinien sprawdzić, jaka jest rzeczywista pojemność wanny. Nakład pracy poświęcony na napełnienie wanny konkretną ilością płynu jest jednorazowy i w ostatecznym rozrachunku opłaca się!

3. Przeliczyć koncentrację – substancja aktywna płynów do dezynfekcji i pielęgnacji racic oferowana jest w określonych koncentracjach, zazwyczaj w postaci skondensowanej. Aby otrzymać zalecaną przez lekarza koncentrację, nie obędzie się bez przeliczenia. Potrzebna jest do tego znajomość następujących parametrów:

objętość wanny do kąpieli (np. 200 litrów),
stężenie substancji czynnej w koncentracie (z etykiety, np. 24%),
stężenie robocze kąpieli racic (np. 3%), zalecane przez weterynarza, czy producenta,
wzór do przeliczania (patrz ramka),
prawidłowa notatka instrukcji obsługi.

Najlepsze powody dokładności

Jeżeli roztwór do kąpieli racic jest zbyt skoncentrowany, drażni i uszkadza skórę. A stąd już krótka droga dla wielu chorób infekcyjnych, takich jak: mortellaro (truskawkowa pięta) i panaritium (zastrzał). I stan racic zamiast się polepszać, ulega pogorszeniu.

Jeżeli kąpiele racic mają zbyt rozcieńczoną substancję aktywną, nakład pracy i kosztów jest nieefektywny. Niska koncentracja substancji aktywnej nie poradzi sobie z patogenem. Wówczas wanna do dezynfekcji staje się wanną infekcyjną.

Kontrolowanie wartości pH roztworu do kąpieli racic

By upewnić się, że roztwór do kąpieli racic nie drażni skóry, warto skontrolować poziom pH – wartość ta powinna być stabilna między 4,0 a 5,5. Poziom pH można łatwo oznaczyć za pomocą papierka lakmusowego lub urządzenia elektronicznego. Ten drugi aparat powinien być regularnie kalibrowany. Dla pewności – mierzymy pH w każdym przygotowywanym roztworze do kąpieli racic, zanim krowy do niego wejdą. Rada: jeżeli papierki lakmusowe, czy miernik pH przechowujemy razem z innymi akcesoriami do kąpieli racic, nie zapomnimy o pomiarze pH i stanie się to rutyną.

Wartość pH pomaga rozpoznać, kiedy płyn w wannie do kąpieli należy wymienić na świeży. Z czasem przez zanieczyszczenie odchodami, moczem czy dodatek wody, koncentracja substancji aktywnej zmienia się, mieszanina traci swoje właściwości, a wartość pH rośnie. Sprawdza się to lepiej niż zasada „1 litr roztworu na sztukę w stadzie”. Dlatego pH roztworu w wannie mierzymy też w trakcie użytkowania i przy zmianie odczynu przygotowujemy świeży.

Wzór do przeliczania - jak obliczyć koncentrację płynu do kąpieli racic?

Ilość dodanego koncentratu = całkowita objętość płynu w wannie x (zalecenie zastosowania substancji aktywnej w roztworze w % x 10)/Koncentracja substancji aktywnej w koncentracie w % x 10

Przykładowe przeliczenie
200 litrów x 30/24% x 10 = 6000 litrów/240
25 litrów 24-procentowego koncentratu należy wymieszać z 175 litrami wody, aby uzyskać 200 litrów płynu do kąpieli racic o ostatecznej koncentracji 3%!

-kb-
Zdjęcie główne: Pixabay

Zdjęcie w artykule: Berkemeier

O czym warto pamiętać, stosując nasienie seksowane?

info@elita-magazyn.pl (Elita) — Mon, 18 Jan 2021 00:00:00 +0100

Wrażliwsze niż konwencjonalne

Nasienie seksowane jest bardziej wrażliwe niż nasienie konwencjonalne, bo sam proces rozdziału plemników nie jest obojętny. Koncentracja plemników w nasieniu seksowanym jest 2 do 4 mln niższa niż w konwencjonalnym – około 20 mln.

Uwaga na różnice temperatury

Nasienie seksowane rozmrażamy dłużej – 40 do 45 zamiast 12 sekund. Po rozmrożeniu jego temperatura jest wyższa i przez to po wyjęciu z rozmrażacza, porcja jest o wiele bardziej wrażliwa na zmiany temperatur. Prawdziwym wyzwaniem jest więc unasiennienie szybko, by temperatura słomki nie spadła. Pomoże w tym:

wcześniejsze, jeszcze przed rozpoczęciem rozmrażania, przygotowanie (ufiksowanie), zwierząt do inseminacji nasieniem seksowanym;
rozmrażanie w pobliżu miejsca wykonywania zabiegu;
rozmrażanie zawsze tylko jednej porcji nasienia (jedna słomka w rozmrażaczu);
osuszenie słomki z nasieniem, aby uniknąć dodatkowego chłodzenia porcji podczas parowania;
natychmiastowe umieszczenie słomki z nasieniem we wcześniej podgrzanym pistolecie (lub – lepiej – stosowanie specjalnego pistoletu z podgrzewaczem);
zabranie maksymalnie dwóch rozmrożonych porcji nasien...

Dlaczego warto dążyć do jednorodności stada pod względem produkcyjnym i zdrowotnym?

info@elita-magazyn.pl (Elita) — Sun, 13 Dec 2020 00:00:00 +0100

Krowy pod linijkę

Wyrównane i jak najbardziej podobne do siebie zwierzęta w stadzie to łatwiejsze obsługa. I nie chodzi tylko o warunki utrzymania, ale również żywienia i systemu zarządzania stadem. Droga do wyhodowania wyrównanego stada jest długa i wymaga podejmowania prawidłowych decyzji oraz konsekwentnej pracy osób zarządzających. Zapytaliśmy dwóch ekspertów o przepis na sukces, czyli jak wyhodowali krowy podobne do siebie pod względem stabilności przemiany materii, zdrowia racic i wytrwałości laktacyjnej.

1. Zdefiniowany cel hodowlany – jaka jest TWOJA idealna krowa?

Na początek definiujemy idealny typ krowy dla danego gospodarstwa, w określonych. warunkach utrzymania. Które rodziny, linie sprawdziły się przez minione lata w danym gospodarstwie? W trakcie rozważania tego parametru kierownik gospodarstwa czy osoba zarządzająca stadem powinny bezwzględnie zwrócić uwagę na stan aktualny – system udoju, pastwiskowanie, itd. oraz jakie są bliższe czy dalsze perspektywy i plany rozwoju.

Wyciągając wnioski z tych rozważań ustalamy podstawowe wymagania odnośnie kalibru zwierząt, budowy wymienia, wydajności mlecznej, wydajności mięsnej, czy w końcu parametrów zdrowotnych. Wymagania wykorzystujemy do zdefiniowania i sformułowania celów hodowlanych. W zależności od utrzymywanej rasy i gospodarstwa główne cele mogą wyglądać zupełnie inaczej. Nie ma jednego, obowiązującego ideału. Hodowla to praca na lata, przez pokolenia, a więc nasze zdefiniowane cele hodowlane, będą obowiązywały długoterminowo. Nie zmieniajmy decyzji i nie definiujmy ich co roku na nowo! Oczywiście nie wyklucza to niewielkich korekt, bo nie wszystkie zmiany w gospodarstwie można przecież przewidzieć. Ustalone parametry programu hodowlanego powinny być traktowane jako główne kryteria przy wyborze buhajów do rozrodu.

2. Przejrzysta baza informacyjna

Na drugim etapie zbierane i analizowane są jak najbardziej kompletne dane dotyczące stada (obecnie raczej już tylko w formie elektronicznej). Obok wyników pochodzących z oceny użytkowości mlecznej, powinny znaleźć się dane z badań genomowych, by ułatwić sobie wgląd w status genetyczny stada. Szczególnie, jeżeli chodzi o cechy produkcyjne, które są trudne do opisania i analizy na podstawie fenotypu.

3. Obiektywizm w podejmowaniu decyzji

Na podstawie danych z testu wydajności oraz wyników z genotypowania DNA łatwiej podjąć decyzje selekcyjne oraz dobrać pary do hodowli. Z większą pewnością można:

Rozpoznać słabe strony pojedynczych krów,
Ustalić prawidłowy ranking zwierząt do selekcji
Dokonać optymalnego doboru par do dalszej hodowli.

Dzięki tym metodom można szybko osiągnąć postęp hodowlany, w odróżnieniu od pracy bazującej wyłącznie na ocenie wydajności, analizie rodowodów i ocenie eksterieru. Obaj zapytani specjaliści ze względu na ogrom danych zarówno dla osobników męskich jak i żeńskich, zalecają wykorzystanie programu komputerowego do analizy oraz ograniczenie wyboru buhajów w określonym interwale inseminacyjnym.

4. Krytycznie kontroluj efekty

Poziom (fenotypowy i genetyczny) osiągnięty w stadzie w następnym pokoleniu powinien być porównany z założonymi celami hodowlanymi. Czy dobór par do kojarzeń (zarówno po stronie męskiej, jak i żeńskiej był właściwy), najlepiej widać u krów w pierwszej laktacji. Im dokładniej zbieramy dane (o zdrowiu racic, wymion czy wydajności), tym dokładniej można zmierzyć efekty i skorygować cele hodowlane.

5. Jak szybko osiągnąć efekt?

Pomocny będzie wysoki odsetek idealnych krów na starcie, dobre dane z genotypowania, program do doboru par do kojarzeń, rady doradców hodowlanych, determinacja hodowcy i prostota planu. Przeszkadzać będą zbyt częste zmiany koncepcji i wybór paru buhajów do rozrodu zamiast indywidualnego doboru par rodzicielskich.

Idealna krowa według praktyków

Wg kierownika hodowli Silvio Griepentrog (1 500 krów rasy hf, o wydajności ponad 12 tys. kg mleka) wyrównanie stada jest najważniejszym czynnikiem sukcesu w stadzie krów wysokoprodukcyjnych i długo użytkowanych.

Strategia hodowcy – podczas doboru par do rozrodu nie koncentruję się wyłącznie na konkretnych przodkach, ale szukam odpowiednich buhajów dla pojedynczych krów. Aby podnieść długość użytkowania krów, skupiam się bardziej na pojedynczych parametrach, takich jak wymiona czy eksterier, zamiast koncentrować się na jednym wyliczonym parametrze dla długości użytkowania. Genotypowanie DNA w całym stadzie umożliwia dobry wgląd w genetyczny potencjał zwierząt.

Reinhold Gaah (84 krowy mleczne, użytkownie mleczno-mięsne, wydajność 9800 kg mleka) hodowlę w kierunku wyrównania stada prowadzi od 1993 roku. Główny cel – łatwiejsza obsługa stada. Hodowca zwraca uwagę na wydajność, stan wymion i ogólny stan zdrowia. Selekcja materiału żeńskiego zaczyna się już od pierwszej laktacji.

– Młode krowy muszą być wydajne i nieskomplikowane – takie pasują do mojego stada – mówi hodowca. Parametry zdrowotne są uwzględniane pośrednio, ale w przyszłości w tej kwestii pomogą wartości hodowlane szanowane na postawie badań genetycznych. Hagg bierze udział w projekcie FLECKfficient. Dobieranie osobników do kojarzeń odbywa się już tylko na podstawie genotypowania. Wycena genomowa przydaje się też do oceny potencjału zdrowotności oraz poziomu stabilności przemiany materii. Praca wymaga czasu, ale nakład opłaca się, jeżeli chce się coś osiągnąć.

Dr Jan Korte
Dr Alfred Weidele

Znając naturalne zachowania krów, ułatwisz sobie z nimi pracę

info@elita-magazyn.pl (Elita) — Sun, 06 Dec 2020 00:00:00 +0100

Warto poznać naturalne zachowania krów

Krowy inaczej niż ludzie postrzegają świat. To może być powodem codziennych problemów. Presja czasu i wydajności może całkowicie zaburzyć harmonijną współpracę. Kto zna typowe schematy zachowania krów, ma znacznie łatwiej w codziennej pracy. Panuje tu zasada: im bardziej rutynowe jest postępowanie człowieka w stosunku do zwierząt, tym łatwiej można przewidzieć pewne sytuacje.

Przykład: Krowa, która dobrze zna halę, nagle nie chce wejść na stanowisko udojowe. Dojarz reaguje niezrozumieniem na zachowania zwierzęcia. A może to świadczyć o tym, że akurat tego dnia dla krowy coś się zmieniło. Być może są to jakieś nieznajome, nowe dźwięki, których dojarz w ogóle nie słyszy. Krowa jednak reaguje poddenerwowaniem, ponieważ słuch bydła jest o wiele wrażliwszy niż u ludzi. Przykładowo – krowy słyszą częstotliwości w przedziale 20 d0 35.000 Hz, a więc słyszą dźwięki, których człowiek nigdy nie usłyszy.

Co możemy zrobić, aby nie stresować krów?

Rutyna pracy – wykorzystajmy fakt, że krowy są zwierzętami lubiącymi przyzwyczajenia. Rutyna pracy w dni powszednie jest dla krów łatwa do przewidzenia i dlatego nie wywołuje stresu. Jeżeli codzienne aktywności – dój, ścielenie powtarzają się spokojnie, krowy są bardziej zrelaksowane.
Powoli – przy podganianiu krów do hali udojowej pamiętajmy, że krowy w porównaniu z człowiekiem chodzą wolniej – około 3 – 4 km/h. Ważne, by miały one możliwość poruszania się we własnym tempie. Zabiega to też chorobom racic.
Zachowaj odstęp – każde zwierzę ma własną strefę bezpieczeństwa, w której się dobrze czuje. Oznacza to, że krowy zbliżają się do innych członków stada, tylko na bezpieczną odległość. Należy o tym szczególnie pamiętać podczas przepędów do hali udojowej oraz w poczekalni. Zasada ta obowiązuje również w stosunku do człowieka. Tu strefa bezpieczeństwa może być zupełnie inna niż w stosunku do członków stada. Pozwólmy zatem, by krowy same regulowały odległość od ludzi.

Stres redukuje wydajność mleczną krów

Spokojne obchodzenie się ze zwierzętami przekłada się pozytywnie i wydajność, i na zdrowie krów. Badania naukowe potwierdzają, że istnieje istotny związek pomiędzy stresem, a chorobami (szczególnie racic) i wydajnością mleczną. Zestresowane krowy produkują nawet do 19% mleka mniej. W wielu gospodarstwach, które postawiły na spokojną, bezstresową pracę ze zwierzętami, zauważono wzrost wydajności mlecznej o 5%. Kontrolowany poziom stresu w pracy to nie tylko mniej stresu dla zwierząt, ale i przełożenie na bezpieczniejszą pracę ludzi.

Aby osiągnąć wspomniane cele – stres na stosunkowo niskim i kontrolowanym poziomie, wszyscy pracownicy powinni rozumieć zachowanie krów oraz ich sposób postrzegania świata. Wg tych wytycznych trzeba zdefiniować zasady obchodzenia się ze zwierzętami i przeszkolić pracowników w tej kwestii. Powinni oni też wymieniać się między sobą informacjami, by lepiej rozumieć trudne sytuacje.

365-dniowy rozkład jazdy na pastwisku

info@elita-magazyn.pl (Elita) — Tue, 01 Dec 2020 00:00:00 +0100

Prace na pastwisku w styczniu, lutym, marcu:

Skontrolować zapas paszy, zaplanować sezon pastwiskowy
Poddać analizie próbki gleby i gnojowicy
Skontrolować stan nawierzchni pastwiska (kretowiska, ślady dzików, zachwaszczenia
Skontrolować odpływy wody i strukturę gleby
Pierwsze nawożenie
Pielęgnacja łysin (bronowanie, walcowanie, podsiewanie)
Przygotować drogi, sprawdzić stan ogrodzeń i poideł

Prace na pastwisku w kwietniu, maju i czerwcu

Największy wzrost – najlepsza jakość trawy
Raz w tygodniu mierzyć wzrost trawy
Wcześnie rozpocząć pastwiskowanie, które wspomaga rozkrzewianie (zacząć od wypasu półdniowego, stopniowo przejść na całodniowy)
Przeprowadzić zabiegi przeciw pasożytom
Pierwszy i drugi pokos przeznaczyć na sianokiszonkę
Drugie nawożenie

Prace na pastwisku w lipcu, sierpniu i wrześniu

Wzrost trawy spada – dopasować obłożenie pastwiska, a więc zmniejszyć obsadę lub zwiększyć częstość rotacji
Raz w tygodniu kontrolować wzrost trawy
Krótkoterminowy (zależny od opadów) wzrost zysków i jakości
Większe ryzyko pojawienia się rdzy
Spadek smakowitości i strawności
Pielęgnacja – dokaszanie niedojadów, dosiewanie, bronowanie

Prace na pastwisku w październiku, listopadzie i grudniu

Spada wzrost trawy, zawartość suchej masy oraz smakowitość
Rozpocząć wypas półdniowy
Rozpocząć rotację jesienną – ostatni wypas w roku na każdej powierzchni
Kontrola łysin, późne dosiewanie w zależności od opadów
Przed wprowadzeniem zwierząt do obór, ponownie odrobaczyć
Ostatnie koszenie na sianokiszonkę
Ostatnie nawożenie, ewentualnie rozlanie gnojowicy
Zdemontować płoty i poidła, skontrolować odpływ wody

Zdjęcie: Unsplash

Przewlekłe stany zapalne wymion - lepiej leczyć krowy czy brakować?

info@elita-magazyn.pl (Elita) — Thu, 12 Nov 2020 00:00:00 +0100

Co zrobić, gdy żaden antybiotyk na mastitis nie pomaga?

Analiza dostarczanych danych wiele mówi o zdrowiu wymion krów w stadzie. Dzięki stałej kontroli, hodowca możne łatwo zidentyfikować problem i znaleźć słabe strony zarządzania. Szczególnie zwracajmy uwagę na liczby istotne w monitoringu zdrowia wymion:

poziom nowych infekcji w trakcie laktacji,
poziom nowych infekcji oraz ich wyleczenie w okresie zasuszania,
liczba przypadków mastitis w trakcie pierwszej laktacji
odsetek zwierząt ze zdrowymi wymionami,
odsetek krów z przewlekłym stanem zapalnym wymion.

Liczba zwierząt z całkowicie zdrowymi wymionami pozwala na pierwszy, ogólny wgląd w status zdrowia wymion w stadzie. Częstymi powodami zbyt małej liczby krów i jałówek ze zdrowymi wymionami są:

zbyt dużo nowych infekcji,
zbyt niski odsetek skutecznego wyleczenia,
zbyt wysoki odsetek mastitis w trakcie pierwszej laktacji,
zbyt duża liczba zwierząt nie poddających się leczeniu.

Liczby te wyraźnie wskazują z czym jest problem w zarządzaniu zdrowiem wymion. Dokładny opis wyżej wymienionych wskaźników i związanych z nimi czynników ryzyka należy brać pod uwagę przy podejmowaniu decyzji.

Brakowanie przypadków przewlekłych

Jednym z powodów zbyt małej liczby krów ze zdrowymi wymionami, jest wysoki odsetek krów z przewlekłym stanem zapalnym. Nawet, jeżeli dużą wagę przywiązujemy do długiego użytkowania krów, osobniki z przewlekłym mastitis, bez szansy na wyleczenie, należy przy najbliższej sprzyjającej okazji usunąć ze stada. Przez swoją bardzo wysoką liczbę komórek somatycznych nie tylko obniżają jakość mleka zbiorczego, ale same w sobie są niebezpiecznymi siewcami mastitis wydalając do środowiska niezliczoną ilość patogenów. Stanowią przez to spore ryzyko dla zdrowia innych zwierząt w stadzie.

Powtarzające się przypadki klinicznego mastitis oraz długotrwale podwyższona lks obniżają szansę wyleczenia mimo zastosowania terapii antybiotykowej.

Leczyć czy nie leczyć krowy z przewlekłym mastitis?

To pytanie kluczowe. Terapia antybiotykowa chronicznego mastitis ma sens tylko wówczas, jeżeli jej skuteczność będzie wyższa niż samowyleczenia. Zarówno wiek zwierzęcia, jak i kolejny numer laktacji oraz historia wcześniejszych zapaleń wymienia mają wpływ na oszacowanie prawdopodobieństwa skutecznego wyleczenia. Mimo to, hodowcy wciąż podejmują próby leczenia antybiotykiem tak obciążonych zwierząt, które są praktycznie bez szans na wyleczenie.

W takich przypadkach warto zastosować pomysł na terapię mastitis profesora Volkera Krömkera. Koncepcja ta zawiera prosty sposób na określenie przewidywanego poziomu skuteczności wyleczenia (dla lekkiego, bądź średniego poziomu mastitis). Jeżeli podczas kontroli wydajności mlecznej w przynajmniej trzech kolejnych pomiarach liczba komórek somatycznych przekracza 700 000, bądź w aktualnej laktacji wystąpiły dwa ropne stany zapalne wymion, nie możemy spodziewać się wzrostu skuteczności wyleczenia po zastosowaniu terapii antybiotykowej. Wystarczające jest wiec leczenie przy pomocy środków NLP hamujących stan zapalny. Metodę tę można stosować w stadach, gdzie prawidłowo i regularnie prowadzi się monitoring lks oraz dokumentuje przebieg klinicznego mastitis.

Szybki test na mastitis nie zastąpi badań laboratoryjnych.

Szybki test ograniczy antybiotyki…

Jeżeli opisaną koncepcję połączy się dodatkowo z testem terenowym, który szybko potwierdzi lub wykluczy obecność drobnoustrojów oraz rozróżni bakterie gram dodatnie od gram ujemnych, można oszczędzić sobie terapii antybiotykowej. Ma ona sens tylko w przypadku pozytywnych wyników w kierunku bakterii gram dodatnich. Dla bakterii gram ujemnych szacowana skuteczność samowyleczenia jest na tyle wysoka, że nie ma sensu podawania dodatkowo antybiotyków. W przypadku ciężkiego przebiegu mastitis, kiedy wymagana jest terapia antybiotykowa i podanie płynów, przeprowadzenie testu daje dodatkowe informacje o konieczności zastosowania miejscowej terapii. Metoda ta umożliwia podjęcie szybkiej decyzji o rodzaju terapii pomiędzy dwoma dojami.

… ale nie zastąpi badań

Nie można zastąpić szybkim testem klasycznego badania bakteriologicznego próbek mleka – test nie daje bowiem informacji na temat rodzaju patogenów, ich liczby, ani nie proponuje terapii (antybiotykogram). Jego rolą jest zapełnienie luki czasowej pomiędzy diagnozą (coś się dzieje), a dokładnymi wynikami z laboratorium (już wiadomo co i jak zwalczać dany patogen). Daje on możliwość szybkiego wprowadzenia leczenia weterynaryjnego przy uwzględnieniu wyżej opisanych zaleceń. System punktacji (tabela 1, 2) pozwala dokładniej oszacować skuteczność wyleczenia. Metodę tę można zastosować zarówno do oszacowania sensowności leczenia, jak i podjęcia decyzji o wybrakowaniu danej sztuki. W tym celu każde zwierzę osobno ocenia się punktowo według czynników ryzyka. Na końcu zlicza się punkty, a ich suma podpowiada co robić dalej.

Comiesięczna kontrola stanu wymion pomoże w walce z przewlekłym mastitis

Krowy z przewlekłym zapaleniem wymienia są źródłem zakażenia dla pozostałych osobników i nie powinny dłużej, niż jest to koniecznie pozostawać w stadzie. Comiesięczna ocena w stanów zapalnych wymion w stadzie może być bardzo pomocna w kontrolowaniu mastitis. Planując terapię nie można zapominać, że krowy z przewlekłym, niewyleczalnym stanem zapalnym mają niewielkie szanse, nawet z pomocą terapii antybiotykowej. Wskazane byłoby więc zrezygnować z niej.

Dr Martin tho Seeth

Jak zarządzać okresem okołowycieleniowym u wysokowydajnych krów?

info@elita-magazyn.pl (Elita) — Wed, 14 Oct 2020 00:00:00 +0200

Ograniczyć stres, którego doświadczają krowy w fasie przejściowej

Końcówka laktacji to przede wszystkim zmiana systemu żywienia. Dla niektórych zwierząt oznacza to wyjście na pastwisko. Jakiekolwiek by to nie były zmiany – zawsze towarzyszy im stres. Nagle, z dnia na dzień zmienia się porządek dnia, otoczenie, współtowarzysze w oborze oraz pasza. Ta ostatnia zmiana jest najbardziej dotkliwa i drastyczna – nierzadko dawkę z energią gwarantującą produkcję 40 kg mleka redukujemy na poziom 5 kg mleka (czyli do potrzeb bytowych) dokładając do tego nagły brak regularnego doju.

Problem z wysoką wydajnością

Skąd się bierze problem? Najprościej mówiąc – z coraz wyższej wydajności. W ostatnich latach wzrosła ona prawie dwukrotnie. Jednocześnie długość okresu międzywycieleniowego pozostała mniej więcej na tym samym poziomie. Oznacza to, że krowy o wyższej wydajności mlecznej muszą być zasuszane w podobnym czasie. Jak to zrobić, by nie odzwyczaić krowy od pobierania paszy i nie ryzykować zdrowiem wymion?

Ostatnia faza laktacji to duży stres dla zwierzęcia. Jak bardzo wpływa on na kolejny start laktacji dotychczas nie wiadomo. Rolą hodowcy jest tak zarządzać tym okresem, by zaoszczędzić zwierzęciu niepotrzebnego stresu.

Strategia dobrana do gospodarstwa

W zależności od wydajności swojego stada każdy hodowca powinien znaleźć swój sposób na zarządzanie okresem okołowycieleniowym (szczególnie żywieniem w tym czasie). Wspólny powinien być cel – możliwie bezstresowo przeprowadzić krowę w kolejną fazę, po to aby mogła ponownie, w pełni zdrowia wejść w następną laktację. By cieszyć się bezstresową fazą przejściową, należy zwrócić uwagę na następujące aspekty:

łagodna zmiany paszy – np. przez tworzenie grup żywieniowych lub przez indywidualne dawkowanie paszy treściwej,
zasuszanie w stałych grupach, aby zredukować stres socjalny,
dokarmianie w przypadku utrzymania pastwiskowego,
higiena racic przed i w trakcie okresu zasuszania,
wydłużenie okresu międzywycieleniowego w przypadku krów wysokoprodukcyjnych, szczególnie jałówek (większa wytrwałość laktacji),
regularne pomiary BCS.

Wraz ze wzrastającą wydajnością mleczną rosną też wymagania dotyczące systemu zarządzania okresem zasuszania. Do niedawna na pierwszym planie była pierwsza faza laktacji oraz faza przejściowa. Obecnie coraz częściej hodowcy przyglądają się końcowemu okresowi laktacji.

Okres zasuszenia powinien przypominać urlop – mało stresu, wiele komfortu i wystarczająca ilość paszy. To ważne elementy dla zwierząt w fazie zasuszania. Równie ważne jest łagodne przejście z fazy produkcyjnej w fazę odpoczynku. W tym aspekcie hodowcy mają jeszcze wiele do zrobienia.

K. Hilbk - Kortenbruck

Jak prawidłowo zasuszać krowy mleczne?

info@elita-magazyn.pl (Elita) — Wed, 16 Sep 2020 00:00:00 +0200

Stopniowe czy gwałtowne zasuszanie - która z tych dwóch metod jest lepsza?

W warunkach naturalnych krowy zasuszane są stopniowo, ponieważ liczba podejść i intensywność zdajania krowy przez potomstwo stopniowo spada. U bydła mlecznego, - w większości przypadków - krowy zasuszane są w sposób gwałtowny czyli z dnia na dzień. Często spotykane są także metody polegające na zwiększeniu przerw między dojami, zmniejszeniu podaży składników pokarmowych, jak również dowolne kombinacje powyższych metod. Które z nich jest najlepsza? Przez pierwsze 3 tygodnie po zasuszeniu krowa znajduje się w grupie wysokiego ryzyka zachorowalności na infekcje gruczołu mlekowego z powodu akumulacji mleka w wymieniu. Po około 30 dniach od zakończeniu produkcji mleka ryzyko wystąpienia mastitis znacząco spada. Obecnie nie trudno jest znaleźć krowy produkujące w okresie zasuszenia powyżej 30 litrów mleka dziennie. Oznacza to, że w chwili zasuszenia następuje gromadzenie się mleka w wymieniu i takiej sytuacji hodowcy się obawiają.

Duża grupa hodowców twierdzi, że bardzo pomocne w zasuszeniu jest zapewnienie krowom niskoenergetycznej paszy, co powoduje spadek produkcji mleka.

- Problem, który z tego wynika jest taki, iż zmniejszanie ilości paszy nie idzie w parze z proporcjonalnym zmniejszaniem wielkości produkcji. Ta bowiem spada z pewnym opóźnieniem, ponieważ krowy posiadają pewne zasoby, które pozwalają im utrzymać produkcje mleka. Jeśli zatem nic nie zrobimy, a zbliżamy się do okresu zasuszenia , to nie ma już mobilizacji tłuszczu z rezerw ciała. Jeśli jednak ograniczymy żywienie przed zasuszeniem to krowa wykorzysta część swojej kondycji i tak się też dzieje na początku laktacji. Nie doprowadzi to jednak do ketozy, ponieważ na tym etapie krowa ma dużo glukozy, nie gromadzą się więc ciała ketonowe, natomiast wzrasta poziom niezestryfikowanych kwasów tłuszczowych ( NEFA). Wzrost ten następuje wtedy, gdy mamy ograniczoną podaż składników pokarmowych, a ograniczenie podaży energii może niekorzystanie wpływać na układu odpornościowy, co potwierdziły badania – przekonuje prof. Alex Bach.

Obecnie nie zaleca się więc zmniejszania podaży składników pokarmowych krowom przed zasuszeniem. Preferuje się natomiast gwałtowne zasuszenie, bez względu na to ile mleka w danym momencie krowa produkuje, dlatego że jej system odpornościowy będzie lepiej funkcjonował.

Dłuższe okresy zasuszenia są korzystne ze względu na większą produkcję mleka w kolejnej laktacji. Skracając okres zasuszenia tracimy mleko( starty te są większe u zwierząt , które mają niższą wydajność

Czy warto skracać okres zasuszenia?

Co zatem robić? Profesor Bach zaleca, aby krowy, które zamierzamy zasuszać otrzymywały 13,5% białka ogólnego, dużo witaminy E i selenu, tak by ich układ odpornościowy dobrze działał.

– Wielu jest jednak hodowców, którzy nie chcą zasuszać krów dających jeszcze np. 40 litrów mleka i wydłuża laktację, skracając zasuszenie np. do 30 dni.

Zdaniem specjalisty taka metoda może mieć co prawda zalety ekonomiczne, bo dłużej doimy mleko ale…

– Jeśli skracamy długość okresu zasuszenia to działanie takie wpływa na kolejną laktację. Badania pokazują, że krowy z krótszym okresem zasuszenia produkowały mniej mleka w następnej laktacji. I co istotne wielkość produkcji nie była związana z ilością pobieranej paszy. Hodowcy zastanawiają się więc czy nie lepszym rozwiązaniem jest zmniejszenie częstotliwości dojów. To dobra metoda, ale nie jest tak skuteczna jak zmniejszenie dawki pokarmowej. Jeśli zmniejszymy ilość dojów z 2 do jednego to tracimy trochę mleka, ale dodatkowo dochodzą nam negatywne konsekwencje takiego działania. Zwiększając bowiem przerwy miedzy dojami, konsekwentnie prowadzimy do zwiększenia liczby komórek somatycznych w mleku w kolejnej laktacji.

- Stosowanie tej samej dawki przez cały okres zasuszenia to zasada, jaką obecnie powinni wprowadzić wszyscy hodowcy bydła mlecznego- zaleca prof. Alex Bach

Beata Dąbrowska

Zdjęcia: Beata Dąbrowska

Separat czy materace słomiano-wapienne: jakie legowiska dla krów wybrać?

info@elita-magazyn.pl (Elita) — Thu, 14 May 2020 00:00:00 +0200

Ostatnimi laty coraz większą popularnością cieszą się legowiska wyścielone separatorem z gnojowicy oraz materacem słomiano-wapiennym. O opinię odnośnie poszczególnych systemów ścielenia zapytaliśmy hodowców.

Wady i zalety separatu z gnojowicy

Od ponad 5 lat Witold Podlasiński z Woli Ostaszewskiej użytkuje bezuwięziową oborę, w której zwierzęta utrzymywane są na posadzce szczelinowej. Hodowca wyjątkowo ceni sobie takie rozwiązanie

– Przekonałem się, że do posadzki rusztowej zwierzęta szybko się przyzwyczajają, ich racice są dużo suchsze, i – co ważne – takie rozwiązanie w znaczący sposób ograniczyło pracochłonność przy codziennej obsłudze zwierząt. Dodatkowym atutem jest wyeliminowanie słomy, która potrzebna jest tylko na porodówkę – wymieniał zalety systemu gospodarz, dodając, że roczne zapotrzebowanie gospodarstwa na słomę wynosi około 1000 balotów.

Na legowiskach hodowca zdecydował się zastosować separat z gnojowicy, który uzupełniany jest raz na dwa tygodnie.

– Co prawda inwestycja w separator nie należy do tanich, ale zalety jego stosowania z nawiązka są rekompensowane. Odkąd krowy odpoczywają na s...

Należy chronić cielęta przed przeciągami

info@elita-magazyn.pl (Elita) — Mon, 13 Apr 2020 00:00:00 +0200

Uwaga na przeciągi!

Świeże powietrze zimą też jest potrzebne, ale.. im niższe temperatury na zewnątrz, tym zazwyczaj szczelniej zamykamy drzwi obory, by utrzymać mikroklimat. I tu czai się niebezpieczeństwo, bo całkowite zamknięcie obiektu przy ujemnych temperaturach na zewnątrz prowadzi do wzrostu wilgotności względnej i namnażania się patogenów w powietrzu. Z drugiej strony – zbyt duży ruch powietrza może mieć fatalne konsekwencje – najczęstsze problemy cieląt z drogami oddechowymi to konsekwencje szybkich zmian temperatury lub zimnych przeciągów.

Stanowisko dla cieląt powinno być osłonięte z trzech stron

Jak znaleźć złoty środek, tzn. zagwarantować cielętom dopływ świeżego powietrza, jednocześnie chroniąc ich układ immunologiczny? Można przykładowo na stronie odwietrznej obory pozostawić częściowo otwarte żaluzje. Ważne, by cielęta miały możliwość schronić się na swoim legowisku i by tam nie było przeciągów. Czyli stanowisko powinno być osłonięte z trzech stron. Trzeba również zwrócić uwagę, aby boczne drzwi nie były zamontowane zbyt wysoko nad ziemią (zimne powietrze wtedy przedostaje się pomiędzy nimi, a słomą).

Źródło: Hans-Jürgen Kunz, CAU Kiel
Zdjęcie: Archiwum

Czy wysokowydajny HF nadaje się pod uwięziówkę?

info@elita-magazyn.pl (Elita) — Mon, 16 Dec 2019 00:00:00 +0100

Hf skrojony pod uwięziówkę

– Inaczej niż wszyscy nie dokonaliśmy kosztownej zmiany systemu utrzymania, a do posiadanego już systemu uwięziowowego dopasowaliśmy cały cykl produkcji, stosując się do ważnych zasad takich jak: inseminowanie nasieniem od buhajów nieprzekazujących dużego kalibru oraz żywienie PMR-em uzupełnione premiowaniem krów wysokowydajnych z ręki. Ponadto stosujemy wczesne krycie jałówek już w 13 miesiącu życia, aby za mocno nie wyrastały. Średni wiek pierwszego wycielnia nieco poniżej 24 miesięcy jest u nas optymalny – oznajmił Wiesław Jakus dodając, że idealny hf pod uwięziówkę to ten średnich rozmiarów, o mocnej nodze, mocnej i twardej racicy oraz wysoko zawieszonym wymieniu. Nie można dopuścić do sytuacji, że krowy tak się rozrosną, że nie będą mieścić się w legowisku, bo to znacznie skróci okres ich użytkowania. Ponadto duża i ciężka krowa będzie miała więcej problemów zdrowotnych z nogami i racicami.

– To, że przed 15 laty zacząłem jako jeden z pierwszych tak wcześnie kryć jałówki spotkało się z wielkim sprzeciwem świata naukowego, a teraz niemal wszyscy podążyli w tym samym kierunku. Oczywiście przy tak wczesnym kryciu bardzo ważny jest odpowiednio poprowadzony odchów cieląt, gdzie nie można pozwolić sobie na błędy – dodał hodowca.

Z tablicami bez grupowania

Inna zasada, jaką Wiesław Jakus poleca użytkownikom uwięziówek, to niestosowanie grupowania krów, gdyż wprowadza ono więcej zamieszania w stadzie niż pożytku, dlatego sam szybko wycofał się z grupowania. Nie zależy mu też na rekordowych wydajnościach, powyżej 50 litrów na dzień, bo jak uważa, tak wydajnym krowom nie można sprostać na uwięzi, ponieważ większość pasz treściwych dostają z ręki, więc nie są one wymieszane z objętościowymi i wtedy im większa podaż paszy treściwej, tym większe ryzyko zakwaszenia żwacza. Tu średnia wydajność od krowy wynosi 8800 kg mleka.

Dokarmianie z ręki stosowane jest 4 razy dziennie, zadawane w ten sposób pasze to: śruta sojowa i śruta rzepakowa w czystej postaci oraz pasza treściwa wyprodukowana w gospodarstwie, będąca mieszanką śruty rzepakowej i śrut zbożowych. Z ręki krowy dostają również dodatek mineralno-witaminowy oraz drożdże, które przeznaczone są dla sztuk o wyższej wydajności i tych świeżo po wycieleniu. Dawkowanie pasz treściwych dokładnie rozpisane jest na tablicach znajdujących się nad krowami. Każda krowa ma przyporządkowaną tablicę informacyjną, co znacznie ułatwia pracę. Dane dotyczące pasz zapisane są na tablicach od strony żłobów, a z drugiej strony inne ważne informacje, takie jak: termin wycielenia, termin pokrycia czy też termin leczenia.

Stado jednorodne

W stadzie przeważa bydło rasy hf, są jeszcze krowy rasy polskiej czerwono-białej i simentalskiej w typie mlecznym. Aczkolwiek Wiesław Jakus, jak przyznał, „czyści” stado i zostawia tylko hf-y. Krowy kryte są w 50% buhajami rasy hf odmiany czarno-białej i w 50% buhajami rasy hf odmiany czerwono-białej.

– W naszych stronach były głębokie tradycje hodowli bydła rasy polskiej czerwono-białej, stąd mamy takie sztuki, z kolei simental pojawił się w wyniku stosowania nasienia tej rasy na krowy, które się ciężko zacielały. Obecnie chcę dojść do stada jednorodnego pod względem rasowym, gdyż stadem zróżnicowanym znacznie trudniej się zarządza i to pod każdym względem, nie tylko żywieniowym. Ponadto głęboko opuszczone wymiona i płaskie racice, to cechy negatywne u rasy polskiej czerwono-białej, które dla mnie dyskwalifikują to bydło – powiedział Wiesław Jakus.

Żłoby są pomocne przy ręcznym zadawaniu pasz treściwych, co ma miejsce 4 razy dziennie

Częste usuwanie obornika oraz obfite ścielenie słomą, to jedna z metod na poprawę kondycji nóg i racic

Taka tablica informacyjna wisi nad każdą krową

Buhaje dobierane przez hodowcę do krycia pochodzą z całego świata, nie kieruje się on indeksem, a cechami, które go interesują i chciałby, aby buhaj przekazał na potomstwo. Zabiegi unasienniania wykonuje dwóch inseminatorów: jeden z MCB w Krasnem i drugi będący na stałe zatrudniony w gospodarstwie jako brygadzista. Przy tak dużym stadzie opłaca się aby inseminator był na miejscu.

Właściciel zootechnikiem

PMR zadawany jest za pomocą wozu paszowego Sgariboldi o poziomym systemie mieszania. Podstawę dawki stanowią kiszonka z kukurydzy (ok. 2/3 dawki) oraz sianokiszonka z traw i lucerny (ok. 1/3 dawki). Całość uzupełnia młóto browarniane (2 kg/szt.) oraz pasza treściwa (2 kg/szt.). Kiszonki składowane są w silosach betonowych.

Jest to bardzo duże stado jak na warunki uwięziowe, jedno z większych w kraju w takim systemie utrzymania. Dopasowanie żywienia, odpowiedni dobór buhajów, odpowiedni termin krycia, to wszystko ułatwia prowadzenie produkcji w tych warunkach. Jednak kluczowe jest też to, że sam właściciel jest jednocześnie zootechnikiem, co bardzo rzadko zdarza się w tak dużych stadach. Sprawdza się zasada, że pańskie oko konia tuczy. Nabiera to tym bardziej znaczenia, że ponad połowa przychodów firmy pochodzi ze sprzedaży mleka.

W warunkach uwięziowych sprawdzają się hf-y obu odmian barwnych

– Codziennie jestem w oborze, biuro mam przez ścianę z oborą, co ułatwia częstą obserwację stada. Moja obecność ma również dobry wpływ na pracowników, tworzymy zgrany zespół. Dobra zapłata jest dla nich zachętą i nie opłaca się im dojeżdżać do pracy do odległych miast, a w pobliżu przemysłu nie ma. Trzeba też dodać, że utrzymanie tak dużej liczby krów jest znacznie bardziej pracochłonne na uwięzi niż przy systemie wolnostanowiskowym, samo żywienie z ręki paszami treściwymi wymaga dużego wysiłku – oznajmił Wiesław Jakus.

„Obora” w oborze

Główna obora, długa na 110 m i szeroka na 35 m, posiada 300 legowisk uwięziowych dla krów dojnych, ścielonych słomą. Są one rozmieszczone w 4 rzędach przy dwóch stołach paszowych, posiadających żłoby. Piąty rząd z krowami znajduje się w innym budynku. Dój odbywa się na dojarce przewodowej DeLaval przy użyciu 20 aparatów udojowych obsługiwanych przez 5 dojarzy. Każdy dojarz odpowiada za wydojenie jednego rzędu krów przy użyciu 4 aparatów udojowych. Obornik z korytarzy gnojowych usuwany jest na płytę gnojową za pomocą ładowarki Weideman.

Do 3 miesiąca życia cielęta odchowywane są na pełnym mleku z dodatkiem mleka w proszku i paszy treściwej

Po okresie odpajania cielęta przechodzą do obiektów wolnostanowiskowych z zadaszonymi wybiegami. Tam przebywają do roku życia. Potem przechodzą na uwięź i rozpoczyna się okres krycia

W dużej uwięziówce bardzo pomocny okazał się program „Obora”, który w efektywny sposób wspomaga zarządzanie stadem bydła mlecznego. Obejmuje elektroniczną księgę bydła, wykaz zdarzeń, obrót inwentarzem żywym, rejestrację pokryć i badań. Jest w pełni zintegrowany z krajowym systemem Oceny Wartości Użytkowej i Hodowlanej Krów i Buhajów (SYMLEK). Łatwo można w nim śledzić wydajności krów oraz zawartość komórek somatycznych u poszczególnych sztuk.

Skrócone zasuszenie = płaska laktacja

Zasuszenie krów odbywa się pod osłoną antybiotyków, ale tylko w przypadku krów o podwyższonym poziomie komórek somatycznych, w innych przypadkach antybiotyki nie są stosowane. Sam okres zasuszenia został skrócony do 1 miesiąca, dlatego wybierane są antybiotyki o skróconym okresie karencji.

– Krótki okres zasuszenia powoduje, że laktacja jest płaska, a mianowicie krowa się cieli i powoli wchodzi w szczyt wydajności, który utrzymuje się przez kilka miesięcy, czyli stosunkowo długi okres. Zależy nam, aby krzywa laktacji nie poszła zbyt do góry i aby szybko nie spadła. Wolimy doić trochę mniej, ale przez kilka miesięcy na niezmiennym przyzwoitym poziomie – wyjaśnił Wiesław Jakus.

Andrzej Rutkowski

Zdjęcia: Andrzej Rutkowski

Ciąża bliźniacza u krowy - zysk czy ryzyko?

info@elita-magazyn.pl (Elita) — Tue, 10 Dec 2019 00:00:00 +0100

Problemy zaczynają się praktycznie zaraz po zapłodnieniu - w przypadku ciąży mnogiej musimy liczyć się z wyższym odsetkiem resorpcji zarodków we wczesnym okresie ciąży, zamieraniem płodów w późniejszych fazach oraz komplikacjami w trakcie porodu.

Do tego dochodzą wysoce prawdopodobne niedobory energetyczne, a więc zwiększone ryzyko ketozy i kwasicy w trakcie i po porodzie, zaleganie poporodowowe, zapalenie macicy (metritis), przemieszczenie trawieńca i problemy z płodnością. W efekcie kulejącego rozrodu krowy po przebytych ciążach mnogich zazwyczaj są krócej użytkowane i wcześniej brakowane - średnio żyją więc krócej.

- Niedobory energetyczne wynikają ze zwiększonego zapotrzebowania na energię do rozwoju i wzrostu dwóch płodów. Deficyt ten zwiększa się z jednej strony przez mniejszy pobór paszy, a z drugiej ze względu na rozrastająca się macicę kosztem miejsca dla żołądka - tłumaczy dr Arnd Grottendieck.

Jeśli nawet oba cielęta przeżyją do momentu porodu, nawet wówczas można spodziewać się większych problemów zdrowotnych w przyszłości. Zazwyczaj są to porody przedwczesne, a więc i cielęta są słabsze i nie są w pełni dojrzałe - dodaje lekarz weterynarii.

Bliźnięta i co dalej?

Znamy czynniki ryzyka, wyeliminować ich nie możemy, ale możemy je mieć pod częściowa kontrolą. Jeśli w badaniu na cielność stwierdzamy ciążę mnogą, postępujemy według następujących wskazówek:

W trakcie ciąży

Notowanie: ciąża mnoga powinna być koniecznie zarejestrowana w komputerowym systemie sterującym zarządzaniem stada. Oznaczyć należy również krowę matkę, by była pod ciągłą obserwacją i kontrolą (szczególnie regularnie prowadzimy ocenę kondycji ciała BCS).
Drugie badanie na cielność: jeżeli pierwsze badanie na cielność zostało wykonane wcześnie (dzień 30. do 35) za pomocą USG, zaleca się przeprowadzenie drugiego badania, nie wcześniej niż w szacowanym 12. tygodniu ciąży.
Jeżeli w badaniu palpacyjnym wykonywanym w 6.-7. tygodniu wyczuwa się dwa jednakowej objętości pęcherze (worki owodniowe), lepiej powstrzymać się z kolejnymi badaniami, mówi dr Katrin Rohrer. - Również dlatego, że często jedno z cieląt z ciąży bliźniaczej w późniejszych miesiącach ciąży i w momencie porodu na świat przychodzi jedno zdrowe cielę oraz drugie wcześniej obumarłe. Zarówno zdrowo urodzonego cielęcia, jak i jego matki, problemy zdrowotne ciąż bliźniaczych w takim przypadku nie dotyczą.
Wcześniejsze zasuszenie: krowa powinna być zasuszona 2-3 tygodnie wcześniej ze względu na duże prawdopodobieństwo skróconej ciąży - na ostatnim etapie ciąży mnogiej występuje duże ryzyko poronień lub porodu przedwczesnego.
Komfortowe warunki: według dr Arndta Grottendieckera do dobrego przygotowania się na rozwiązanie ciąży bliźniaczej należą szczepienia ochronne matki przeciwko rotawirusom, koronawirusom oraz E. coli (cielęta rodzą się słabsze i jest to dla nich dodatkowa ochrona). Do tego należy również właściwa pielęgnacja racic tuż przed zasuszeniem, zapewnienie maksymalnego komfortu w trakcie zasuszenia, jak również zapewnienie maksymalnej jakości i ilości paszy.
Wcześniejsze dokarmianie: ponieważ wcześniejszy poród jest bardzo prawdopodobny, odpowiednio - o 2-3 tygodnie wcześniej należy rozpocząć dokarmianie krów. Przy jednofazowym systemie zasuszania, dawka pokarmowa jest zbilansowana na poziomie 6,0 do 6,2 MJ NEL. Krowy w ciążach bliźniaczych powinny dostać 2-3 tygodnie przed wycieleniem dodatkowo około 2 kg paszy treściwej dziennie, co wraz z dawką podstawową powinno dać koncentrację energii na poziomie 6,5 MJ NEL. W dwustopniowym systemie zasuszenia możemy również również krowę w ciąży mnogiej (w zależności od kondycji) zaraz po wejściu w okres zasuszania włączyć do grupy krów odkarmianych. Również w tym systemie wartość energetyczna paszy w fazie odkarmiania powinna być na poziomie 6,5 - 6,7 MJ NEL. Należy przypilnować, by krowy skarmiane w tym okresie paszą z dodatkiem soli anionowych, nie dostawały jej dłużej niż 3 tygodnie (by nie wypłukać z organizmy zbyt dużo wapnia).
Unikanie ketozy: już na samym początku fazy odkarmiania, regularnie sprawdzamy, czy krowa nie wchodzi w ketozę. Przy podwyższonych wartościach podajemy kroplówkę z glukozą. - U krów z ciążą bliźniaczą jest większe ryzyko wystąpienia ketozy. Rozwiązaniem może być jednorazowe podanie bolusa Kexxtone na cztery tygodnie przed planowanym wycieleniem - mówi lekarz weterynarii.

Wycielenie

Przed spodziewanym terminem wycielenia, w czystej oborze prowadzimy regularną obserwację, ze szczególnym uwzględnieniem czynników wskazujących na spodziewany poród. Zaleca się dyskretne monitorowanie przebiegu porodu, by gdy tylko pojawią się problemy (np. oba cielęta w drogach rodnych), natychmiast wezwać lekarza weterynarii. Jeszcze przed wycieleniem można podać bolus z wapniem (zmniejsza ryzyko porażenia poporodowego).

Po porodzie o prawidłowym przebiegu należy podać krowie na poprawę kondycji około 50-80 litrów letniej wody. Nawet jeśli nie chce wypić takiej ilości, należy ją do tego zmusić. Bezpośrednio po wycieleniu krowę należy całkowicie wydoić, a następnie podać jej wapno w postaci bolusów lub od 3 laktacji - w kroplówce.

Cielęta z ciąż bliźniaczych są zazwyczaj słabsze i mniej odporne w porównaniu z tymi z ciąż pojedynczych

Świeżo wycielone matki bliźniąt nadal intensywnie monitorujemy - do codziennych czynności należy mierzenie temperatury, co drugi dzień wykonujemy test na ketozę, regularnie podajemy glikol propylenowy. Jeżeli mimo wszystko pojawią się problemy poporodowe, natychmiast wdrażamy leczenie ze względu na duże ryzyko późniejszych zaburzeń płodności - radzi dr Arnd Grottendieck.

Małe wyjątki u simentali

Dr Katrin Röhrer prowadzi praktykę weterynaryjną w rejonie, gdzie dominują krowy rasy simental. Wiele z nich utrzymywanych jest jeszcze w systemie uwięziowym, Zaleca ona szczególne zwrócenie uwagi na kondycje krów przed zasuszeniem - zasuszać można krowy przy BCS niższym niż 4. Wychudzone krowy powinny być karmione pod kontrolą, według dawek dla krów w fazie przejściowej.

Często zdarza się, że simentale po ciąży bliźniaczej pod koniec laktacji mają tak znaczny spadek produkcji mleka, że praktycznie same wchodzą w zasuszenie.

Jak przekroczyć poziom 10 tys. litrów mleka od krowy - 8 wskazówek

info@elita-magazyn.pl (Elita) — Tue, 03 Dec 2019 00:00:00 +0100

Hodowcy bardzo dużo pracują, krowy mają wysoki potencjał genetyczny, a mimo to, od lat wydajność zatrzymała się na 10 000 kg. Doktor weterynarii Heinz Janowitz i jego zespół zajmują się fermami w niemieckiej Westfalii oraz Dolnej Saksonii. Na podstawie doświadczeń zebrali osiem punktów, które powodują stagnację produkcji.

1. Stado jest zbyt młode

Na wielu fermach zbyt mało jest wieloródek po trzeciej laktacji. Dopiero od trzeciej laktacji, energia przeznaczana jest przede wszystkim na produkcję mleka. W pierwszych dwóch, energia musi pokryć duże zapotrzebowanie organizmu na wzrost. Jeśli krowy opuszczają gospodarstwo przed trzecią laktacją, to nie mogą wykorzystać w pełni swojego potencjału produkcyjnego. Krowy są „opłacalne” dopiero od trzeciej laktacji.

2. Szczyt laktacji nie zostaje osiągnięty

Według analiz Janowitza, krowy często nie osiągają szczytu w laktacji. Aby dotrzeć do 11 000 kg mleka, wydajność szczytowa w laktacji (pomiędzy 50. a 60. dniem) powinna oscylować między 49-52 kg. Dla krzywej laktacji ważna jest zasada: od 150. dnia laktacji krowy mogą dawać dziennie mniej o 100 g mleka, ale ich wydajność nie powinna spadać więcej niż 3 kg miesięcznie.

Najczęstsze problemy wiążą się z występowaniem kulawizn, stresem, nieprawidłowo zbilansowanym żywieniem, czy brakiem koncepcji przy występowaniu chorób metabolicznych. Każde gospodarstwo zmaga się przy tym ze swoimi specyficznymi trudnościami, które warto rozwiązywać krok po kroku.

3. Braki w komforcie krów

Krowy potrzebują dużo spokoju podczas laktacji, dlatego tak ważne jest, aby stworzyć im odpowiednie warunki i zapewnić dobrostan. Oznacza to wystarczającą ilość miejsca, powietrza, jedzenia, wody oraz możliwość spokojnego i wygodnego leżenia. Dewiza brzmi: mleko jest produkowane na leżąco. Przebieg prac w gospodarstwie powinien być tak zaplanowany, aby krowy poza jedzeniem, piciem i innymi czynnościami np. dojem, mogły mieć jeszcze przynajmniej 12 godzin odpoczynku. Oznacza to, iż na każdy dój powinny być maksymalnie godzinę „w drodze”. Boksy legowiskowe powinny być wygodne. W boksach skierowanych w stronę ściany, powinna być przewidziana wystarczająca ilość miejsca na głowę. Boksy wysokie powinny być wyściełane grubą i czystą warstwą.

4. Stres cieplny

Unikajmy stresu cieplnego. Powoduje on długofalowy spadek średniej wydajności stada, odbijając się negatywnie jeszcze w kolejnych laktacjach. Należy zwracać uwagę, aby w oborze nie było za gęsto, wtedy zapewniamy w stadzie potrzeby indywidualne. Posiadanie dobrych krów niewiele wniesie, jeśli są one utrzymywane w przepełnionej oborze, gdzie nie ma wystarczającej przestrzeni do leżenia, czy jedzenia, lub jeśli krowy się wzajemnie z tych miejsc przeganiają. Zasada jest następująca: dwie godziny po jedzeniu każda krowa powinna mieć możliwość położenia się.

5. Jałówki poniżej

Włączenie jałówek do stada jest zadaniem trudnym. Są one wystawione na większe ryzyko wypadnięcia ze stada zanim dojdą to momentu szczytowej wydajności. Dla jałówek najlepsza jest oddzielna grupa wiekowa. Wchodzą w nieznane im otoczenie oraz muszą rozprawić się ze stresem poporodowym. Dodatkowo łatwo może dojść do „mobbingu” na jałówkach przez krowy z wyższą hierarchią w stadzie. Jeśli w oborze brak jest oddzielnego obszaru i jałówki muszą być zintegrowane ze stadem, trzeba im zapewnić dużo miejsca, aby miały szansę znaleźć w hierarchii wystarczającą przestrzeń do jedzenia i wypoczynku. Dlatego tak ważny jest przemyślany projekt obory. W przypadku doju automatyzowanego robot powinien być tak zamontowany, aby przed nim znajdowało się jeszcze 5-7 m². Wtedy jałówki będą również miały wystarczającą przestrzeń podczas czekania na dój.

6. Zbyt niskie pobranie masy

Nawet najlepiej wyliczone dawki pokarmowe na nic się zdadzą, jeśli nie wiemy ile krowy faktycznie pobierają pokarmu. Wiedza na temat ilości pobranej paszy jest istotna, szczególnie dla okresu przejściowego. Kontrolujmy intensywnie krowy przed wycieleniem i po wycieleniu. Obserwacje wykazały, iż krowy z większym pobraniem suchej masy, w ciągu pięciu dni przed wycieleniem (15,9 kg) dawały w pierwszej z trzech części laktacji więcej mleka niż krowy z mniejszym spożyciem (7,8 kg).

Krowy, które tracą po wycieleniu więcej niż 50 kg masy ciała, mają więcej problemów z pobieraniem paszy w fazie przejściowej. Z tego względu wysokość pobrania suchej masy powinna być ustalona przynajmniej raz na miesiąc, np. zawsze po kontroli wydajności. W ten sposób skontrolujemy, czy krowy faktycznie pobierają odpowiednią ilość suchej masy względem swojej wydajności oraz stadium laktacji albo czy istnieją błędy w zarządzaniu, które ten spadek powodują. Dla jałówek powinna być dostępna wystarczająca ilość miejsca przy stole paszowym. Jedzą one bowiem częściej od krów dorosłych i muszą mieć możliwość przebywania przy stole paszowym obok krów dominujących.

7. Ketoza i gorączka mleczna

Do najczęstszych przyczyn brakowania krów ze stada przed ich szczytem produkcyjnym należy ketoza oraz gorączka mleczna. Choroby te powodują powikłania oraz osłabiają płodność. Obciążają wydajność naszego stada oraz krzywą laktacji. Już jedno zachorowanie to o jedno za dużo. Przy gorączce mlecznej wzrasta ryzyko ketozy, mastitis wywołanego bakteriami E.coli, przemieszczenia trawieńca czy zatrzymania łożyska. Aby unikać ryzyka wystąpienia chorób, należy ograniczyć zawartość potasu w fazie zasuszenia. Na trzy tygodnie przed planowanym wycieleniem dawka dla krów zasuszonych powinna zawierać stężenie potasu poniżej 15 g/kg suchej masy. Kiszonka z kukurydzy z zawartością 10-12 g oraz siano z 10-15 g spełnią te wymagania.

W praktycznym komponowaniu dawki powinny być produkowane kiszonki dla krów zasuszonych, zawierające maksymalnie 22 g potasu na kg/s.m. (ekstensywne użytki zielone, bez gnojowicy, gnojowica świńska z niską zawartością potasu, czasem późniejsze cięcie bez poprzedniego nawożenia gnojowicą). Jeśli to nie zadziała, trzeba zastosować kwaśne sole. Można również produkować kiszonkę z traw, która zawiera tylko 15 g potasu na kg suchej masy i już te wymagania spełnia. Tutaj również ważna jest kontrola!

Grupa	Okres trwania	Udział	System utrzymania
Świeżo zasuszone	4-6 tygodni	10%	wolnostanowiskowa, boksy legowiskowe, wypas
Przygotowawcza	2-3 tygodni	5%	wolnostanowiskowa, dwustrefowa, słoma
Wycieleniowa		3-4% (min 2%)	boksy pojedyncze lub grupowe wyściełane słomą
Wymagająca leczenia/świeżo w laktacji	3 tygodnie	5%	wolnostanowiskowa, dwustrefowa, słoma
Wysokowydajne	35 tygodni	30%	wolnostanowiskowa, miękkie boksy
Niskowydajne	10 tygodni	20%	wolnostanowiskowa, miękkie boksy
Jałówki	45 tygodni	30%	wolnostanowiskowa, miękkie boksy

Zapobiegając ketozie, redukujemy prawdopodobieństwo wystąpienia powikłań i chorób następczych, jak przemieszczenie trawieńca, metritis, kliniczna postać ketozy, czy cysty na jajnikach. Z tego względu należy pilnować zaleceń żywieniowych dla okresu przejściowego. Ryzyko wystąpienia ketozy jest większe u krów powyżej 60 dni zasuszenia, u krów starszych oraz z ciężkimi porodami. Oprócz tego możemy oszacować stopień ryzyka wystąpienia ketozy na podstawie skali BCS. Krowy z wynikiem > 2,5 powinny zostać jak najszybciej zasuszone. Unikajmy otłuszczenia u krów.

8. Zbyt dużo kulawych krów w stadzie

Doktor weterynarii Heinz Janowitz wysuwa przypuszczenie, iż w stadach o wydajności 11 000 kg nie ma ani jednej kulawej krowy. Zdrowie racic obok genetyki czy odporności organizmu jest silnie powiązane z takimi czynnikami jak żywienie, higiena, pielęgnacja racic czy konstrukcja stanowisk legowiskowych i korytarzy spacerowych. Częstym błędem przy korekcji racic jest zbyt mocne cięcie. Lepiej uzyskać 8,5-centymetrową grubość podeszwy. Korekcja racic powinna być przeprowadzana regularnie i w krótkich ostępach, np. na początku zasuszenia, w 100. dniu laktacji oraz natychmiastowo u krów kulawych. Redukujmy zawczasu miejsca ryzykowne w oborze, aby nie dochodziło do uszkodzeń racic. Zabezpieczmy gumoleum stopnie, ostre kąty czy poczekalnie.

Ryzyko chorób racic jest ściśle powiązane ze stopniem BCS. Unikajmy strat w masie ciała powyżej 50 kg. U krów wychudzonych z wynikiem BCS > 2 szybciej rozwinie się kulawizna. Szczególnie u krów starszych ochwat rozwija się bardzo szybko na skutek wzmożonego ucisku na skórę właściwą oraz kość racicową. Jeśli chcemy, aby nasze krowy się zestarzały, musimy zapewnić im miękkie powierzchnie.

Podsumowanie

Aby osiągnąć próg wydajności 11 000 kg mleka, krowy muszą przejść przez laktacje możliwie bez stresu. Szczególne znaczenie dla bezstresowego stanu ma niezbędna ilość odpoczynku. Kontrolujmy regularnie pobranie suchej masy. Aby krowy nie wypadły ze stada jeszcze przed osiągnięciem swojego szczytu produkcyjnego, należy zapobiegać chorobom przemiany materii, chorobom racic, ich następstwom i powikłaniom.

Najważniejsze jednak jest wcielanie tych zasad w życie oraz ich optymalizacja. W najlepszych fermach hodowcy nigdy nie są w pełni zadowoleni. Wciąż próbują i ulepszają oborę, utrzymanie, żywienie, paszę podstawową, a co się z tym wiąże, ulepszają długofalowo wydajność stada.

Dr Heinz Janowitz

lekarz weterynarii z Lubbecke

Zdjęcie: Unsplash

Jak długo powinny żyć krowy?

info@elita-magazyn.pl (Elita) — Tue, 12 Nov 2019 00:00:00 +0100

Hodowla krów mlecznych jest wciąż krytykowana. Obrońcy praw zwierząt ale również konsumenci zarzucają hodowcom, iż krowy żyją tylko kilka lat i są wykorzystywane do produkcji taniego mleka. Bo przecież, według ich argumentacji, krowy mogłyby dożyć nawet do 20 roku życia. Obecnie faktyczna długość życia krów wynosi od pięciu do sześciu lat. Niestety, w tej emocjonalnej debacie niektóre fakty są pomijane lub źle rozumiane:

Bydło dziko żyjące nie żyje dłużej niż cztery lata. W przybliżeniu 50% umiera zanim osiągnie dojrzałość płciową. Połowa ginie z rąk drapieżników, chorób oraz głodu
Porównując średni wiek w stadach krów matek, co odpowiada wyobrażeniom wielu konsumentów jako przyjazne zwierzętom, okazuje się, iż pomimo niskiej produkcji mlecznej oraz wypasu, krowy te nie przekraczają wieku ośmiu lat
Pod tym względem wiek naturalny nie może być utożsamiany z biologicznym. W końcu nie określimy 122 lat naturalnym wiekiem człowieka, ponieważ jeden człowiek ten wiek osiągnął

Raptem 3,5 laktacji

Niemniej, jednak należy poważnie traktować krytykę. Jeśli nie uda się przekonać konsumenta o poprawności metod, pro...

5 wskazówek jak zredukować liczbę komórek somatycznych w mleku

info@elita-magazyn.pl (Elita) — Thu, 31 Oct 2019 00:00:00 +0100

Dobre zdrowie wymion to wynik umiejętnego zarządzania w zakresie zdrowia zwierząt w każdym gospodarstwie. Doktor weterynarii - Michael Kreher scharakteryzował pięć najbardziej wrażliwych punktów związanych z kondycją i zdrowiem wymienia.

1. Stymulacja wymienia wolna od stresu

Aby proces laktacji mógł być zaliczony do optymalnych, dój musi przebiegać bezstresowo. Zalicza się do tego spokojne zaganianie krów na stanowiska udojowe o powierzchni co najmniej 2m2 dwóch na krowę, z antypoślizgowym podłożem. Każda zmiana w personelu, czy odgłosach powoduje wyrzut hormonów stresu, które zaburzają proces oddawania mleka.

Prawidłowy impuls mechaniczny podczas stymulacji wymienia decyduje o uwolnieniu oksytocyny. Na masaż wymienia powinniśmy przeznaczyć 12 sekund na krowę. Do masażu należy dla każdej krowy używać czystych, zdezynfekowanych rękawiczek oraz suchej chustki dezynfekującej
Pierwsze trzy strumienie mleka powinny zawsze trafić do przedzdajacza w celu oceny jakości mleka. Od pierwszej stymulacji wymienia do rozpoczęcia doju właściwego powinno upłynąć od 60 do 90 sekund. Systemy z automatyczną stymulacją powinny być ustawione na odpowiedni ...

Jak zwiększyć dobrostan krów w okresie przejściowym?

info@elita-magazyn.pl (Elita) — Thu, 24 Oct 2019 00:00:00 +0200

Czy i jak można zwiększyć dobrostan krów mlecznych w okresie przejściowym? Na pytanie to szeroko odpowiadała prof. Marina Von Keyserlingk z University of British Columbia z kanadyjskiego Vancuver podczas konferencji „Dobrostan bydła mlecznego – współczesne wyzwania?”, która w połowie marca br. odbyła się na Uniwersytecie Rolniczym w Krakowie.

– Okres przejściowy jest absolutnie krytycznym etapem fizjologicznym krowy, dlatego zwierzęta znajdujące się w tym okresie powinny być objęte naszą szczególną troską, gdyż w tym właśnie czasie są one szczególnie wrażliwe. Dotychczas zbyt długo skupialiśmy się wyłącznie na prawidłowym żywieniu krów w okresie przejściowym, a – jak się okazuje – nie jest ono jedynym winowajcą występowania chorób w tym czasie – mówiła prof. Marina Von Keyserlingk, informując jednocześnie, iż chorobą numer jeden okresu przejściowego jest zapalenie macicy (metritis).

Chore nie walczą o paszę

W opinii prof. Keyserlingk, schorzenie to jest zbyt rzadko diagnozowane. Najczęściej wtedy, gdy w oborze pojawia się lekarz weterynarii. Potwierdzeniem może być jedno z doświadczeń, któremu poddano 1...

Czy warto wydłużać okres międzywycieleniowy?

info@elita-magazyn.pl (Elita) — Mon, 21 Oct 2019 00:00:00 +0200

Czy wydłużać okres międzyciążowy?

Argumenty za:

Większa wytrwałość laktacyjna
Wyższa wydajność w laktacji
Wydłużony czas użytkowania zwierząt i wyższa dzienna wydajność życiowa
Lepsze wyniki rozrodczości (niższe koszty)
Mniej ingerencji hormonalnych w rozród
Skuteczniejsze wyleczenie chorób okołoporodowych (np. zatrzymania łożyska)
Niższa wydajność w momencie zasuszani
Mniej fizjologicznych momentów krytycznych, mniej wycieleń w całym okresie użytkowania,
Mniej cieląt (dotyczy rasy hf
Jałówki mają więcej czasu na zakończenie wzrostu.

Argumenty przeciw:

Gorsze wykorzystanie paszy (wyższe koszty)
Podwyższone ryzyko otłuszczenia, i w konsekwencji późniejszych zaburzeń przemiany materii
Podwyższone ryzyko brakowań – skrócony całkowity czas użytkowania
Ryzyko niedostatecznego rozpoznaniu rui i nieudanych unasienień,
Krzyżówki – ekonomiczne straty przez mniejszą liczbę cieląt.

Zdjęcie: Unsplash

Krótszy czas doju to oszczędność

info@elita-magazyn.pl (Elita) — Wed, 16 Oct 2019 00:00:00 +0200

Przy automatycznym udoju zarządzanie stadem ma ogromny wpływ na ekonomię gospodarstwa. Najbardziej znaczącymi wskaźnikami charakteryzującymi sposób zarządzania robotem są:

dzienny czas doju
ilość wyprodukowanego mleka na robot udojowy
jak również ilość uzyskanego mleka od krowy dziennie

Średnio w skali roku należy dążyć do osiągnięcia dziennego czasu doju przekraczającego 19,5 godziny oraz produkcji ≥ 1 950 kg mleka sprzedanego dziennie na robot udojowy (grafika 1). Wymienione liczby/wyniki pracy w systemie AMS można uzyskać poprzez zwiększenie wydajności mlecznej i/lub liczby krów, a z drugiej strony poprzez optymalizację czasu doju i czasu procesu czyszczenia.

Liczba krów na robot - sprawa drugorzędna

Ważne jest, aby mieć świadomość, że to nie maksymalna liczba krów na AMS ma decydujące znaczenie dla wyniku ekonomicznego. Ponieważ wraz ze wzrostem liczby krów na robot udojowy – we wszystkich systemach – zwiększa się liczba krów, która musi być naganiana do boksu. Przy swobodnym ruchu krów liczba ta powinna stanowić maksymalnie 12% (7 krów na 60 na AMS), a przy ruchu kierowanym mniej niż 6% stada (3-4 krowy na 60)....

Co aktywność mówi o naszych krowach?

info@elita-magazyn.pl (Elita) — Mon, 14 Oct 2019 00:00:00 +0200

Nowoczesne fermy mleczne regularnie zbierają duże ilości danych na temat mleczności, zdrowia zwierząt, płodności i zachowań, które kierownik stada może wykorzystać w celu kontroli zwierząt. Im lepsza analiza danych, a następnie ich informacyjne wykorzystanie, tym łatwiej mogą zostać zintegrowane z codziennymi czynnościami.

Jak działa system monitorowania Track a cow?

Wiele możliwości daje system monitorowania stada Track a cow (ENGS, Bayern Genetik), który mierzy takie parametry jak aktywność, czas i częstotliwości leżenia, czas przebywania w pozycji stojącej oraz opcjonalnie liczbę wizyt przy stole paszowym oraz czas trwania pobrania paszy. Track a cow został zainstalowany w kwietniu 2017 roku w stadzie mlecznym z 40 krowami na Oberer Hardthof w Hesji. System monitoringu obejmuje antenę z odbiornikiem, komputer z oprogramowaniem, skrzynkę transmisyjną i krokomierz dla każdej krowy. Co dwie sekundy czujniki mierzą ruchy krów.

Oprogramowanie przygotowuje dane w blokach godzinnych i wyświetla je w postaci grafik lub tabel na komputerze. Na podstawie tych wykresów kierownik stada otrzymuje informacje, które pomagają podejmować decyzję o insemi...

Jakie czynniki sprzyjają występowaniu ciąż mnogich u krów?

info@elita-magazyn.pl (Elita) — Fri, 11 Oct 2019 00:00:00 +0200

Do czynników ryzyka występowania ciąż mnogich u krów można zaliczyć:

Liczbę przebytych ciąż:
Prawdopodobieństwo ciąży bliźniaczej wzrasta w kolejnych ciążach, od 1% do 10% w kolejnych ciążach.
Wydajność mleczną:
U krów, które produkują 40 kg mleka dziennie w ciągu 14 dni przed wystąpieniem naturalnej rui, owulacja mnoga występuje z częstością ponad 30%. Jeśli wydajność dzienna jest niższa niż 40 kg dziennie, prawdopodobieństwo podwójnych owulacji spada poniżej 10%.
Niski poziom koncentracji progesteronu (osłabienie funkcji ciała żółtego):
Naukowcy są zgodni, że przy wysokiej wydajności mlecznej, co równa się wysokiemu pobraniu paszy, wątroba zużywa zbyt duże ilości progesteronu.
Nieprawidłowe cykle:
38% krów, u których wystąpiły cykle bezowulacyjne, kolejne - prawidłowe - są z podwójną liczba owulujących komórek jajowych. U krów z normalnym cyklem ten odsetek wynosi 16%. Aby krowy miały prawidłowe, owulacyjne cykle, powinny być utrzymywane bezstresowo (szczególnie należy zwrócić uwagę na przegrzewanie się, nadmierną obsadę, ujemny bilans energetyczny).
Synchronizacja owulacji:
nie jest prawdą, że programy hormonalne wspierające rozród zwiększają prawdopodobieństwo ciąż mnogich. Często zdarza się, że krowa z zaburzeniami hormonalnymi (cykle bezowulacyjne, zaburzenia ciałka żółtego), która wchodzi w program wspomagania płodności, jest już na starcie w grupie ryzyka ciąży mnogiej. Dla tej grupy krów zaleca się podwójny Ovsynch. Przy zwykłym Ovsynch dochodzi do zapłodnienia komórki jajowej, która została wyprodukowana przy niedoborach progesteronu i zachodzi wówczas ryzyko podwójnej owulacji.
Predyspozycje:
Niektóre linie genetyczne są szczególnie predysponowane do ciąż mnogich.

Usunięcie jednego płodu - czy to możliwe?

Skro więc ciąże mnogie obarczone są tak dużym ryzykiem, lepiej po stwierdzeniu takiego przypadku, mechanicznie usunąć jeden z płodów? Lekarze weterynarii ostrzegają, że jest to duzy błąd i żadne rozwiązanie, , a wręcz zabieg ten może prowadzić do trwałego uszkodzenia narządów rodnych i w konsekwencji do całkowitej niepłodności. Ponowne zacielenie takiej krowy może być wówczas bardzo trudne (czasem wręcz nie możliwe), a ryzyko podwójnej ciąży jeszcze wyższe niż poprzednio.

Źródło: Fricke, 2015; Hardesty, 2016

Zdjęcie: Archiwum

Fitting, czyli przygotowanie zwierząt do wystawy

info@elita-magazyn.pl (Elita) — Sun, 06 Oct 2019 00:00:00 +0200

Kim są fitterzy i kiedy korzystamy z ich usług?

Postanowiliśmy podpytać Agnieszkę Jończyk, prezesa Fundacji Młody Hodowca, kobietę z pasją od dziecka związaną z hodowlą bydła mlecznego. Doświadczoną fitterkę i uczestniczkę wielu wystaw zwierząt hodowlanych zarówno krajowych, jak i zagranicznych, na czym polega ten tajemniczy fitting i czy rzeczywiście jest coraz bardziej rozpowszechniony w Polsce?

— Najprościej powiedzieć, że fitting to przygotowanie krów do wystawy, czyli mycie, strzyżenie, żywienie, oprowadzanie zwierząt, ale są to tylko hasła, a pod każdym z nich kryje się szereg określonych działań i mnóstwo pracy, którą trzeba sobie odpowiednio zaplanować i rozłożyć w czasie.

Jak to wygląda w Polsce, czy jest i będzie zapotrzebowanie na fitterów? Agnieszka Jończyk wspomina, że jeszcze kilka lat temu podczas wystawy od razu można było wyłapać zwierzęta przygotowywane przez fitterów, te zwierzęta inaczej poruszały się, inaczej zachowywały podczas prezentacji na ringu i tym często wygrywały.

– W tej chwili większość prezentowanych zwierząt jest przygotowywana. Także zapotrzebowanie jest i myślę, że z czasem bę...

Czy obora z dojem automatycznym zwiększa dobrostan krów?

info@elita-magazyn.pl (Elita) — Sat, 05 Oct 2019 00:00:00 +0200

Dój automatyczny stwarza hodowcy ogromną szansę, na to by zapewnić krowom jak najwyższy dobrostan. Jakie argumenty przemawiają za tym stwierdzeniem? Szeroko omawiał je dr Leszek Jarosz, podczas konferencji „Dobrostan bydła mlecznego - współczesne wyzwania", która odbyła się w marcu br. na Uniwersytecie Rolniczym w Krakowie.

W oborze wyposażonej w roboty udojowe istnieją 3 koncepcje ruchu krów: wolny, żywienie pierwsze oraz dój pierwszy. W ruchu wolnym o wszystkim „decyduje” krowa, w systemie żywienie pierwsze krowa najpierw idzie do stołu paszowego, a ze stołu paszowego do doju i nie ma możliwości przejścia bezpośrednio ze stołu na legowiska. Przechodzi bowiem przez bramkę selekcyjną, która decyduje czy skierować krowę na poczekalnię do doju czy też na legowiska. W systemie dój pierwszy, krowa swobodnie wchodzi na cześć legowiskową, ale wychodząc na stół paszowy musi przejść przez bramkę selekcyjną i w zależności od jej statusu bramka skieruje ją do poczekalni przy robocie, bądź wpuści na stół paszowy.

Mniej stresu, bezpieczna rutyna

– Dój automatyczny bezsprzecznie oznacza lepszy komfort krów, a to z wielu...