Tucker podzieliła się wynikami przeglądu badań nad zachowaniem krów – w jednym z badań krowy były zmuszane do stania przez 4 godziny, a następnie karmione. Grupa kontrolna nie była zmuszana do stania, ale również była karmiona w tym samym czasie. Krowy, które stały przed karmieniem, jadły średnio przez 29 minut, podczas gdy grupa kontrolna jadła średnio przez 95 minut. Zwierzęta w ten sposób rekompensowały sobie utracony czas odpoczynku, co znacznie skracało czas, który poświęcały na jedzenie. Co więcej – krowy wybiorą odpoczynek nawet w mniej idealnych warunkach (beton, mokre podłoże).

Jakie wnioski powinien wyciągnąć hodowca? 6 przydatnych wskazówek dotyczących odpoczynku krów

W oparciu o wyniki badań nad czasem leżenia, Tucker zaproponowała:

• unikaj zmuszania krów do stania przez ponad 3 godziny. Newralgiczne sytuacje, którym należy się przyjrzeć to droga do i z dojarni (poczekalnia!) oraz czas spędzony w blokadach podczas zabiegów zootechniczno-weterynaryjnych związanych ze zdrowiem stada i reprodukcją;
• nie interpretuj wszystkich czasów leżenia jako standardowych – krowy kulawe będą odpoczywać więcej niż zdrowe, ale w tym przypadku ich wydłużony czas leżenia nie jest korzystny. Krowy wypasane odpoczywają mniej niż te w zamknięciu, ale może to być spowodowane wzbogaconym środowiskiem i swobodą wyboru czasu i miejsca odpoczynku, a także tym, że więcej czasu spędzają na jedzeniu;
• dąż do zapewnienia krowom co najmniej 10–12 godzin odpoczynku dziennie;
• zarządzaj kwestiami środowiskowymi. Chociaż przyczyna tego zjawiska nie jest do końca poznana, ale krowy stoją dłużej, gdy są narażone na deszcz lub stres cieplny. Schronienie, cień i chłodzenie pomogą w odpoczynku;
• stwórz przestrzeń, to ma znaczenie. Krowy nie mogą dobrze odpoczywać, gdy nie mają miejsca do położenia. Kluczowa jest więc gęstość obsady;
• zapewnij wygodną powierzchnię do odpoczynku. Krowy lubią miękką i suchą ściółkę – czas leżenia skraca się, gdy wzrasta wilgotność powierzchni.

Miejsce wnikania bakterii

Nie ciągnąć za mocno łożyska!

• codzienną kontrolę i pomiar gorączki,
• higieniczną pracę: używanie jednorazowych rękawiczek, czyszczenie i dezynfekowanie termometru po użyciu.

Znajdź przyczynę zatrzymania łożyska

• Jeżeli popłód nie zejdzie w ciągu dwunastu godzin po wycieleniu, to krowa wymaga specjalnej troski ze strony hodowcy

• poród przedwczesny, zbyt późny lub martwy,
• zbyt krótki okres zasuszania,
• transport lub zmiana miejsca pobytu w okresie szczytu laktacji,
• zaburzenia przemiany materii, np. ketoza,
• błędy żywieniowe (niedobór witamin, minerałów lub mikroelementów, pierwiastków śladowych, zbyt wysoki BCS).

Analiza kału dla potrzeb diagnostyki stada

Podłożem nadmiernego wzrostu liczby bakterii E. coli i Clostridii w jelicie grubym krów może być nadmiar składników pokarmowych w jelitach spowodowany zakłóceniem funkcjonowania trawienia w żwaczu. To z kolei może wynikać z reakcji bakterii żwacza na degradację mikrobiologiczną, która może mieć źródło w zanieczyszczeniu kiszonki pleśniami. Clostridia mogą również przenikać z paszy bezpośrednio do jelita.

Niezbędna aktualna wiedza i technologia

Jako instrument kontroli leczenia i zdrowia krów

Prawidłowe pobieranie próbek

Jak zapobiegać hipokalcemii?

Przeliczenie DCAB

Zasada klucza i zamka

Mogą również zostać uszkodzone mięśnie zwieraczy strzyków. Wtedy mleko wypływa z nich mimowolnie, nawet w okresach pomiędzy udojami. Uszkodzenia, urazy i pęknięcia tkanek w obrębie strzyków mogą powodować zapalenia wymienia. Dzieje się tak dlatego, że strzyki przestają być strukturą ciągłą i pojawiają się w nich miejsca, przez które bez problemu do wnętrza tkanek mogą przedostawać się drobnoustroje chorobotwórcze, przede wszystkim paciorkowce i gronkowce, które prowadzą do rozwoju mastitis.

Nie unikniemy pustodoju chcąc wydoić krowę do ostatniej kropli mleka, gdyż w każdej ćwiartce są różne ilości mleka i każda zdaja się w różnym czasie. No chyba, że doimy na robocie gdzie występuje udój ćwiartkowy. Potrzebny jest zatem kompromis pomiędzy kompletnym wydojeniem, a ograniczeniem pustodoju.

Najnowsze badania dowodzą, że dla krów rasy hf zaleca się szybsze zakończenie doju przy spadku przepływu mleka poniżej 0,5 kg/min w doju dwukrotnym, 0,8kg/min przy doju trzykrotnym. Kiedyś było to 0,2-0,3 kg/min przy doju dwukrotnym. Konsekwencją tego jest pozostawienie w wymieniu części mleka ok. 100 ml w każdej ćwiartce. Badania wskazują że nie wpływa to znacząco na wydajność. Podniesienie limitu przepływu mleka powoduje ograniczenie pustodoju, co zmniejsza ryzyko mastitis.

Andrzej Rutkowski
fot. Andrzej Rutkowski

Artykuł ukazał się w Tygodniku Poradniku Rolniczym 18/2022 na str. 34. Jeśli chcesz czytać więcej podobnych artykułów, już dziś wykup dostęp do wszystkich treści na TPR:  Zamów prenumeratę.

Warto pamiętać, że temperatury, w których krowy czują się najlepiej i nie odczuwają dyskomfortu termicznego mieszczą się w przedziale od 4 do 12°C. Wysoka wilgotność w oborze oraz temperatura powyżej 22°C powoduje wystąpienie objawów stresu cieplnego. Jeszcze mniej odporne na upały są krowy wysokoprodukcyjne, u których zachodzące przemiany metaboliczne znacznie zwiększają ciepłotę ciała.

Co prawda nie można kontrolować pogody za oknem, można jednak w kilku krokach znacznie ułatwić zwierzętom przejście przez okres letnich upałów i zwiększyć ich komfort, co w rezultacie przyczyni się do większej mleczności i ostatecznie wyższych zysków. 

1. Mierz profilaktycznie temperaturę ciała krów

Prawidłowa temperatura ciała dorosłej krowy mlecznej mieści się w przedziale 38.0–39.3°C (u bydła mięsnego temperatura jest nieco niższa i wynosi od 36.7 do 39.1°C). Jeżeli więcej niż 5% do 10% krów ma temperaturę powyżej 40 °C, należy podjąć natychmiastowe działania, ponieważ stado doświadcza stresu cieplnego. 

2. Przygotuj się na dostarczenie większej ilości wody swoim zwierzętom

Zużycie wody w czasie wysokich temperatur może wzrosnąć nawet o 50%. Normalne zapotrzebowanie krowy na wodę mieści się w przedziale 40 – 130 litrów na dobę. Wydajne sztuki mogą wypijać nawet więcej niż 150 litrów świeżej wody dziennie. Mając to na uwadze, należy zapewnić krowom stały dostęp do świeżej i czystej wody, której temperatura mieści się w przedziale od 8 do 15°C. 

3. Unikaj szczepień w czasie upałów.

Warto przeczekać okres najwyższych temperatur, podczas których układ odpornościowy krów jest już i mocno obciążony. 

4. Zwróć uwagę na żywienie

Podczas ciepłych miesięcy należy zwiększyć częstotliwości zadawania paszy do 4-5 razy na dobę. Dobrze sprawdzi się też skarmienie w chłodniejszych porach dnia oraz polewanie TMR-u wodą, żeby uniknąć jego przesuszenia. Z uwagi na pocenie się i utratę minerałów, krowy powinny mieć stały dostęp do lizawek solnych.   

5. Zapewnij zwierzętom cień i dobrą wentylację w oborze

Możliwość przebywania w zacienionym i chłodnym miejscu jest nieoceniona w walce ze stresem cieplnym. Sprawna wentylacja, czy to grawitacyjna czy mechaniczna, może być wsparta dodatkowym systemem chłodzenia krów, jakim są zraszacze. 

W okresie upałów krowy wykazują zmniejszone pobranie paszy, co przekłada się na niższą produkcję mleka, obniżenie odporności oraz zmniejszoną ilość pęcherzyków owulacyjnych. Zaburza się gospodarka hormonalna powodując skrócenie rui i spadek skuteczności zacieleń. Na skutek stresu cieplnego gospodarstwa mleczne mogą stracić nawet od 20 do 30% produkcji mleka. Ujemne skutki nasilają się wraz z wydłużającym się czasem trwania upałów. Krowy odczuwają stres cieplny już przy 22°C i wysokiej wilgotności powietrza. U zwierząt można zaobserwować przyśpieszony oddech, apatię i zwiększone pobranie wody, przy czym wraz z moczem wydalane są makro- i mikroelementy co prowadzi do zachwiania funkcji fizjologicznych organizmu. Objawami stresu cieplnego są: ospałość, ślinienie, dyszenie (60 i więcej oddechów na minutę), czy też gromadzenie się w jednym miejscu, zazwyczaj przy poidle.

50 procentowy spadek wykrywalności rui i o 6 litrów mniejsza wydajność

Jeżeli temperatura przekracza 30º C, krowy mogą pobierać nawet o 1,5 kg s.m. mniej na dobę, co skutkuje niższą wydajnością mleczną o 4–6 litrów. Ponadto, o ok. 50% obniża się odsetek wykrywalności rui. Upały sprzyjają również występowaniu chorób u krów, dochodzi bowiem do namnażania się drobnoustrojów chorobotwórczych. Wysokie temperatury ograniczają płodność, rozród i laktację. W wyniku upałów organizm traci wodę, sól, magnez i potas. Ważne jest, aby zwierzęta miały więc stały dostęp do lizawek solnych, o dużej ilości potasu i magnezu. Stres oksydacyjny może być powodem pogorszonej płodności krów obserwowanej w okresie letnim.

W sytuacji stresu cieplnego zwiększa się przepływ krwi w warstwie podskórnej, co ułatwia oddawanie ciepła do otoczenia. Wydalanie ciepła odbywa się również przez pocenie się oraz oddychanie i ślinienie się. Na te czynności krowa musi zużyć pewną część energii, co odbywa się kosztem produkcji mleka. Intensywnie pocąca się krowa dużo pije, co powoduje wypełnienie żwacza wodą, a nie składnikami pokarmowymi, co może prowadzić do ketozy. W wyniku stresu cieplnego występuje zmniejszenie przepływu krwi do krążenia jelitowego, obniżenie transportu składników z jelit do wątroby oraz zmniejszenie przepływu krwi do gruczołu mlekowego.

Jak ograniczyć negatywny wpływ upałów na pobieranie paszy przez krowy?

Pobieranie i przeżuwanie pasz włóknistych generuje dużo ciepła, zwiększa się więc ilość ciepła produkowanego w przewodzie pokarmowym. Należy pamiętać, że krowa w stresie termicznym stara się ograniczyć ilość ciepła powstającego w czasie fermentacji i dlatego pobiera mniej pasz włóknistych, natomiast więcej treściwych. Aby ograniczyć wpływ upałów na apetyt krowy oprócz właściwego składu dawki pokarmowej należy:

• zwiększyć częstotliwość zadawania pasz do 4–5 razy w ciągu doby,
• karmić krowy świeżymi paszami i świeżo wymieszanym TMR-em,
• zapewnić stały dostęp do wody,
• zwiększyć zadawanie pasz na noc,
• unikać przesuszenia TMR-u poprzez polewanie go wodą i melasą,
• starannie czyścić stoły paszowe i eliminować niedojady,
• instalować wentylatory nad stołem paszowym.

Dla złagodzenia stresu cieplnego należy stosować takie dodatki paszowe jak: tłuszcz paszowy, elektrolity, dodatki zapobiegające subklinicznej kwasicy żwacza. Należy dodać, że stosowanie tłuszczu paszowego rekompensuje część niedoboru energii, bowiem jego wartość energetyczna jest ponad dwukrotnie większa niż węglowodanów. W trakcie przemian tłuszczu w organizmie, krowy powstaje znacznie mniej ciepła aniżeli podczas przemian węglowodanów. Należy zaznaczyć, że tłuszcz paszowy dla krów powinien być obojętny dla żwacza (tłuszcz chroniony).

Ważne jest, aby pasza zachęcała zwierzęta do jej pobrania. W tym celu warto stosować dodatki paszowe, takie jak: serwatkę w proszku, naturalne dodatki ziołowe, dodatki poprawiające smakowitość paszy, jak również więcej witamin i minerałów. 

Prof. dr hab. Adam Traczykowski
fot. Beata Dąbrowska

Aby szybciej zacielić krowy po zakończeniu dobrowolnego okresu spoczynku, można zastosować program OvSynch (dzień 0: GnRH, dzień 7: PGF2α, dzień 9: GnRH). Jednak w tym programie nie zawsze ciałko żółte ulega luteolizie (rozpadowi) po podaniu dawki PG, a niepełna luteoliza zmniejsza skuteczność inseminacji. Aby zwiększyć odsetek krów z całkowitą regresją ciałka żółtego, zaleca się podanie drugiego zastrzyku PG po 24 godzinach od podania pierwszego. Taka procedura obiecuje lepszy wynik inseminacji, ale wiąże się z dodatkowymi kosztami pracy i leków.

Naukowcy z uniwersytetu w Berlinie opracowali model symulacyjny, aby oszacować ekonomiczne efekty dodatkowej iniekcji PGF2α podczas procedury OvSynch. W pierwszym etapie oceniono dane od niemal 10 tys. krów. Wykazano, że dodatkowe podanie PG w 8. dniu OvSynch zwiększyło skuteczność inseminacji o 5,6%. Ten wynik był skorelowany w modelu z wartością ciąży.

Podwójny zastrzyk prostaglandyny jest bardziej opłacalny

Parametr ten pozwala przewidzieć wielkość przepływów finansowych, jakich należy oczekiwać od każdej cielnej krowy. Średni koszt ciąży wyniósł 252 € (zakres od 42 € do 623 €). W modelu symulacyjnym po przeprowadzeniu różnych scenariuszy, obliczono, że druga dawka PGF2α w 8. dniu bardziej się opłaca (7,76 €/krowę) w porównaniu do pojedynczej dawki PGF2α w 7. dniu. Dla krów pierwiastek zysk był nieco niższy (1,99 €/krowę).

Mimo dodatkowych kosztów hormonów/pracy, dodatkowa iniekcja PG w ramach OvSynch w 8. dniu w 95% przypadków poprawia płodność i dlatego jest opłacalna.

Źródło: Borchardt i in. 2021
fot. Andrzej Rutkowski

Sygnały alarmowe z robota udojowego

• niepełny dój,
• zdajanie 3 z 4 strzyków,
• opuszczenie stanowiska bez wydojenia,
• rozpoznanie krwi w skali barwnej,
• zmiana przewodnictwa.

Odizolować i doić pod kontrolą

• wargi sromowe,
• przedsionek pochwy,
• pierścień błony dziewiczej,
• pochwę właściwą
• szyjkę macicy,

Powyżej 5% to zbyt dużo

Jałówki miały więcej uszkodzeń i goiły się one dłużej niż u krów wieloródek. Najczęściej dotyczyły one przedsionka pochwy oraz pierścienia błony dziewiczej, poza nielicznymi krwawieniami nie było ich w pochwie i na szyjce macicy. Dla praktyki przydatny jest wniosek, że wartością graniczną dla stada jest 5% uszkodzeń okołoporodowych. Uszkodzenia w rejonach szyjki macicy i pochwy właściwej powstają z reguły przy stosowaniu urządzeń wspomagających porody.

Dla większości zwierząt gospodarskich, ujemne temperatury oraz śnieg nie stanowią żadnego problemu.

– Jeżeli zwierzęta gospodarskie mają, gdzie schronić się przed niekorzystnymi warunkami pogodowymi, są zdrowe i dobrze odżywione, mogą w zasadzie pozostawać na zewnątrz przez cały rok – mówi Nina Keil, pracownik naukowy w Centrum Przyjaznej Hodowli Zwierząt w szwajcarskim Federalnym Biurze ds. Bezpieczeństwa Żywności i Weterynarii.

Niemniej, ujemne temperatury w połączeniu z wilgocią i zbyt małą podażą energii mogą skutkować pojawieniem się stresu termicznego na skutek wychłodzenia.

– Można go rozpoznać po zachowaniu zwierzęcia, takim jak drżenie ciała lub nastroszone futro. Takie zwierzęta stoją z wygiętym grzbietem i unikają leżenia na mokrej ziemi – stwierdza Nina Keil. Dzieje się tak zwłaszcza wtedy, gdy niskiej temperaturze towarzyszy deszczowa pogoda.

O czym pamiętać, utrzymując krowy zimą poza oborą?

Aby zapewnić krowom wysoki dobrostan podczas chłodnych dni, należy przygotować odpowiednio dużą wiatę, która ochroni je przed wiatrem oraz deszczem i równocześnie pozwoli każdej krowie swobodnie się położyć na suchej ściółce.

Największym problemem w takich sytuacjach jest deszcz. Jeśli futro zwierząt staje się mokre i wieje silny wiatr, zwierzęta oddają znacznie większe ilości ciepła niż w przypadku suchej skóry, dlatego utrzymując bydło pod przysłowiową chmurką przez cały rok, odpowiednie schronienie musi być dostępne.

Nie wszystkie gatunki zwierząt gospodarskich mają takie same wymagania dotyczące warunków życia na zewnątrz. Zasadniczo większe zwierzęta, takie jak konie czy bydło są lepiej przystosowane do niskich temperatur niż małe przeżuwacze czy świnie. Można też zauważyć istotną różnicę między mamkami mięsnymi a mlecznymi krowami, na korzyść tych drugich. Krowy mleczne, szczególnie w okresie laktacji, wytwarzają bardzo duże ciepła. Im więcej produkują mleka, tym więcej ciepła wytwarzają, ponieważ istotnie zwiększa się ukrwienie wymienia. 

Co z cielętami podczas zimy?

Należy pamiętać, że u cieląt, szczególnie tych najmłodszych, bardzo szybko dochodzi do wychłodzenia. Młode zwierzęta rodzą się z niewielkimi rezerwami tłuszczowymi i delikatnym futrem, a to istotnie ogranicza możliwości termoizolacji. Wraz z wiekiem cielęta lepiej znoszą niskie temperatury, natomiast coś na co szczególnie trzeba zwrócić uwagę to utrzymywanie cieląt w miejscach wolnych od przeciągów - szybkie zmiany temperatury i zimne przeciągi to gwarancja chorób układu oddechowego, a co za tym idzie - kosztownego leczenia.

Niedobory wapnia w okresie okołoporodowym w stadach krów mlecznych to dość powszechne zjawisko, często jednak niedostrzegane, szczególnie jeśli mamy do czynienia z formą podkliniczną. Niestety jak dotąd nie ma na rynku testu, który łatwo i szybko określałby poziom wapnia u cielących się krów. Jest to o tyle istotne, że badania naukowe wskazują na związki między niedoborami wapnia, a zapadalnością na choroby (np. przemieszczenia trawieńca, kwasicę, zaburzenia poporodowe) w pierwszym okresie laktacji. Naukowcy z kliniki weterynaryjnej uniwersytetu w Berlinie badali związek pomiędzy subklinicznym niedoborem wapnia, a zapaleniem macicy (objawiającym się cuchnącym wyciekiem oraz gorączką). 

Podwójne ryzyko zapalenia macicy

Badaniami objęto 4043 krowy rasy hf a jednym z gospodarstw na terenie Meklemburgii Pomorza (Niemcy), którym w fazie przygotowawczej podano kwaśne sole. Poziom wapnia w surowicy krwi oznaczano pobrano podczas wycielenia, 24 godz. po nim oraz na trzeci dzień po wycieleniu.

Największe ryzyko zapalenia macicy u pierwiastek z niedoborem wapnia

Przeprowadzone badanie wskazuje, że poziom wapnia zmienia się najbardziej dynamicznie w pierwszych trzech dniach po porodzie. Największe ryzyko zapalenia macicy miały młode zwierzęta (pierwiastki) z niedoborem wapna – zaobserwowano u nich wyraźną korelację między niedoborem wapna w 3. dniu, a zapaleniem macicy. Różnice w przebiegu koncentracji wapna były widoczne nie tylko między grupami: jałówki vs wieloródki, ale również pomiędzy różnymi grupami laktacyjnymi wieloródek. W podsumowaniu doświadczenia autorzy zastanawiali się czy niedobór wapnia jest czynnikiem ryzyka, czy też raczej efektem stanu zapalnego macicy. Aby rozstrzygnąć tę kwestię potrzebne są dodatkowe badania.

• Młode krowy (pierwiastki) z niedoborem wapnia mają większe ryzyko zachorowania na ostre zapalenie macicy (fot. elita.de)

Źródło: Venjakob et al. 2019
Zdjęcie główne: Andrzej Rutkowski

Artykuł ukazał się w magazynie Elita Dobry Hodowca 4/2020 na str. 36. Jeśli chcesz czytać więcej podobnych artykułów, już dziś wykup dostęp do wszystkich treści na Elicie:  Zamów prenumeratę.

Starsze i wydajniejsze krowy są bardziej narażone

265 euro na krowę

• o 44% spada szansa na skuteczne pierwsze unasienienie,
• o 32% spada szansa na ciążę w pierwszych 150 dniach,
• o 69% wzrasta ryzyko brakowania do 60. dnia laktacji,
• wydajność mleczna w pierwszych 3 kontrolnych dojach jest niższa o 2,2 kg (Venjacob, 2019).

Metody zapobiegania hipokalcemii u krów

1. W okresie zasuszania żywienie ubogie w wapń, np. zastosowanie składników łączących się z nim.
2. Iniekcja witaminy D przed porodem.
3. Podawanie doustne wapnia przed, w trakcie i po porodzie, np. w postaci bolusów, żelu, czy wlewek.
4. Podawanie kwaśnych soli w dawce w okresie zasuszania (niezbędne jest w tym wypadku kontrolowanie w moczu wartości pH oraz w dawce pokarmowej wartości DCAB (równowaga kationowo-anionowa dawki pokarmowej).

11 prostych rad z praktyki

1. Trzymać się rutyny:

Operacje, szczególnie te w okolicach brzucha, łączą się z uszkodzeniem tkanek, utratą krwi i płynów ustrojowych oraz wysokim obciążeniem metabolizmu. Operacje naruszają przemianę materii, ponieważ:

• Stosowane do operacji środki uspokajające obniżają ciśnienie krwi, przez co pogarsza się cyrkulacja krwi.
• Mimo sterylnych warunków pracy lekarzy weterynarii i pielęgniarzy nie można podczas zabiegów chirurgicznych w warunkach oborowych uniknąć ekspozycji na patogeny. Układ odpornościowy zostaje postawiony w stan gotowości, a to kosztuje zwierzę znaczne nakłady energii. Jednocześnie – stres i niedobory energetyczne obniżają odporność, przez co wzrasta ryzyko zainfekowania rany.
• Krowa do zaleczenia ran potrzebuje dużej ilości białka (krzepliwość krwi, reakcje zapalne, synteza płynów ustrojowych).

Dlatego po każdej interwencji chirurgicznej operowane krowy muszą otrzymać intensywną opiekę, aby szybko powrócić do pełnej kondycji. Brak prawidłowej opieki pooperacyjnej niweczy pozytywne efekty prawidłowo przeprowadzonego zabiegu (np. ciężkiego porodu czy repozycji trawieńca). Bez w...

Im mniej krowy selekcjonują dawkę, tym lepiej i bardziej równomiernie pobierają wszystkie składniki pokarmowe. Dodatek wody do mieszanki TMR utrudnia selekcjonowanie, a więc spełnia swoją rolę. Jednak dodatek wody ma pewne ograniczenia.

W jednym z gospodarstw utrzymujących bydło mleczne (wydajność około 12 tys. kg mleka, 4% tłuszczu, 3,6% białka) zwierzętom zadawano TMR w dwóch grupach doświadczalnych, każda liczyła 160 krów. Różnica w żywieniu polegała na różnym udziale suchej masy – 34% w grupie doświadczalnej i 40% – w grupie kontrolnej.

Krowy, które otrzymały paszę z dodatkiem wody, w trakcie 70-dniowego eksperymentu zjadały o 1 kg suchej masy więcej w ciągu dnia, jednak przeżuwały 30 minut krócej w porównaniu z grupą drugą. W grupie eksperymentalnej statystycznie wyższa była zawartość błonnika w odchodach w porównaniu z grupą kontrolną (51,4% aNDFom vs. 49,7% aNDFom). Mleko skorygowane energetycznie nie różniło się między grupami doświadczalnymi.

Cel: 38% suchej masy w dawce pokarmowej!

Naukowcy podpowiadają, żeby wybrać złoty środek i nie obniżać zbytnio zawartości suchej masy TMR-u. Dodatek wody w dawce obniża strawność włókna oraz przyspiesza pasaż, z drugiej jednak strony utrudnia selekcję paszy, co może pozytywnie wpłynąć na zdrowie zwierząt. Ale! Wcale nie oznacza to automatycznego zwiększenia wydajności i wzrostu ilości składników pokarmowych w mleku.

Anne Bool, Wyższa Szkoła Rolnicza Osnabrück
Zdjęcia: Archiwum

W zależności od rodzaju choroby przeciwciała matczyne mogą utrzymywać się w organizmie cielęcia dłużej niż 16–28 dni. Na przykład, przeciwciała od matki podczas wirusowej choroby dróg oddechowych cieląt utrzymują się nawet do 40 dni i w przypadku tej choroby nawet niewielki poziom przeciwciał matczynych powoduje brak reakcji na szczepienie. Z kolei niski poziom przeciwciał nie chroni cielęcia przed chorobą, stąd też rozwiązaniem mogą być szczepionki donosowe, które można stosować już u kilkudniowych zwierząt.

Nie warto szczepić cieląt zbyt często

Warto też pamiętać, aby nie szczepić cieląt za często, gdyż wykształcić się u nich może tolerancja na antygen, czyli brak odpowiedzi immunologicznej. Mogą też powstać przeciwciała przeciwko własnym antygenom. Nie należy również podawać jednocześnie kilku szczepionek, o ile nie są one wyprodukowane w sposób umożliwiający podanie wieloskładnikowej szczepionki.

Im starsze cielęta, tym mocniejsza odpowiedź na antygen

Dobrze też wiedzieć, że im młodsze zwierzęta szczepimy, tym słabsza jest odpowiedź na antygen, ale za to lepiej są one chronione przez przeciwciała matczyne. Im starsze zwierzęta, tym mocniejsza odpowiedź na antygen, ale za to słabsza ich ochrona przez przeciwciała matczyne.

Tylko zdrowe cielęta powinny być szczepione

Pełny potencjał szczepionki może być wykorzystany tylko wtedy, gdy podajemy ją zdrowemu cielęciu. Gdy u zwierząt pojawią się np. pasożyty, zewnętrzne lub wewnętrzne, to ich szczepienie przeciwko chorobom wirusowym czy bakteryjnym jest całkowicie nieuzasadnione. Zdecydowanie lepiej na początek podać preparat przeciw pasożytom, odczekać czas przeznaczony na rekonwalescencję (2–4 tygodnie) i następnie bezpiecznie zaszczepić cielęta.

• Dobrze też wiedzieć, że im młodsze zwierzęta szczepimy, tym słabsza jest odpowiedź na antygen, ale za to lepiej są one chronione przez przeciwciała matczyne

Beata Dąbrowska
Zdjęcia: Beata Dąbrowska

W dawkach paszowych jod występuje w postaci jodków i różnych połączeń organicznych, które prawie w całości rozkładane są w żwaczu, a wchłaniane w jelicie cienkim. Według NRC (2001), w 1 kg suchej masy dawki pokarmowej dla krowy mlecznej, w okresie laktacji powinno znajdować się 0,4–0,6 mg jodu, co daje około 12 mg jodu/dzień, a w zasuszeniu 6 mg/dzień.

Do komórek tarczycy jod dostaje się dzięki działaniu pompy jodowej. Tam utleniany jest do formy obojętnej i w tej formie jest magazynowany oraz stopniowo wbudowywany do hormonów tarczycy, które są odpowiedzialne za przemiany energetyczne i szybkie przemiany materii. Hormony tarczycy występują w połączeniach z białkami, z których są wolno uwalniane do krwi obwodowej. Stopień odkładania jodu w tarczycy u krów jest zmienny i zależy od zawartości w paszy, a także od okresu ciąży i laktacji. Należy dodać, że w ostatnim okresie ciąży duże ilości tego pierwiastka przenikają do płodu, który wykazuje duże zapotrzebowanie na jod. Tyroksyna wytwarzana w płodzie jest niezbędna do organogenezy oraz wzrostu.

Ponadto mikroelement ten jest niezbędny do:

• prawidłowości procesów termoregulacyjnych organizmu,
• wzrostu i rozwoju narządów,
• syntezy białka,

Jest kluczowym pierwiastkiem śladowym dla:

• przemiany energii,
• prawidłowego przebiegu procesów reprodukcji,
• produkcji mleka.

Dzienne zapotrzebowanie krów mlecznych na jod wynosi 0,2–0,8 mg/kg s.m., a wchłanianie jest uzależnione od poziomu witaminy A, selenu i żelaza.

• Zalecana ilość jodu w diecie dla krów mlecznych wynosi 0,4–0,6 mg/kg s.m.

Kiedy dochodzi do niedoboru jodu u krów i jakie są jego objawy?

Do niedoboru jodu może dochodzić u krów mlecznych na skutek braku tego pierwiastka w glebie i roślinach. Niedobór może być spowodowany również dużą podażą śruty rzepakowej i sojowej.

• nadmiernym wzrostem gruczołu (wole);
• zgrubieniem skóry i tkanki podskórnej w okolicy krtani,
• zahamowaniem produkcji mlecznej;
• zaburzeniami układu rozrodczego;
• wydłużeniem okresu międzyciążowego i międzywycieleniowego;
• nieregularnymi i osłabionymi rujami oraz trudnościami w zapłodnieniu;
• zwiększoną śmiertelnością zarodków;
• poronieniami;
• przy czym cielęta cechują się rozległymi wyłysieniami na skórze.

Ponadto niedobory jodu mogą być przyczyną zatrzymania łożyska, częściej występującego zapalenia wymienia i zwiększonej liczby komórek somatycznych, jak również schorzeń racic, gnicia rogu racicowego i wypadania sierści.

Jakie objawy daje nadmiar jodu w dawce pokarmowej?

Niekiedy obserwowany jest nadmiar jodu w paszy dla krów mlecznych, co objawia się zaburzeniami funkcji hormonów tarczycy i innych procesów metabolicznych, hipotermią, łuskowatą sierścią, łzawieniem i surowiczym wyciekiem z nosa, podatnością na zapalenia płuc, poronieniami i obniżoną odpornością zwierząt na infekcje.

Jakie objawy przy kwasicy żwacza?

Podstawą diagnostyki kwasicy jest obserwacja krów

Stado pod kontrolą

• Luźny kał, zanieczyszczone krowy i słabe przeżuwanie mogą być oznaką (subklinicznej) kwasicy żwacza.

Regularna kontrola krów podczas zasuszania

Jak długo krowa powinna być poddana ekspozycji na światło?

Przyjmuje się, że optymalnym czasem oświetlenia dla krów, jest czas pomiędzy 12-14 godzin na dobę. Badania eksperymentalne dowiodły jednak, że wydłużając czas ten czas do 16 godzin na dobę, produkcyjność mleczna wzrosła u krów o około 3 kg mleka więcej w pierwszych 5 miesiącach laktacji. Co więcej, przedłużona ekspozycja na światło znacząco wpłynęła na rozród krów - jałówki szybciej ociągały dojrzałość płciową, a u krów po wycieleniu szybciej pojawiała się pierwsza ruja.

Jakie oświetlenie jest dla krów najlepsze?

Cały artykuł przeczytasz na stronie "Tygodnika Poradnika Rolniczego"

Zdjęcie: Archiwum

Przyspieszenie porodu zakłóca jego proces

• Stres socjalny (psychologiczny) – walka o pozycję w stadzie, zaburzony stosunek na poziomie zwierzę – człowiek
• Stres fizjologiczny – wywołany przykładowo przez nieprawidłowo zbilansowaną dawkę pokarmową (niedobór energii), stany zapalne, infekcje wirusowe
• Stres fizyczny –  wywołany przez błędy w utrzymaniu – przykładowo zbyt duża obsada na metr kwadratowy czy brak wentylacji

• Spadek ilości pobieranej paszy i spadek wydajności mlecznej,
• Problemy po wycieleniu,
• Przemieszczenia trawieńca
• Wzrost liczby infekcji bakteryjnych i wirusowych (wymion, racic, narządu rodnego)
• Zaburzenia w płodności (endometrioza jako efekt nadmiernej lub zaburzonej produkcji hormonalnej, zamieranie zarodków, oraz wzrost śmiertelności okołoporodowej cieląt)
• Uszkodzenia wątroby w wyniku zbyt silnego jej otłuszcze...

U ponad 30% jałówek ras mlecznych dochodzi do ciężkiego porodu

Co powoduje trudne wycielenie u krowy?

• zbyt duże cielę,
• nieprawidłowa ułożenie płodu,
• jego deformacja,
• słabe skurcze macicy.

Dobre żywienie i prawidłowy dobór buhaja zmniejsza ryzyko dystocji

Wilgotność, wartość pH poniżej lub powyżej pH skóry, które wynosi 4,1 do 5,7 (przykładowo pH gnojowicy to 7,5), chłód, stres, zranienia, obniżona odporność immunologiczna. Wszystkie te czynniki niszczą barierę ochronną skóry.

Gdzie jest strefa choroby?

Stan zapalny powstaje w obrębie bruzdy opuszki racicy i rozprzestrzenia się do szpary międzypalcowej.

Patogeny

Chorobę Mortellaro wywołują beztlenowe bakterie (krętki) z rodzaju Treponema. Wnikają one w tkanki dając owrzodzenia. Skóra narażona na niesprzyjające warunki (np. po niewłaściwej korekcji czy kąpieli racic) reaguje nadmiernym rogowaceniem, przez co jeszcze trudniej zwalczyć objawy choroby.

Widoczna linia?

Infekcję można dostrzec na pierwszy rzut oka - linia brzegu korony racicy jest niewyraźna (rozmyta).

System dynamiczny - pięć stadiów M

Choroba Mortellaro może mieć zróżnicowany przebieg ze względu na to, że zwierzęta różnie reagują na patogeny chorobotwórcze.

M0 - zdrowe: 10 do 30% osobników ze stada nigdy nie zachoruje. Wynika to z predyspozycji genetycznych.

M1 - stadium początkowe: białoróżowe ogniska zapalne o średnicy...

Jak zmienia się zachowanie u krów z metritis?

Jakie wyniki uzyskano?

Polifenole łagodzą zaburzenia przemiany materii

Dodatek wytłoków z winogron zmniejszył obciążenie wątroby

Jak stres wpływa na zdrowie krów w fazie przejściowej?

• W grupie 1 krowy otrzymywały meloksykam (1 mg/kg masy ciała) przed wycieleniem, a po wycieleniu placebo
• W grupie 2 krowy otrzymały placebo przed wycieleniem i meloksykam po wycieleniu
• W grupie 3 krowy otrzymywały placebo przed i po wycieleniu
• Trudności  w przebiegu porodu były oceniane na podstawie czasu, który upłynął od momentu pojawienia się pęcherza płodowego do narodzin cielęcia (<70 minut uznano za poród łatwy).

Jakie wyniki uzyskano?

1. Nie stwierdzono różnic pomiędzy grupami w występowaniu chorób poporodowych
2. Krowy, które otrzymywały meloksykam przed wycieleniem, dawały więcej mleka (grafika 1)
3. Krowy z grupy 1 (meloksykam przed wycieleniem) miały wyższe wartości składników w mleku, bez względu na to jak przebiegał poród.

 

Wnioski wynikające z przeprowadzonych badań

Konsekwencje występowania kulawizn u krów

Zapobieganie chorobom obniża koszty produkcji mleka

Zakaźne zapalenie nosa i tchawicy przyczyną poronień

Jak wykryć wirusa IBR/IPV?

• Chore na wirusową biegunkę i chorobę błon śluzowych zwierzęta przez kilka dni są siewcami wirusa, który po wniknięciu do organizmu  znacznie ich obniża odporność

Cielęta z BVD nie dożywają 2 roku życia

• Zakażone IBR/IPV zwierzęta pozostają na całe życia nosicielami wirusa

Jak spadek kondycji wpływał na zachorowalność krów i płeć rodzących się cieląt?

• Ocena kondycji jest łatwym w użyciu narzędziem do obserwacji prawidłowości żywienia. W okresie przejściowym utrata kondycji powyżej jednego punktu wskazuje na zwiększoną podatność na choroby.

Jakie wyniki uzyskano?

• Pierwiastki miały większą kondycję od wieloródek
• Spadek BCS w pierwszym miesiącu laktacji, zwiększył stopień zachorowalności po wycieleniu
• Produkcja mleka, wyniki płodności oraz płeć cieląt pozostały bez wpływu
• Główną przyczyną zbyt wysokich wartości BCS przy wycieleniu były zbyt długie okresy  między wycieleniami.

Skąd się biorą wolne kwasy tłuszczowe we krwi krowy?

Szczytowa wydajność krów przypada zimą

Naukowcy przeanalizowali krajowe informacje o składzie mleka od 2000 do 2015 r, oraz dane zebrane od 1684 krów w 11 stada bydła w Pensylwanii w latach 2002-2011. We wszystkich badanych stadach szczytowa wydajność, procent tłuszczu i białka występowały w miesiącach zimowych, kiedy dni są krótsze, a najniższe w miesiącach letnich, kiedy dni są najdłuższe. To reakcja fizjologiczna, której nie jesteśmy w stanie zmienić, a która dodatkowo wiąże się z dostępnością światła dziennego.

Mimo że od dawna krowa jest zwierzęciem gospodarskim, produkcja mleka nadal reaguje na ilość światła dziennego, podobnie jak ma to miejsce u zwierząt dzikich. Wyniki, opublikowane w Journal of Dairy Science, powinny pomóc zrozumieć producentom mleka sezonowe wahania i uspokoić ich – poziom tłuszczu rzędu 3,6 % jest nieco za niski w styczniu, ale zupełnie normalny w lipcu. Nie zawsze jest więc konieczność zmiany dawki pokarmowej. Wprowadzenie nowego komponentu do dawki może poprawić procent tłuszczu w następnych miesiącach, choć wzrost ten może być jedynie konsekwencją rocznego rytmu.

Zdjęcie: Archiwum

Pinkeye przenoszą muchy

Zmiany chorobowe w racicach rozpoczynają się wiele tygodni przed widocznymi objawami

Jakie zachowanie krów sugeruje problemy z racicami

Jakie wyniki uzyskano?

Zachowanie krów po wycieleniu

Jakie wyniki uzyskano?

Wniosek: Dłuższe momenty stania są przyczyną problemów w środowisku hodowlanym u krów.

• Stanie dwoma kończynami w boksie legowiskowych jest spowodowane przede wszystkim niewłaściwym ustawieniem przegrody karkowej i powoduje uszkodzenia w skórze właściwej u krów.

Metritis osłabia płodność i to długoterminowo

1 test wykryje 15 szczepów bakterii

1. metoda 1- stosowanie kąpieli na bazie wody
2. metoda 2 - kąpiel z zastosowaniem siarczanu miedzi CuSO4
3. metoda 3 - mechaniczne czyszczenie wodą
4. metoda 4 - oczyszczanie wodą, a następnie dezynfekcja roztworami dezynfekcyjnymi na bazie  aldehydu glutarowego

• zachorowania kończyn tylnych,
• twardość rogu racicowego,
• motorykę
• czystość racic.

Szybki wzrost bakterii

Indeks termiczno-wilgotnościowy < 70

• Dobre zdrowie wymion w lecie, to wynik kontrolowanego żywienia, warunków hodowlanych oraz optymalnej higieny zwierząt

Spadek spożycia paszy i higieny

Ciężkie przypadki mastitis

1. Analiza stada

2. Natychmiastowe leczenie krów kulawych

3. Prawidłowe unieruchomienie

• Podczas zaganiania do poskromu, może dojść u krów do porażenia nerwu ramiennego w dolnym końcu przedniej łopatki w stawie barkowym. Natomiast, jeśli tylna kończyna zostanie zbyt wysoko uniesiona, może dojść do pęknięcia więzadeł krzyżowych

4. Czyszczenie racic

5. Ochrona piętki

6. Odciążenie racicy

• Przycinanie odciążające podeszwy we wrzodach Rusterholza
• Wycięcie zagłębienia
• Wycinanie wrzodów
• Pozbycie się rozpuszczonych części rogu przy zmianach ochwatowych
• Usunięcie luźnych części rogu

• Profesjonalne cięcie umożliwia prawidłowy stosunek długości ściany przedniej racicy do wysokości piętki. Dzięki niemu skóra piętki jest bardziej chroniona przed brudem oraz wilgocią w oborze

7. Opatrunki

• Utrzymują wilgoć dłużej niż bez opatrunku
• Prowadzą do większego obciążenia owiniętej kończyny i podrażnień (przechodzenie przez kąpiel racicową)
• Po trzech dniach muszą zostać usunięte
• Niebezpieczeństwo zaciśnięcia
• Zwiększają wzrost bakterii beztlenowych
• Kosztują czas i pieniądze

• Leki mogą działać dłużej
• Lecznicze działanie ciepła
• Unieruchomienie (przy racicy wątpliwe)

8. Antybiotyki i środki przeciwbólowe

• Regularna pielęgnacja racic krów i jałówek jest podstawowym wymogiem dla zdrowych i odpornych racic. Jakość rogu natomiast zależy od żywienia i stanu zdrowia krowy. Rodzaj podłoża w oborze wolnostanowiskowej ma wpływ na pewność stąpania oraz ścieralność

9. Korekcja oraz kąpiel

• Wycięcie wyokragleń jest ważnym cięciem, dzięki któremu szczelina międzyracicowa jest dobrze wentylowana. Cały luźny róg musi zostać usunięty. Owrzodzenia podeszwy są wycinane

• jak często?
• jaki środek jest zalecany?

• Obliczenie prawidłowej dawki
• Uzyskanie jednorodnej mieszaniny
• Kąpiel oczyszczająca przed kąpielą z substancja czynną
• Wystarczająca wysokość napełnienia wanny
• Wymiary wanny: 3,5 m długości, 80 cm szerokości, 15 cm głębokości
• Spokojne przeprowadzanie przez kąpiel
• Zmiana po 200 przepędzanych krowach (nieskuteczność)
• Wyznaczenie osoby odpowiedzialnej za przeprowadzanie zabiegu

10. Utrzymanie i żywienie

• Rodzaj leczenia podejmuje się w zależności od tego, czy choroba jest zakaźna czy niezakaźna

Zwalczają grzybice i zapobiegają biegunkom

• Te krowy dziennie pobierają wraz z TMR-em 100 g Pro Bio Emów

Jakie jeszcze działanie posiadają Pro Bio Emy?

Czym właściwie są Pro Bio Emy?

Dobra opieka weterynaryjna jest inwestycją, nie kosztem