Odpowiedź jest prosta. Podstawową formą suplementacji witamin powinna być pasza. Nie ma lepszej formy podawania niż codzienne stałe dawki witamin pochodzące z mieszanek mineralno-witaminowych czy też z pasz treściwych. Ale muszą to być dobre pasze treściwe, zawierające odpowiednie dawki witamin i związków mineralnych. Na pewno nie będą zawierały dostatecznej ilości witamin pasze najtańsze, które wielu hodowców często kupuje łudząc się, że będą miały bogaty skład. Zawsze w efekcie końcowym lepsza i tańsza będzie dobra pasza zawierająca większe ilości witamin oraz profilaktyka niż późniejsze leczenie niedoborów witaminowych. Jedynie w sytuacjach chorobowych wymagających podania większych ilości witamin, można podać je iniekcyjnie, ale wówczas dawkę i podanie ustala lekarz weterynarii. 

Najnowsze badania pokazują, że podawanie większych ilości witamin w paszy korzystnie wpływa na zdrowotność, płodność i wydajność krów mlecznych, szczególnie, że na przestrzeni krótkiego czasu ich średnia wydajność wzrosła z 5000 tys. l mleka do ponad 10 000 l, a rekordowych stad nawet do 15 000 l mleka, czyli ponad 2–3-krotnie. Za tym musi iść też większa suplementacja witamin, gdyż wymaga tego intensywna przemiana materii takich krów. A ponieważ w paszach naturalnych nie ma zbyt wiele witamin i ich zawartość podlega dużym wahaniom, to należy opierać się na ilościach zawartych w dodatkach witaminowo-mineralnych. 

Które witaminy są niezbędne dla cieląt?

Musimy pamiętać, że cielę staję się przeżuwaczem dopiero po 1–2 miesiącu życia i do tego czasu nie potrafi syntetyzować żadnych witamin. Dlatego szczególnie preparaty mlekozastępcze podawane w pierwszych tygodniach życia powinny zawierać wszystkie niezbędne dla wzrostu i rozwoju oraz dla zachowania dobrej zdrowotności witaminy i to w możliwie wysokich dawkach (tab. 4). Błędem jest oszczędzanie na witaminach dla cieląt oraz dla jałówek. Młody rosnący organizm potrzebuje ich więcej i należy go możliwie jak najlepiej wspomagać. 

Zalecane ilości witamin w preparacie mlekozastępczym:

Dr Ryszard Kujawiak
Zdjęcie: Beata Dąbrowska

Przemieszczenie trawieńca jest schorzeniem wieloprzyczynowym, jednak istnieją czynniki ryzyka, które znacząco zwiększają szanse na jego wystąpienie. Są to niewielkie wypełnienie żwacza i nagromadzenie gazu w trawieńcu. Warto mieć na uwadze, że aż 90% przypadków ma miejsce w ciągu pierwszych 30 dni po wycieleniu, a w grupie szczególnego ryzyka są wysokowydajne krowy. Przemieszczenie trawieńca może jednak występować u jałówek, buhajów czy cieląt, jednak to u krów możemy się go spodziewać najczęściej. 

Kiedy możemy podejrzewać, że doszło do przemieszczenie trawieńca u krowy? Objawy które mogą go sugerować to apatia, zmniejszone pobieranie paszy, zanik przeżuwania i znaczny spadek produkcji mleka. Zwierzę niechętnie się porusza, wygina grzbiet i jest osowiałe. Może też pojawić się wodnista biegunka lub twardy kał podobny do końskiego.

Czynnik 1: Niewielkie wypełnienie żwacza

Spożycie suchej masy spada przed wycieleniem i powoli wzrasta po wycieleniu. Niskie pobranie suchej masy, które skutkuje niewielkim wypełnieniem żwacza oraz gwałtowna zmiana objętości macicy po porodzie, powodują, że w jamie brzusznej  powstaje przestrzeń na poruszanie się i przesuwanie trawieńca.

Zapobieganie: Aby zapobiec przemieszczeniu trawieńca potencjalnie spowodowanemu brakiem wypełnienia żwacza, należy wziąć pod lupę dawkę pokarmową zadawaną krowom w okresie przejściowym: zarówno stosunek pasz objętościowych do treściwych, jak i długość cząstek paszy. Zbyt duże pobranie paszy treściwej zmniejsza wypełnienie żołądka. I choć zwiększenie energetyczności dawki jest konieczne, ponieważ zapotrzebowanie krowy na energię w okresie laktacji znacznie wzrasta, nie można wprowadzać gwałtownych zmian. Bezpiecznym tempem zwiększania dawek pasz treściwych po porodzie jest 1,0–1,5 kg tygodniowo. Należy uważnie obserwować czy zwiększona ilość pasz treściwych wpływa progresywnie na produkcję mleka. 

Czynnik 2: Nagromadzenie gazu w trawieńcu

Przemieszczenie trawieńca: na co jeszcze zwrócić uwagę?

Krowy, które doświadczają innych chorób przejściowych, takich jak ketoza, zatrzymanie łożyska czy subkliniczna hipokalcemia, są o wiele bardziej narażone na repozycję trawieńca. Istotne są też czynniki środowiskowe, takie jak zbyt duże zagęszczenie zwierząt oraz brak grupowania krów, które potęgują zmniejszenie probrania paszy i tym samym występowanie przemieszczenia trawieńca. 

Kiedy krowy wybierają smakowite składniki dawki pokarmowej (zazwyczaj paszę treściwą), pojawiają się problemy, które często pozostają niezauważone. A konsekwencje są następujące – wydłuża się czas pobierania paszy, co prowadzi do wahań pH w żwaczu.

Jeśli pasza jest mocno selekcjonowana, może również dojść do kwasicy żwacza i zaburzenia przez to ogólnej kondycji krowy. Zjada ona wówczas mniej paszy, co z kolei prowadzi do obniżenia odporności. Z osłabionym systemem immunologicznym zwierzęta są bardziej podatne na mastitis. Pogarsza się zdrowie racic i płodność.

Jak zapobiec sortowaniu pasz przez krowy?

Dlatego też zawartość suchej masy w dawce powinna wynosić od 36 do 38%. Dodanie wody do TMR pomaga związać paszę treściwą z paszą podstawową i w ten sposób zapobiega selekcji. Zwiększa się pobranie paszy, a krowy stojące niżej w hierarchii stada przy stole paszowym są mniej narażone na przegonienie przez krowy o wyższej randze. Czas pobierania paszy jest krótszy, a wszystkie zwierzęta są równomiernie zaopatrzone w składniki odżywcze.

Źródło: Arnd Grottendieck
fot. Ireneusz Oleszczyński

Listerioza jest chorobą zakaźną wywoływaną przez bakterię Listeria monocytogenes, która jest szeroko rozpowszechniona w całym środowisku, w szczególności glebie i wodzie. Głównym źródłem zakażenia w przypadku zwierząt gospodarskich jest źle sfermentowana kiszonka, do której dostało się powietrze i zakłóciło beztlenowy proces fermentacji, pozwalając tym samym namnożyć się pałeczkom listerii.

Szczególnie problematyczne pod tym względem mogą być pasze o wysokiej zawartości suchej masy, które trudniej ubić i pozbyć się powietrza, a także silosów czy bel, w których uszkodzona została folia i powietrze zakłóciło prawidłowy proces fermentacji.

Jakie są objawy listeriozy u krów?

Początkowymi objawami listeriozy u bydła jest gorączka, brak apetytu i osowiałość. W późniejszej fazie zakażenia mogą pojawić się objawy neurologiczne związane zapaleniem opon mózgowych lub mózgu, czego najbardziej charakterystycznym objawem jest kręcenie się w zwierzęcia w kółko, od którego pochodzi angielska nazwa choroby „circling disease” (circling z ang. kręcić się). Krowy mogą także opierać się o ściany, wchodzić na nie czy stać w rogu obory.

Bakterie mogą zająć nerw trójdzielny powodując paraliż pyska, opadanie kącików, wypadanie języka czy opadanie uszu i powiek. Szczególnie podatne na zarażenie listeriozą i wystąpienie objawów nerwowych są młode osobniki (2-3 lata), które wymieniają zęby na stałe. W tym czasie bakterie listerii z zepsutej paszy dostają się przez urazy w błonie śluzowej jamy ustnej i dziąseł do układu krwionośnego, a wraz z nim do ośrodkowego układu nerwowego zwierzęcia.

Listerioza jest również jednym z czynników powodujących poronienia u bydła. U chorych krów, u których listerioza przybrała postać subkliniczą lub bezobjawową, może dochodzić do poronień lub rodzenia martwych cieląt. Ronienia są zwykle wynikiem zakażeń we wczesnych etapach ciąży, natomiast słabe cielęta bądź martwo urodzone mogą wskazywać na zakażenie listeriozą w późniejszych miesiącach ciąży. Warto mięć to na uwadze i zawsze skarmiać ciężarne krowy paszą najwyższej jakości.

Jeżeli podejrzewasz, że przyczyną ronień lub martwych urodzeń w Twoim stadzie może być właśnie listerioza, warto wysłać do laboratorium próbki łożyska lub cały wydalony płód. Innymi próbkami, z których można dokonać posiewów jest krew, kał czy wymaz z pochwy.

Jak wyglądają objawy listeriozy u cieląt?

W przypadku zakażenia listeriozą cieląt, szybko dochodzi u nich do rozwoju sepsy. Cielęta stają się apatyczne, maja biegunkę, podwyższoną temperaturę i problemy z oddychaniem. W zależności od wieku cielęcia, jego kondycji i ilości zarazka jaki dostał się do organizmu, może dojść do padnięcia cielęcia w przeciągu 48h.

Listerioza u bydła – jak ją leczyć?

Tylko wczesne podjęcie leczenia daje szanse na uratowanie zwierzęcia. W przypadku potwierdzenia choroby wprowadza się antybiotykoterapię – lekiem pierwszego wyboru jest penicylina. Wskaźnik przeżywalności w przypadku listeriozy wynosi 50%, natomiast u krów, u których rozwinęła się postać nerwowa i zwierzęta zaczynają zalegać, rokowania są bardzo słabe i leczenie może nie przynieść żadnego efektu.

Powszechny problem niedoboru wapnia wśród wieloródek

Maksymalnie 25 g potasu na 1 kg suchej masy

150 g białka surowego (XP) i 160 g białka surowego strawnego (nXP) 

1. W pierwszym doświadczeniu – dawkę pokarmową uzupełniono dodatkowo aminokwasem metioniną.
2. W drugim doświadczeniu – dawka zawierała 140 g XP i 160 g nXP w 1 kg paszy. Dodatkowo uzupełniono ją aminokwasami –  metioniną (3,4/4,1 g) i lizyną (10,8 g). Bilans azotu w żwaczu wyniósł –3 g RNB.
3. W trzecim doświadczeniu – dawka zawierała również 140 g XP, przy czym ilość białka surowego strawnego (nXP) obniżono do 140 g/kg paszy. Dodatkowo uzupełniono  metioninę. Bilans azotu w żwaczu wyniósł –3 g RNB.

Mocznik w TMR-ze

• Grupa A – zredukowana zawartość białka surowego (147 g), bilans azotu w żwaczu (RNB) ujemny, bez dodatku mocznika;
• Grupa B – zawartość białka surowego w zależności od zapotrzebowania (157 g), RNB wyrównane, dodatek mocznika.

Redukcja białka surowego – z umiarem!

• Nadmierna podaż białka jest niekorzystna w każdym aspekcie – zdrowia, wydalania azotu do środowiska czy wreszcie kosztów;
• Dawki pokarmowe dla krów wysokowydajnych z lekko zredukowaną ilością białka surowego (około 150 g/kg dawki) pozwalają na utrzymanie wysokiej wydajności mlecznej i wysokiej zawartości białka w mleku. Trzeba jednak pamiętać, że jest to dawka z ograniczoną ilością białka i szybciej może dojść do spadku wydajności mlecznej;
• Można ograniczyć spadek wydajności mlecznej redukując białko surowe pod warunkiem, że podwyższymy poziom strawnego białka surowego do 160 g (np. przez podwyższenie białka nie trawionego w żwaczu – UDP).

Praktyczne wskazówki dla hodowcy

1. Koncentrację białka w dawce pokarmowej można obniżyć w wieloraki sposób, bez spadku wydajności mlecznej, czy pogorszenia kondycji zdrowotnej. Nie zawsze trzeba ograniczyć ilość białka surowego.
2. Najlepsze wyniki daje dostosowanie dawki pokarmowej do konkretnego zapotrzebowania w danym okresie laktacji.
3. Wysokowydajne krowy (≥ 40 kg) potrzebują więcej białka (białko surowe strawne nXP około 160 g/kg dawki pokarmowej).
4. Wydalanie azotu (N) można zredukować nawet o 11% w przeliczeniu na jedną krowę.

Czym są witaminy i jak powstają?

Antywitaminy, hipowitaminoza i hiperwitaminoza

• jako czynniki bioregulacji ustrojowej współdziałające z układem hormonalnym – witaminy rozpuszczalne tłuszczach: A, D, E, K
• współdziałające z układami enzymatycznymi witaminy rozpuszczalne w wodzie – kompleks witamin B i wit. C.

Od czego zależy zawartość witamin w paszy?

Pewną ilość witamin zawierają pasze naturalne, stanowiące podstawę żywienia zwierząt, jednakże ich ilość jest dość zmienna, w zależności od rodzaju paszy. Do ważnych czynników decydujących o ich zawartości należy zaliczyć:

• termin zbioru rośliny
• warunki wegetacji
• technologię przetwarzania pasz
• sposób magazynowania lub składowania.

• zapotrzebowanie minimalne – uniknięcie przy braku witamin, charakterystycznych symptomów niedoborowych
• zapotrzebowanie optymalne – dostateczne pokrycie witamin, z uwzględnieniem potrzeb bytowych, wydajności i reprodukcji.

• wzmaga odporność zwierząt i obniża podatność na infekcje
• jest istotnym czynnikiem prawidłowego rozwoju układu kostnego (wpływa na rozwój komórek kostnych – osteoblastów)
• jest niezbędna do budowy i regeneracji nabłonków komórkowych – pełni ważną rolę w syntezie mukopolisacharydów
• obniża się wydzielnicza zdolność gruczołów łzowych  (kseroftalmia), następuje rozmiękczenie i martwica rogówki oka (keratomalacja) oraz nabłonków przewodu pokarmowego, narządów rodnych, dróg  oddechowych i moczowych
• wpływa znacząco na odbudowę pęcherzyków mlecznych gruczołu mlekowego, zarówno podczas zasuszenia, jak i laktacji
• bierze udział w syntezie uaktywnienia hormonów steroidowych:

• w procesie plemnikotwórczym
• w wytwarzaniu ciałka żółtego oraz  wstępnym produkowaniu progesteronu chroniącego początkowy rozwój zarodka
• redukuje liczbę cyst na jajnikach i wczesne zamieranie zarodkó
• glikokortykoidów kory nadnercza
• wykazuje działanie antyrakowe
• ma wpływ na funkcje żwacza. Wzrasta liczba bakterii i strawność celulozy. Beta-karoten wykazuje pozytywną rolę jako antyoksydant w treści żwacza
• wpływa efektywnie na wydajność mleka, zwłaszcza na początku laktacji, z wyjątkiem białka.

Pod wpływem światła , jak wynika z ryciny 1,  rodopsyna zmienia zabarwienie (blednie). Następują zmiany w konfiguracji cis-retinalu i odłączenie od białka – opsyny. Energia świetlna powoduje izomerację retinalu z formy cis w formę trans, która ma zdolność ponownego łączenia z opsyną. Pod wpływem dehydrogenazy alkoholowej i udziale zredukowanego NAD następuje przekształcenie trans – retinalu w formę alkoholową trans - retinol, a następnie w formę  cis – retinol. Ten ostatni związek przy pomocy oksydazy przekształca się w cis - retinal , który łączy się z opsyną tworząc ponownie rodopsynę.

Duża ilość witaminy A i β–karotenu trafia do siary i mleka. Stosowane obecnie systemy żywienia i sposoby konserwacji pasz sprawiają, że krowy często otrzymują zbyt małe ilości  β – karotenu. Nie pozwala im na to pełne pokrycie zapotrzebowania i na ewentualne zgromadzenie rezerw.

Beta-karoten pełni istotne działanie immunostymulacyjne, czyli zwiększające działanie układu odpornościowego. Wiąże się to głównie ze zwiększeniem ilości i aktywności limfocytów oraz monocytów w bezpośredniej reakcji immunologicznej, w przypadku chorób i infekcji. Podawanie ß-karotenu w okresie zasuszania powoduje wzrost zdolności fagocytarnej neutrofilii oraz produkcji peroksydazy podczas wycielenia. Istotne jest również działanie antyoksydacyjne tej prowitaminy, szczególnie w okresie okołoporodowym oraz przy podwyższonym metabolizmie krów. Wolne rodniki uszkadzają struktury białek, aminokwasów, DNA oraz tłuszczy. Beta-karoten uznawany jest za jeden z najaktywniejszych antyoksydantów.

Źródła beta-karotenu

Duże ilości dobrej zielonki powodują, że część tej witaminy odkłada się w organizmie, stanowiąc rezerwę nawet przez okres 3 miesięcy. Szczególnie dużo ß-karotenu zawiera marchew, świeże trawy i rośliny strączkowe. Lecznicze działanie tego związku znane jest od dawna. Należy do składników rozpuszczalnych w tłuszczach i dlatego wykorzystanie z zielonek wspomaga relatywnie większa koncentracja tłuszczu w zielonkach niż w kiszonkach i sianie.

Ilość β-karotenu w mleku zależy od jego zawartości w skarmianych paszach i krwi krów. W okresie przejściowym (3 tygodnie przed wycieleniem) witamina ta zaczyna gromadzić się w siarze, co skutkuje spadkiem koncentracji w surowicy krwi, jednakże przed porodem poziom wit. A i β-karotenu w krwi zwierząt ponownie wzrasta. Jak wykazały niektóre badania siara zawiera wielokrotnie więcej β-karotenu niż mleko, szczególnie u krów wysokowydajnych. Jest to związane z zawartością tłuszczu, bowiem istnieje dodatnia korelacja między tymi składnikami mleka (im więcej tłuszczu w mleku, tym więcej β-karotenów). Wykazano ponadto, że podanie w okresie zasuszenia dużych ilości wit. A nie wpłynęło na wyższą koncentrację w surowicy krwi laktoferyny i immunoglobulin, natomiast niższy był poziom energii i późniejszą wydajność mleczną.

Wykazano również, że krowy w przypadku zespołu stłuszczenia wątrobowego oraz ketozy, co objawia się wysokim poziomem tłuszczu w mleku, wykazywały znacznie niższą koncentrację β-karotenu w surowicy krwi. Należy dodać, że w surowicy krwi krów mlecznych nie powinno być mniej ß-karotenu niż 1000 μg/l, a najlepiej gdy jest ponad 2000 μg/l. Przyczyną zwiększonego wykorzystania ß-karotenu przez organizm krowy może być nadmiar potasu i azotanów w dawce pokarmowej, a także obecność mikotoksyn.

Największa dostępność β-karotenu dla krów występuje w okresie wiosenno-letnim, gdy zwierzęta korzystają z świeżych zielonek. Znacznie mniej tej witaminy występuje w paszach w okresie zimowym, ponieważ rozkłada się ona pod wpływem działania promieni słonecznych (straty nawet do 95%). Szczególnie mało β-karotenu znajduje się w kiszonce z kukurydzy. Przy wydajności krów powyżej 30 kg mleka, gdy paszą podstawową jest kiszonka z kukurydzy należy liczyć się z niedoborem tej witaminy. Dobrym uzupełnieniem β-karotenu  (oraz białka trudniej rozkładającego się w żwaczu) jest marchew oraz granulowany susz z lucerny. Pozytywne efekty stosowania ß-karotenu obserwuje się przy dawkowaniu 250-500 mg/szt./dzień.

Kiedy suplementować krowom beta-karoten?

Stosowanie dodatku ß-karotenu zaleca się gdy:

• dominuje kiszonka z kukurydzy
• w dawce jest dużo paszy treściwej
• paszę objętościowe są niskiej wartości
• obniżona jest odporność stada, na co wskazuje wysoki poziom komórek somatycznych i częste przypadki zatrzymania łożyska.  

Witamina A wykazuje współdziałanie z witaminą E, czynnikami przeciwutleniającymi i hormonami przedniego płata przysadki mózgowej. Antagonistycznie na witaminę A działają hormony tarczycy i przytarczyc oraz witamina D, potas , azotany i mikotoksyny. Z kolei wykorzystanie β-karotenów zależy od podstawowego składu dawki pokarmowej, warunków w żwaczu, okresu fizjologicznego krowy i wielkości produkcji mlecznej.

Hipowitaminoza A u krów mlecznych objawia się :

1. brakiem poprawnej regeneracji nabłonka. Dochodzi do wysychania skóry i jej rogowacenia. Okrywa włosowa traci połysk, staje się matowa i następuje wypadanie włosa. Błony śluzowe żołądka i jelit stają się przenikliwe dla drobnoustrojów, co prowadzi do nieżytów
2. zwiększoną podatnością na  infekcje, szczególnie gruczołu mlekowego
3. osłabieniem zdolności laktacyjnych
4.  zaburzeniami w rozrodzie:
   * zmniejszeniem wskaźnika zapładnialności
   * poronieniami
   * zatrzymaniem łożyska
5. niższą masą urodzeniową cieląt (słabsze, ślepe, niekiedy martwe
6. wadliwym formowaniem płodów, zniekształceniem kończyn, wadami zasklepienia podniebienia
7. zaburzeniami funkcji widzenia.

Jak beta-karoten wpływa na zdrowie krów?

Podawanie β – karotenu poprawia wskaźniki rozrodu:

• zwiększenie wskaźnika płodności
• skrócenie okresu międzyciążowego
• poprawa wskaźnika skuteczności pierwszego unasieniania
• zmniejszenie częstotliwości występowania cyst jajnikowych
• obniżenie częstotliwości wczesnych poronień.

Krowy zasuszone powinny pobierać dziennie około 100-200 mg β – karotenu w zasuszeniu oraz 200-300 mg przy produkcji mleka 20 kg. Przy wyższej wydajności nawet 600 mg. Z kolei zapotrzebowanie na wit. A  wynosi 4000 j.m/kg s.m. dawki, tj. dziennie 75 000-100 000 j.m./sztukę

Podanie krowom β – karotenu przed wystąpieniem rui wzmacnia jej objawy i poprawia skuteczność krycia. Jest on odpowiedzialny za produkcję hormonu ciążowego progesteronu, co poprawia proces zagnieżdżenia się zarodka w błonie śluzowej macicy.

Przy zawartości witaminy A w mleku wynoszącej 1500 IU/l i wydajności mleka 30 kg/dzień oraz zapotrzebowaniu bytowemu na wit. A 40 000 JE/dzień, zapotrzebowanie dzienne na witaminę wynosi około 85000 IU. Przy rezerwie wątrobowej wit. A   wynoszącej 300 IU/g wątroby,  krowa powinna produkować mleko przez 30 dni. Stopień uwalniania się retinolu z wątroby zależy od zapotrzebowania preferencyjnego. Homeostazę w zakresie podaży wit. A z wątroby gwarantuje cykl zdrowotny retinolu w warunkach niedoboru, co realizowane jest przez nerki. Przy niskich stężeniach wit. A w wątrobie należy się liczyć z objawami deficytu.

Niezmiernie ważny jest wpływ wit. A na czynność komórek nabłonkowych skóry i błon śluzowych. Jej niedobór prowadzi do wysychania skóry, zwyrodnienia i zrogowacenia. Pokrywa włosowa traci połysk, staje się matowa i następuje wypadanie włosów. Błony śluzowe stają się otwarte dla drobnoustrojów środowiskowych, co w konsekwencji można prowadzić do nieżytów i zapaleń.

Badania wykonane w ostatnich latach wykazały, że retinoidy oraz β- karoten przejawiają działanie ochronne wobec mutagenów oraz kancerogenów. Działanie antymutagenne polega na tym, że w komórkach organizmu wit. A może konkurować z mutagennymi epoksydami w reakcjach z DNA. Z kolei działanie antykancerogenne (antyrakotwórcze)  występuje w fazie jej inicjacji i rozwoju choroby.

Wykazano ponadto, że wysokie stężenie ß-karotenu występuje w ciałkach żółtych. Przypuszczalnie gromadzą się tam zapasy tego związku, aby w okresach wysokiego zapotrzebowania na wit. A organizm mógł z nich korzystać. Wysokie dawki wit. A dla cieląt (częste przypadki w preparatach mlekozastępczych) pogarszały status pokrycia zapotrzebowania na witaminę E i negatywnie wpływały na funkcje limfocytów, oraz pogorszenie funkcjonowania systemu odpornościowego.

Wysokie dawki wit. A dla cieląt (częste przypadki w preparatach mlekozastępczych) pogarszały status pokrycia zapotrzebowania na witaminę E i negatywnie wpływały na funkcję limfocytów oraz pogorszenie funkcjonowania systemu odpornościowego.

Dobrym rozwiązaniem wydaje się suplementacja ß-karotenu w formie otoczkowanej tłuszczem utwardzonym w postaci triacylogicerydów. Stworzona kompozycja witamin z grupy B oraz kwasów tłuszczowych Omega-3, z dodatkami ß-karotenu w znacznym stopniu poprawia stan zdrowia krów, jałowic i cieląt oraz działa korzystnie na wskaźniki rozrodu (VITAMIN-B-POWER).

Prof. dr hab. Adam Traczykowski

Jest struktura, jest wydajność

• Wóz paszowy – technika i dokładność.
• Kontrola obciążenia maszyny oraz procesu mieszania.
• Zarządzanie stołem paszowym.
• Zgranie procesów zadawania paszy z dojem, częstotliwością usuwania obornika (zgarniacze ew. roboty czyszczące), jak również z wymianą ściółki, czyszczeniem boksów itp.
• Organizacja składowania paszy, efektywność pracy. 

Punkt centralny – wóz paszowy

• niedobór  pasz objętościowych bogatych we włókno prowadzi do spadku pH w żwaczu (ryzyko kwasicy)
• zbyt bogata struktura dawki prowadzi do spadku w pobraniu suchej masy
• przy dużym udziale paszy treściwej, kiszonki słabej jakości nie mogą zostać skompensowane
• w trakcie laktacji można zastąpić paszę treściwą przez wysokowartościową paszę objętościową.

Sano Agrar Institut – przykład działa najlepiej

Specyfika trawienia przeżuwaczy

Ujemny bilans energetyczny odbija się na płodności krów

Ważne jest stabilne pobranie suchej masy

Jakie są możliwości przeciwdziałania?

1. Na początku sezonu letniego przeprowadzić gruntowne czyszczenie stołu paszowego (zastosowanie myjki wysokociśnieniowej, ewentualne odnowienie powierzchni).
2. Czyszczenie stołu paszowego przynajmniej raz dziennie – usunięcie wszystkich resztek ze stołu przed wyładowaniem świeżej porcji.
3. Nie używać niedojadów dla innych grup zwierząt.
4. Zadawanie świeżych porcji dwa razy dziennie, zamiast tylko raz dziennie.
5. Jeśli świeża pasza zadawana jest tylko raz dziennie, to najlepiej w godzinach wieczornych.
6. Nie dodawać do wozu paszowego kiszonek, które zagrzały się wtórnie już w silosie. W przypadku zagrzewania kiszonki w silosie podjąć odpowiednie środki zaradcze: odkrywanie tylko na potrzeby dziennego użytku, zwiększyć objętość wybieranej masy, jeśli to konieczne spryskać powierzchnie cięcia rozcieńczonym kwasem propionowym lub sorbinowym.
7. Zastosować dodatki (niekorozyjne kwasy w granulacie lub w płynie) do TMR-u, aby opóźnić proces wtórnego zagrzewania. Przy tym upewnić się, czy rzeczywiście działają one na drożdże (patrz opis produktu, jednoznaczna identyfikacja przeciwko podgrzewaniu mieszanek paszowych).
8. Należy zastosować zalecaną dawkę i trzymać się odpowiednich instrukcji (dotyczących pracy oraz dobrostanu zwierząt). Aby zwiększyć dokładność dozowania produktów płynnych, w niektórych przypadkach zalecane jest rozcieńczenie produktu wodą.

Różne formy suplementacji selenu

Wartość pokarmowa wysłodków prasowanych

Kiszonka z wysłodków prasowanych jest chętnie pobierana przez krowy. Dobrze zakiszona charakteryzuje się przyjemnym zapachem i smakowitością. Wysłodki zawierają ponadto znaczne ilości włókna surowego, składającego się z celulozy, hemicelulozy i pektyn. Stanowią one nawet 30% suchej masy. Te węglowodany strukturalne ulegają wolnemu rozkładowi w żwaczu, co chroni przedżołądek przed nagłym obniżeniem pH i rozwojem kwasicy. Energia w wysłodkach buraczanych pochodzi głównie z pektyn. Pasza ta ma też wysoki udział włókna neutralno-detergentowego NDF.

Sztuka zakiszania wysłodków buraczanych

Przygotowanie materiału do zakiszania w pryzmie powinno zająć nam jeden dzień. Przed rozpoczęciem kiszenia wysłodków ściany pryzmy powinny zostać wyłożone specjalną folią. Dobrą metodą na uszczelnienie materiału do zakiszania jest też przyciśnięcie go pulpą ziemniaczaną. Okala ona dokładnie wysłodki i uszczelnia wszelkie miejsca, przez które mogłoby się przedostać powietrze. To metoda bardziej ekonomiczna i ekologiczna niż użycie większej ilości plastikowej folii. Materiał do zakiszania musi być w dodatku dokładnie ubity, tak aby stworzyć warunki beztlenowe konieczne do sprawnego przebiegu procesów fermentacyjnych. 

Higiena zakiszania

Przy ugniataniu trzeba zwracać uwagę na czystość pozostawionego w pryzmie materiału. W innym przypadku mogą zacząć rozwijać się niechciane mikroorganizmy i pleśń bądź rozpocząć się procesy gnilne. Musimy pamiętać, że jakość paszy wpływa na wyniki produkcyjne naszego stada. Ponadto pleśnienie paszy sprzyja kontaktowi z mikotoksynami, a te są szkodliwe zarówno dla zwierząt, jak i dla nas. Efektem fermentacji kiszonki dobrej jakości jest obecność kwasu mlekowego i niewielkich ilości kwasu octowego przy jednoczesnym braku kwasu masłowego. 

Jakość materiału do zakiszania, który kupujemy, też ma wpływ na jakość późniejszej kiszonki. Jest ona oceniana na podstawie skali Fliega-Zimmera, która polega na analizie udziału procentowego kwasu mlekowego, octowego i masłowego w kiszonce. Aby mieć pewność, że zapewniamy stadu paszę ze sprawdzonego źródła, o stałym składzie, warto zapytać o nią w firmie Duynie. Przedsiębiorstwo to od wielu lat dostarcza do gospodarstw pasze płynne i wilgotne dla bydła i trzody chlewnej. 

Dowiedz się więcej o stosowaniu wysłodków buraczanych i wejdź na tę stronę lub zadzwoń do eksperta: +48718811208.   

Co się może nie udać?

□ Przestawienie na inną paszę:

Czym jest dawka pobrana?

Dawka wykorzystana – najważniejsza dawka w żywieniu krów

• rasa,
• wydajność mleka,
• wiek zwierząt,
• okres laktacji
• godziny doju.

Co wpływa na poziom mocznika w mleku?

1. Krótki czas podsuszania wynoszący maksymalnie 36 godzin

2. Wysokość cięcia na co najmniej 7 cm

3. Zagęszczenie: minimum 215 kg sm/m3

• W pierwszej fazie  (na około od 8 do 2 tygodni przed wycieleniem),  kiedy to krowy regenerują się po minionej laktacji, a tkanka gruczołu mlekowego powinna zaniknąć, zaleca się aby dawka pokrywała zapotrzebowanie energetyczne w wysokości od  5,1 do 5,5 MJ NEL na każdy kilogram suchej masy.
  
  
• Druga faza zasuszania ( 2 ostatnie tygodnie przed porodem) powinna być dla krowy okresem przygotowawczym do zbliżającej się laktacji. Z tego względu zaleca się dawkę o zwiększonej  zawartości energii w granicach od 6,4 do  6,8 MJ NEL/ kg suchej masy.

Dlaczego syrop paszowy dla krów mlecznych?

Każdy hodowca bydła wie, jak ważne jest białko w żywieniu stada. Syrop paszowy zawiera wysoki poziom tego składnika, z czego znaczna część to białko nierozkładalne w żwaczu. To jest szczególnie ważne w przypadku wysoko wydajnych krów mlecznych. Zrównoważony stosunek białka rozkładalnego w żwaczu do tego, które nie ulega rozpadowi w przedżołądku, chroni przed zbyt wysokim poziomem mocznika w mleku. Część białka pochodzi z drożdży z fermentacji alkoholowej, co wpływa na korzystny profil aminokwasowy syropu. Ze względu na zawartość gliceryny w składzie, syrop paszowy jest źródłem energii. Dzięki temu można chronić krowy przed ujemnym bilansem energetycznym, który pojawia się na początku okresu laktacji. 

Pasza zawsze świeża i chętnie pobierana

Konsystencja syropu scala składniki dawki, jest ona bardziej jednorodna i zmniejsza stopnień selekcjonowania paszy przez zwierzęta. Chroni to żwacz przed nagłym obniżeniem pH i kwasicą, ponieważ wszystkie składniki dawki są równomiernie wyjadane, a nie tylko te smakowite, które często należą do szybko fermentujących w przedżołądku.W przypadku krów o niższym stopniu w hierarchii stada, daje możliwość pobierania dawki pokarmowej o takiej samej strukturze pasz. TMR z dodatkiem syropu nie wysycha na stole paszowym, a za sprawą swojej kwasowości chroni paszę przed rozwojem niechcianych mikroorganizmów.

Syrop w żywieniu trzody chlewnej

Płynna pasza jest również bardzo wartościowa dla trzody chlewnej. Z powodzeniem można ją stosować w żywieniu loch i tuczników w zastępstwie droższych pasz białkowych, co jest oszczędnością dla gospodarstwa. Sprawdzi się w systemie żywienia świń na mokro. 

Wybierz pewne źródło paszy 

Syrop paszowy jest smakowitą paszą, która zwiększa pobranie suchej masy. Ze względu na wymienione zalety, warto włączyć syrop paszowy do żywienia stada. Przy wyborze źródła trzeba brać pod uwagę gwarancję składu i wsparcie doradców żywieniowych, którzy podpowiedzą, jak stosować i magazynować syrop paszowy. Takim źródłem jest Duynie – firma, która specjalizuje się w dostarczaniu pasz mokrych i wilgotnych.

Zwiększ pobranie paszy za pomocą genetyki

Indeks wykorzystania paszy coraz istotniejszy przy wyborze buhaja

Zbyt suchy TMR