W przypadku rynku mleka podkreślane są cztery aspekty. Pierwszym z nich są rekordowe ceny mleka surowego. Jednocześnie zauważalna jest coraz niższa rentowność produkcji w europejskich gospodarstwach rolnych. W wyniku tego przewiduje się spadek produkcji mleka w państwach Unii Europejskiej na poziomie 0,6% w porównaniu do roku 2021. Jednocześnie pomimo spadku ilości produkowanego mleka rośnie europejska produkcja serów dojrzewających. Obserwowany jest również wzrost eksportu masła z państw UE.

Sytuacja na unijnym rynku mleka dobra tylko z pozoru

Ceny produktów mleczarskich na unijnym rynku osiągnęły rekordowe poziomy. W przypadku odtłuszczonego i pełnego mleka w proszku pozostają one wysokie, ale stosunkowo stabilne, a ceny serwatki wykazują nawet lekki spadek. Z kolei ceny w innych kategoriach nieustannie i znacząco rosną. Sytuację tą kształtują przede wszystkim ceny mleka surowego, które są w UE na historycznie rekordowych poziomach. Jednocześnie marże gospodarstw rolnych pozostają na niskim poziomie ze względu na wysokie koszty produkcji. Ze względu na warunki pogodowe, które wpłynęły na jakość i dostępność traw oraz inne składniki pasz, produkcja mleka w UE może być niższa niż wcześniej przewidywano (0,4%). Wpływ na ten stan ma również ubytek w wielkości stad, wynoszący 1%. Prognozuje się zatem, że dostawy mleka w UE, nie wzrosną, a spadną o 0,6 % w roku 2022. Warto wziąć też pod uwagę, że niższa jakość traw i oszczędności w skarmianiu bydła prawdopodobnie zmniejszą również zawartość tłuszczu mlecznego i białka w mleku. Tym samym zmniejszy się ilość suchej masy do produkcji wyrobów mleczarskich.

Wysokie ceny europejskich produktów mleczarskich

Komisja Europejska alarmuje, że rekordowe ceny unijnych produktów mleczarskich mogą znacząco wpłynąć na konkurencyjność europejskich przetwórców w porównaniu z mleczarniami z innych regionów świata. Wymieniane są głównie Oceania i Stany Zjednoczone. Zwraca się uwagę, że w chociażby w czerwcu bieżącego roku unijne firmy były konkurencyjne tylko w przypadku serów dojrzewających (9% poniżej ceny w USA). W przypadku masła i serwatki w proszku ceny unijne są o ponad 30% wyższe od najniższej ceny rynkowej (region Oceanii) w odniesieniu do masła i 5% w przypadku serwatki w proszku (USA). Sytuacja ta może w najbliższym czasie spowodować gromadzenie się zapasów u kluczowych europejskich eksporterów.

Coraz niższy skup mleka 

W okresie czterech pierwszych miesięcy 2022 produkcja mleka w Unii Europejskiej spadła o 0,6%. Wśród największych producentów wzrost zanotowano tylko w Polsce, Włoszech i Danii. W tym samym okresie w Niemczech, Francji i Holandii występowały spadki, wynoszące odpowiednio 1,7%, 1,3% i 2,3%. Zmniejszyła się również produkcja mleka w Irlandii (o 0,7%), która w ostatnich latach notowała znaczące przyrosty. Wpływ na ten stan miały warunki pogodowe, wysokie koszty pasz oraz trudności w pozyskiwaniu paszy wolnej od GMO w Niemczech.

Rosnące ceny na rynku wewnętrznym Unii Europejskiej

Jak zauważają autorzy prognozy ceny produktów mleczarskich nie rosną proporcjonalnie do cen skupu mleka. W maju 2022 roczna zmiana unijnych cen w UE na mleko, ser i jaja łącznie wyniosła ponad 11%. Najwyższa była w przypadku mleka spożywczego (blisko 14%) i masła (26%). Najniższa natomiast w przypadku jogurtów (9,5%) i serów (10,6%). Pomimo wzrostu cen, zakłada się jednak, że spożycie produktów mleczarskich w państwach unijnych może nadal wzrastać. Przyjęto, że zwiększenie konsumpcji ukształtuje się na poziomie 0,3%. Sprzyjać ma temu trwające nadal ożywienie w sektorze usług gastronomicznych oraz fakt, że inne produkty spożywcze prawdopodobnie będą drożeć w znacznie wyższym stopniu niż produkty mleczarskie. Jednocześnie założono, że widoczne będzie przejście konsumentów na produkty o niskiej wartości dodanej.

Coraz większa produkcja serów w UE

W najbliższym czasie nawet w przypadku spadku dostaw mleka wśród unijnych rolników, przewiduje się wzrost produkcji serów o co najmniej 0,5%. Główną przyczyną tego stanu, są jak już wcześniej wspomniano konkurencyjne ceny oferowane przez europejskich producentów na rynku światowym. W ostatnich miesiącach nadal wzrasta eksport tego produktu do Stanów Zjednoczonych oraz występuje ożywienie w sprzedaży do Wielkiej Brytanii. Konsekwencją tego jest jednak zmniejszona dostępność tłuszczu mlecznego do produkcji innych wyrobów. W szczególności dotyczy to produkcji masła. Prawdopodobnie spadnie również sprzedaż serwatki w proszku (nawet o 5%), ze względu na wysokie ceny europejskich producentów na rynkach globalnych. Prognozuje się również niższą produkcję proszków mlecznych. Wpływ na to ma niższa podaż białek mleka ze względu na malejący skup mleka oraz wzrost kosztów energii, który jest kluczowy dla funkcjonowania wież suszarniczych. Ponadto spodziewany jest osłabiony popyt wśród państw, które były odbiorcami proszków mlecznych. Co wielokrotnie podkreślano niebagatelny wpływ mają tu również wysokie koszty frachtu. Ponieważ cena unijnego odtłuszczonego mleka w proszku jest obecnie mniej konkurencyjna niż oferowana chociażby przez amerykańskich producentów. Jednocześnie Chiny i Algieria, będący znaczącymi importerami unijnych proszków mlecznych, zmniejszyły import na początku roku, w wyniku czego już w pierwszym kwartale roku widoczny był silny spadek unijnego eksportu aż o 22%.

Artur Puławski
Zdjęcia: Shiutterstock

Wątek ten, nader często podnoszony na walnych zgromadzeniach spółdzielni, bardzo często jest poddawany krytycznej analizie. Niektórzy członkowie spółdzielni mleczarskich woleliby bieżące zyski przenieść bezpośrednio na podwyżki cen skupowanego mleka. Czy nie jest to jednak podcinanie gałęzi, na której siedzą również oni? Trudno tu jednoznacznie odpowiedzieć, bo sytuacja każdego przedsiębiorstwa jest inna. Rynek zbytu jest tu jednak kluczowy, a więc przy takim planowaniu powinna być analizowana konkurencja nie tylko w Polsce, Unii Europejskiej, ale i na rynku światowym. W Polsce, zgodnie z danymi GUS, w ubiegłym roku przetwórstwem mleka zajmowało się 118 podmiotów, a łączne dostawy do przemysłu wyniosły ok. 12 mld kg mleka. W tym samym czasie w Niemczech działało 155 mleczarni, ale wielkość skupu była niemal 2,5-krotnie większa. Oznacza to, że Niemcy wciąż pozostają europejskim liderem osiągając odpowiednio 20- i 23-procentowy udział w dostawach i produkcji na rynku wspólnotowym. W tym samym czasie polski udział eksportu na rynku unijnym stanowił jedynie 5,4%, notując przy tym 8% udział w europejskim skupie mleka. W porównaniu do Niemiec, skup mamy 2,5-krotnie mniejszy, a udział w eksporcie już 4-krotnie mniejszy.

Z czego wynika fakt, że nasze firmy są mniej skuteczne w walce o konsumenta?

Jedną z przyczyn jest niewystarczająca skala produkcji, która często nie pozwala na dostarczenie jednorodnego produktu do centrum dystrybucyjnego, które zaopatruje sieć sklepów albo lokalnego dystrybutora. Dlatego inwestycje w zakładach mleczarskich są wręcz niezbędne – zarówno dla osiągnięcia większej skali produkcji, jak i dla obniżenia jednostkowych kosztów przetwórstwa mleka.

Ale klimat nie sprzyja inwestowaniu. Wszak koszty przetwarzania mleka na wyroby mleczarskie rosną z miesiąca na miesiąc. Podobnie z miesiąca na miesiąc na skutek podwyżki stóp procentowych spowodowanej wysoką inflacją drożeją kredyty. Rosną też ceny urządzeń mleczarskich i linii technologicznych. Wydłuża się także okres wyczekiwania na nie. Dlatego na inwestycje mogą sobie pozwolić nade wszystko duzi eksporterzy. Wypada tutaj przypomnieć, że znaczący udział inwestycji w przemyśle mleczarskim zanotowano w 2017 roku. Ceny artykułów mleczarskich, po załamaniu w latach 2015/2016, wzrosły. Jednak koszty operacyjne były znacznie niższe niż obecnie. Dobra koniunktura przełożyła się wówczas na 10-procentowy wzrost inwestycji, osiągnąwszy ostatecznie poziom aż 10 mld zł. Wówczas podstawowym kierunkiem inwestycji był zakup maszyn (65%), budynki (25%) oraz środki transportu. Inwestycje przede wszystkim realizowano w większych mleczarniach – w 77 procentach zatrudniających powyżej 250 osób. Obecnie inwestycje oraz wsparcie państwa potrzebne są przede wszystkim małym i średnim mleczarniom, których ubywa z roku na rok, zaś główną przyczyną tego stanu rzeczy są wysokie koszty ich funkcjonowania.

Działania inwestycyjne są potrzebne nie tylko po to, aby skuteczniej konkurować, ale i wypłacać wyższe ceny swoim dostawcom. Niejednokrotnie w sprawozdaniach rocznych przedstawianych na walnych zgromadzeniach brakuje czytelnego wyjaśnienia, jak inwestycje wpływają na ceny mleka, a to przecież najbardziej interesuje.

Wzrasta spożycie mleka w Polsce

Nie bez znaczenia pozostaje jednak rynek krajowy, który jest fundamentem, o który trzeba również dbać. Z ogólnodostępnych danych wynika, że bilansowe spożycie mleka w 2020 roku wyniosło 244 litrów na osobę, co stanowiło wzrost o 19 litrów w porównaniu do roku poprzedniego. Wynik ten zawdzięczamy większemu spożyciu mleka w okresie wybuchu pandemii. Danych z 2021 roku jeszcze nie podano, ale trzeba się liczyć z tym, że inflacja utrzymaniu bądź wzrostowi spożycia na pewno nie pomaga. Pomóc za to może kampania informacyjna zarówno w języku polskim, jak i ukraińskim czy rosyjskim. Zdziwienie budzi fakt, że Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa, administrujący Funduszem Promocji Mleka póki co nie dostrzega nowych ognisk popytowych, tworzonych przez uchodźców wojennych z Ukrainy. Wszak w każdym mieście automaty parkingowe, czy też biletomaty wyświetlają komunikaty w języku rosyjskim, ukraińskim. Dlatego polskie produkty mleczarskie powinny być już dawno promowane i etykietowane w tych językach. Wszak gra idzie o zdobycie nowych konsumentów, bowiem w naszym kraju żyje ponad 2 mln uchodźców Ukrainy – jak nie więcej. Obecnie niewielu mówi o czarnym scenariuszu – o pogorszeniu koniunktury na rynku światowym. Ale trzeba przyjąć do wiadomości, że kiedyś ona się skończy. I wówczas polskiemu mleczarstwu pozostanie fundament w postaci krajowego konsumenta, o którego trzeba już bardziej zadbać!

Jarosław Malczewski
Zdjęcie: Archiwum

Artykuł ukazał się w Tygodniku Poradniku Rolniczym 27/2022 na str. 45. Jeśli chcesz czytać więcej podobnych artykułów, już dziś wykup dostęp do wszystkich treści na TPR: Zamów prenumeratę.

Wartość mleka przerzutowego delikatnie wzrosła osiągając tym razem poziom ok. 2,55 zł netto za litr. Jednak w dużej mierze ma ona związek ze spieniężeniem produktów masowych takich, jak mleko w proszku czy masło. Nie oznacza to wzrostu rentowności produkcji na rynek krajowy. Taką sytuację można wciąż zaobserwować na terenie całej Unii Europejskiej, gdzie w maju średnia cena mleka o zawartości tłuszczu 4 procent wyniosła 2,24 zł netto za litr. Z kolei wartość mleka wyrażona w ekwiwalencie odtłuszczonego mleka w proszku (OMP) i masła była od niej aż o 0,80 zł wyższa, osiągając poziom 3,03 zł netto za litr mleka o zawartości tłuszczu 4,04%. Jest to moment przełomowy dla europejskiego rynku, bo przekroczona bariera 3 zł netto za litr już teraz wpłynęła na znaczące podwyżki cen artykułów mleczarskich w Europie. Pomimo tego, ceny w sklepach w poszczególnych krajach są nadal mocno zróżnicowane.

Bawarskie masło za 4 euro za kostkę

W tym samym czasie, kiedy w Polsce masło jest wciąż w promocji, w niemieckiej Bawarii kostka masła potrafi już kosztować 4 euro, czyli blisko 20 zł. Trudno jednak porównywać zamożność Bawarczyków do Polaków. W Polsce wartość 10 zł może okazać się wartością zniechęcającą do zakupu. Tego wciąż boją się sieci handlowe, które mimo że powoli dojrzewają do konieczności renegocjacji z przetwórcami, cały czas utrzymują ceny na niskich poziomach.Jak na razie, dochodowy dla sektora przetwórczego jest jedynie eksport produktów masowych, bo na porównywalny w swojej skali zysk na lokalnym rynku nie ma co liczyć.

Przyszłość branży mleczarskiej uzależniona od Chin, Stanów Zjednoczonych i wojny w Ukrainie

Produkcja na krajowy rynek z trudem pokrywa rosnące koszty przetwórstwa. Wzrost cen energii, pracy, ale i opakowań, których do wielu produktów zaczyna brakować, jest już dość powszechnymi zjawiskiem. Dalsze przychody z eksportu będą w dalszej mierze zależeć zarówno od warunków agrometeorologicznych u największych eksporterów tj. Unii Europejskiej, Stanów Zjednoczonych i Nowej Zelandii, jak i uwarunkowań popytowych w Azji. Pewien przedsmak tego obserwowaliśmy od marca bieżącego roku w Nowej Zelandii, gdzie głównie za sprawą reakcji Chin przez 5 aukcji z rzędu spadały ceny artykułów mleczarskich. Przyszłość dla branży może więc zależeć zarówno od Chin, jak i przebiegu wojny w Ukrainie oraz reakcji Stanów Zjednoczonych. Jak powszechnie wiadomo, o prym na arenie międzynarodowej walczyć będą dwa mocarstwa, tj. Stany Zjednoczone i Chiny. 

Pewna pasywność Chin w stosunku do rosyjskiego agresora w Ukrainie może mieć z tym wyraźny związek. Im większe będzie zaangażowanie USA w tym obszarze, tym szanse na zdominowanie Rosji przez Chiny w przyszłości mogą maleć. Działania Chin można zatem uznać wciąż za czynnik ryzyka, który może przesądzić o notowaniach cen mleka na świecie.

Tylko w Argentynie rośnie produkcja mleka

Ponadto, należy zauważyć, że w przypadku importu do Chin artykułów mleczarskich istotne znaczenie miała, przeznaczona do żywienia trzody chlewnej, serwatka w proszku. Mimo że w pierwszym kwartale 2022 w porównaniu do roku poprzedniego import serwatki spadł, to rząd chiński wciąż stoi na stanowisku, że do 2025 r. nastąpi ustabilizowanie zdolności produkcyjnych wieprzowiny na poziomie około 55 milionów ton, czyli 11 mln ton więcej niż w 2020 roku. Zważając jednak na sytuację bieżącą, widoczny obecnie spadek produkcji mleka ma charakter globalny. Jedynie w Argentynie obserwowany jest wzrost jego produkcji.

Spada opłacalność produkcji mleka w Europie

Wszystko zależy oczywiście od kosztów produkcji, ponieważ tam, gdzie one są najwyższe, tam produkcja mleka, nie wytrzymując globalnej konkurencji, spada. Wedle danych z Komisji Europejskiej za pierwszy kwartał, produkcja mleka w Niemczech w porównaniu do roku poprzedniego spadła o ok. 71 tysięcy ton. W tym samym czasie, niemal o tyle samo wzrosła ona w Polsce. Widać zatem, że polscy producenci wygrywają tę konkurencję, ponieważ lepiej radzą sobie w zakresie optymalizacji kosztów.

Ponownie przywołuje to kwestię opłacalności produkcji mleka w UE. Dane z 22. tygodnia bieżącego roku wskazują, że koszty produkcji mleka w Unii Europejskiej w ciągu miesiąca w zasadzie nie uległy zmianom. Część składowa odpowiedzialna za żywienie krów wzrosła o 3,1%, za to energii spadła o 3,4%. Obecny tydzień za sprawą podwyżek cen paliw może wpłynąć na wzrost kosztów zakupu i wytworzenia energii. Za to spadek cen komponentów paszowych może zrównoważyć ten wzrost.

Rolnicy z uwagi na wciąż ograniczoną podaż mleka, mogą w okresie letnim nie tylko liczyć na dalszy wzrost cen, ale i wzrost opłacalności produkcji. Są podstawy, by pokusić się o prognozy cen mleka na koniec roku, oczywiście przy znanych obecnie uwarunkowaniach. Moim zdaniem, cena mleka w skupie powinna osiągnąć poziom 2,55 – 2,60 zł netto za litr, a ewentualne odwrócenie trendu może nastąpić dopiero w 2023 roku.

Jarosław Malczewski
Zdjęcie: Archiwum

Artykuł ukazał się w Tygodniku Poradniku Rolniczym 26/2022 na str. 59. Jeśli chcesz czytać więcej podobnych artykułów, już dziś wykup dostęp do wszystkich treści na TPR: Zamów prenumeratę.

Na zmniejszenie indeksu wpływ miał głównie spadek ceny sera cheddar, który staniał o 9% do poziomu 4 875 dolarów/t. Spadki wartości miały miejsce również w przypadku bezwodnego tłuszczu  mlecznego (o 5,7% do 5913 dolarów/t) oraz pełnego mleka w proszku (o 0,6% do 4 125 dolarów/t).

Masło po raz kolejny drożeje

Drugi raz z rzędu wzrasta cena masła, które tym razem zyskało na wartości 2,4% (do 6 213 dolarów/t). Podobnie zachowały się ceny odtłuszczonego mleka w proszku, którego cena wzrosły o 1% (do 4 276 dolarów/t).

Artur Puławski
Zdjęcie: Pexels

Pierwsze problemy w handlu z Chinami miały miejsce w trakcie pandemii COVID

Warto wziąć pod uwagę, że wcale nie zakończyła się ona tak, jak w Europie. Tamtejsze władze nadal stosują politykę zero tolerancji wobec wirusa. Chińczycy w wielu miastach wciąż podlegają licznym restrykcjom. Obcokrajowcy z kolei po przybyciu na tamtejsze terytorium podlegają trzytygodniowej kwarantannie. Jej koszty ponoszone są osobiście i może ona być dowolnie wydłużana. Wobec tego handel z ChRL musiał zwolnić. Warto przyjrzeć się temu zjawisku zarówno pod względem ilości, jak i wartości sprzedaży. Wartość sprzedaży w przypadku kluczowych dla Chin państw i regionów wzrosła tylko w kilku przypadkach. Dotyczy to przede wszystkim Nowej Zelandii, która sprzedała do Państwa Środka produkty za więcej niż w latach ubiegłych. W kwietniu bieżącego roku uzyskana wartość sprzedaży była o 9,6% większa niż przed rokiem. Jednak w Stanach Zjednoczonych czy państwach Unii Europejskiej wartość sprzedaży zaczyna znacznie się zmniejszać. W odniesieniu do pierwszego z wymienionych, spadła aż o 12,8%.

Biorąc pod uwagę ilość, a nie wartość sprzedanych produktów, to spadki wolumenu sprzedaży są wyraźne w przypadku wszystkich eksporterów. Odnosząc się do przytaczanych powyżej kwietniowych danych, największy spadek sprzedaży na rynek chiński zaliczyły państwa unijne. Ilość sprzedanych w kwietniu bieżącego roku produktów mleczarskich była o 27,6% mniejsza niż przed rokiem. W Nowej Zelandii było to o 12,4% mniej. Z kolei australijskie mleczarnie sprzedały o 25% mniejszą ilość produktów.

W przypadku państw unijnych, tylko Holandia notuje przyrosty pod względem ilości wysyłanych do Chin produktów mleczarskich

Jednak sam eksport z tego kraju jest specyficzny w porównaniu do pozostałych państw UE. Głównym produktem eksportowym holenderskich przedsiębiorstw są odżywki dla dzieci. Wśród europejskich eksporterów jedynie Irlandia posiada zbliżoną do Holendrów strukturę sprzedaży. Z Polski, która na rynek chiński wysyła przede wszystkich proszki mleczne i mleko UHT, w ciągu czterech miesięcy bieżącego roku wyeksportowano 36,9 tys. ton produktów. Jest to mniej o 53,6% niż w roku 2021.

W Chinach przyspiesza produkcja mleka

Rynek chiński niesie za sobą jeszcze kolejne ryzyka. Przede wszystkim, w Chinach przyspiesza produkcja mleka. Tamtejsze mleczarnie są jednymi z najszybciej rozwijających się w tej branży. W 2021 roku wynosiła ona 36,8 mld kg. Daje to im czwartą pozycję na świecie po Unii Europejskiej, Stanach Zjednoczonych i Indiach. Tamtejsza produkcja jest wyższa niż w Federacji Rosyjskiej, Brazylii czy Nowej Zelandii. Wartość sprzedaży największej chińskiej mleczarni, czyli YILI, za rok 2021 osiągnęła rekordowe 70,5 miliarda złotych.

To ogromny skok w porównaniu z poprzednimi latami, który plasuje chińskie przedsiębiorstwo jako gracza nie mniej istotnego niż nowozelandzka Fonterra. Wszystko to ma miejsce w wyjątkowo korzystnych politycznie uwarunkowaniach. Chińskie władze chcą przyśpieszyć procesy, które uczynią kraj samowystarczalnym i bezpiecznym żywnościowo. To bez wątpienia efekt pandemii, której skutki Chińczycy odczuli wyjątkowo mocno.

Jednak równie wyjątkowo silny efekt odniosło jeszcze jedno zdarzenie z ostatnich lat. Mianowicie, wojna celna ze Stanami Zjednoczonymi za czasów prezydentury Donalda Trumpa. Na pierwszym planie jest oczywiście nie mleko, a zboża. Chiny chcą być pod tym względem w pełni niezależne już w 2025 roku. Faktycznie ich zbiory rosną z roku na rok. W ubiegłym roku wynosiły 685 milionów ton i były wyższe o 13,4 mln ton niż w 2020 r. Jednocześnie w ciągu ubiegłego roku Chiny zaimportowały 130 milionów ton zbóż tylko w pierwszych dziesięciu miesiącach 2021 roku. To efekt tworzenia od półtora roku systemu rezerw strategicznych mających uniezależnić państwo od braku stabilizacji, czy to w rolnictwie, czy też w związku z konfliktami politycznymi. W mniejszym jak na razie stopniu mechanizm ten dotyczy produktów odzwierzęcych, w tym mleka. Hodowla bydła zaczęła być w Chinach dotowana, tak jak i innych podstawowych produktów rolnych. Chiński rząd wspiera zarówno małe gospodarstwa rolne, jak i olbrzymie holdingi, aby ukierunkować produkcję na podstawowe płody rolne. Faktycznie, chińska branża rolno-spożywcza zaczyna produkować coraz więcej ryżu, wieprzowiny czy mleka, a coraz mniej areału zajmują chociażby uprawy kwiatów.

Kraje afrykańskie alternatywą dla rynku chińskiego?

Zdają się to już dostrzegać przedsiębiorstwa mleczarskie z państw tak zwanej starej Unii, które coraz bardziej ukierunkowują się na kraje afrykańskie. Szczególną rolę odgrywa tu Nigeria oraz państwa Afryki Zachodniej. Ścieżką tą zaczynają w coraz większym stopniu podążać również polskie mleczarnie. Swoje biura w wymienionym regionie otwiera coraz więcej europejskich mleczarni. Część z nich zaczyna również inwestować w tych krajach w produkcję mleka. Za przykład mogą tu posłużyć działania duńskiej Arli, która zapowiedziała zakończenie inwestycji w fermy mleka w Nigerii jeszcze w tym roku. Ich głównym celem ma być nie tyle pozyskiwanie surowca, a popularyzacja i edukacja w zakresie produkcji mleka wśród lokalnych rolników.

Artur Puławski
Zdjęcie: Pixabay

Artykuł ukazał się w Tygodniku Poradniku Rolniczym 25/2022 na str. 46. Jeśli chcesz czytać więcej podobnych artykułów, już dziś wykup dostęp do wszystkich treści na TPR:  Zamów prenumeratę.

Wśród przedsiębiorców wykazanych w Krajowym Rejestrze Sądowym, którzy za dominujący rodzaj prowadzonej przez siebie działalności, przetwórstwo mleka i wyrób serów zostało wskazane przez 257 firm. Co do skali ich działalności to 37 z nich stanowiły małe, a 17 mikroprzedsiębiorstwa. W gronie tym znalazła się również jedna organizacja pozarządowa. Ilość średnich i dużych firm wynosi 140. Można powiedzieć, że przetwórstwem mleka zajmuje się aktywnie 195 przedsiębiorstw. Jak widać, występuje luka, ponieważ część z tych firm dopiero rozpoczyna działalność i nie złożyła do KRS końcowych raportów rocznych za rok 2021 lub powstała dopiero w roku 2022. Ponadto 17 z nich znajduje się w stanie likwidacji, 3 w stanie upadłości, a działalność 9 jest zawieszona. Co do pochodzenia uczestników polskiego rynku mleka dominują przedsiębiorstwa z polskim kapitałem. Jest ich łącznie 175, z czego 106 to średnie i duże firmy. Wśród istotnych na polskim rynku graczy spoza naszych granic, 5 to przedsiębiorstwa francuskie, 2 z kapitałem pochodzącym z Arabii Saudyjskiej, 2 z tureckim oraz po jednym, których beneficjenci rzeczywiści znajdują się w Niemczech, Włoszech, Hiszpanii i Holandii.

Jaki typ przedsiębiorstw mlecznych dominuje na polskim rynku?

Najczęściej występującą formą działalności wśród przetwórców mleka wpisanych do Krajowego Rejestru Sądowego jest spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. Jest ich 132. Jako spółdzielnie działa z kolei 100. Mniej popularnymi są spółka jawna (10), spółka komandytowa (8) czy spółka akcyjna (4). Jednak w kwestii ilości skupowanego i przerabianego mleka dominują spółdzielnie mleczarskie oraz jedna grupa kapitałowa (Polmlek). Poza tym są to firmy, które działają na rynku zdecydowanie najdłużej. Więc przebijają konkurencje zarówno pod względem skali, jak i, co dziś szczególnie istotne, wiarygodności.

Na rynku mleka funkcjonują również przedsiębiorstwa, dla których głównym rodzajem działalności jest wyłącznie skup i odsprzedaż mleka surowego w ilościach hurtowych. Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa w rejestrze pierwszych podmiotów skupujących mleko krowie wykazuje ich 309. Większość z nich to oczywiście wspomniani wcześniej przetwórcy, z czego najliczniejszą grupę stanowią spółdzielnie mleczarskie. Część to jednak podmioty typowo „skupowe”. Wiele z nich od lat działa na rynku skupując ilości mleka większe niż niektórzy z przetwórców i jest nastawionych na długoterminową współpracę z gospodarstwami rolnymi. Jednak w czasie hossy pojawiają się firmy, które poczuły, że na mleku można zarobić dość łatwe pieniądze. Szkoda, że często bazując na czyjejś naiwności.

Za litr mleka od ręki

W niektórych regionach kraju nadal można spotkać historie o zapłacie „za litry od ręki’’ przez kierowcę. Sprzedający mleko takiemu podmiotowi nie zna jego parametrów. Oby białe, jest niestety szczątkową, ale nadal występującą rzeczywistością w przypadku wielu „doraźnych” podmiotów skupowych. Pojawiają się one zazwyczaj w okresach dobrej koniunktury na rynku mleka. Obecnie trwa ona wyjątkowo długo. Nie zapowiada się również, aby w najbliższych miesiącach uległa załamaniu. Otoczenie temu sprzyja. Popyt na wyroby mleczarskie rośnie, szczególnie w krajach rozwijających się. Główne zagrożenia dla Polski, jak i innych dominujących w Europie producentów mleka wydają się mieć źródło na rynku wewnętrznym. Głównym zagrożeniem to nieustanny wzrost kosztów działalności gospodarstw, ale też i przetwórców. W takiej sytuacji najlepiej pośredniczyć w sprzedaży surowca. Aby szybko rozpocząć działalność w zakresie skupu mleka, właściwie nie potrzeba zbyt wiele. Wystarczy transport od punktu A do B oraz producent mleka, któremu obieca się kilkanaście groszy więcej od dotychczasowego odbiorcy. Część firm, które zaczynają zajmować się sprzedażą mleka jeszcze niedawno przewoziła olej czy inne płynne produkty żywnościowe.

Doraźne podmioty skupowe demolują polski rynek mleka?

Często są to firmy transportowe do tej pory współpracujące z mleczarniami. Powstaje pytanie, czy tego rodzaju firmy mogą demolować rynek mleka? W dłuższym okresie bez wątpienia. Szczególnie z punktu widzenia mniejszych spółdzielni mleczarskich, które są wyjątkowo dotknięte wzrostem kosztów działalności. Niestety, spółdzielnie mleczarskie nie posiadają jednej cechy, którą mogą wykazywać się uruchamiające się w czasie hossy mikro- i małe przedsiębiorstwa. Ich elastyczność w kwestii ceny płaconej producentom mleka jest ograniczona. Umowy sprzedaży z sieciami handlowymi i dyskontami zawierane są na długie okresy. W żadnym wypadku nie krótsze niż kwartał. W związku z tym trudno o targowanie się w kwestii ceny z dnia na dzień. Jest to wręcz wykluczone.

W państwach tak zwanej starej Unii zjawisko to nie występuje. Nie chodzi bynajmniej o samą formę działalności polegającą na handlu surowcem, a o zachowanie pewnych standardów. Po pierwsze, obsługa producenta mleka w tak zwanych doraźnych podmiotach skupowych jest właściwie żadna. Nie ma mowy o monitorowaniu stada, czy szerszej współpracy na linii odbiorca dostawca. Po drugie, wiąże się to ze standardami prawnymi. Jak wiadomo, sprzedaż produktów rolnych podlega kontraktacji, która z góry zakłada długoterminową współpracę. W przypadku firm okazyjnie skupujących mleko jest to niestety fikcja. Umowa, owszem w większości przypadków jest zawierana, ale jako konieczna formalność. Dochodzić przysługujących z niej praw dostawcy nie jest już prosto. Zresztą, zazwyczaj nie ma ich właściwie zbyt wiele, a nawet wcale.

Ostatnią, a być może najistotniejszą kwestią jest fakt, że narastająca ilość doraźnych firm skupowych może zmienić rynek mleka w targowisko. W państwach, które posiadają rozwiniętą produkcję mleka zakupy surowca podlegają długoterminowej kontraktacji, przez co koszty przetwórców można racjonalnie rozkładać w czasie. W Polsce do tej pory nie powstała żadna giełda mleka surowego, które istnieją w Danii, Holandii czy Francji. Ruchów w tym kierunku nie wykonywały jakiekolwiek organizacje ani też sami uczestnicy rynku. Co do tych drugich, część z nich mogłaby być z tego niezadowolona. Wszak działają tylko w momentach hossy na rynku i znikają, kiedy sytuacja się pogarsza.

Artur Puławski
Zdjęcie: Pixabay

Artykuł ukazał się w Tygodniku Poradniku Rolniczym 24/2022 na str. 52. Jeśli chcesz czytać więcej podobnych artykułów, już dziś wykup dostęp do wszystkich treści na TPR:  Zamów prenumeratę.

Dwucyfrowy spadek cen masła i bezwodnego tłuszczu mlecznego

Podobnie jak na poprzedniej aukcji, ceny wszystkich oferowanych produktów spadły. Największy, bo dwucyfrowy spadek cen, odnotowało masło i bezwodny tłuszcz mleczny. Cena masła obniżyła się o 12,5% do 5807 dolarów/t, natomiast oferowana cena za bezwodny tłuszcz mleczny spadła o 12,1% do 6008 dolarów/t.  

O 6,5% spadły ceny proszków mlecznych

8,6% stracił na wartości Cheddar, który sprzedano tym razem za 5652 dolarów/t. 6,5% spadek cen odnotowały oba proszki mleczne. Odtłuszczone mleko w proszku sprzedano za 4130 dolarów/t, natomiast oferowana cena za pełne mleko w proszku spadła do 3916 dolarów/t. Niewiele mniejszy, bo 6,1% spadek zaliczyła sproszkowana maślanka, którą sprzedano za 4203 dolarów/t. Ceny serwatki  i laktozy nie zostały podane.

Kamila Dłużewicz
fot. Unsplash

Wpływ na ten stan mają przede wszystkim nieustannie rosnące koszty działalności. W marcu inflacja wyniosła 10,9% w porównaniu do analogicznego miesiąca roku ubiegłego. Ostatni jej dwucyfrowy przyrost miał miejsce w sierpniu roku 2000. Wprawdzie daleko jeszcze do poziomu z lat 1988–1989, kiedy wynosiła ona 50% miesięcznie. Jednak poziom inflacji powyżej 10% nazywany jest już galopującym i przynosi znaczące skutki dla społeczeństwa.

Głównym skutkiem jest zwiększenie skali ubóstwa. Obrazują to również inne wskaźniki, jak indeks nędzy. Jest on kombinacją poziomu bezrobocia i inflacji. Obecnie jego wartość wzrasta. Szokiem dla wielu osób jest również podniesienie stóp procentowych. Wszak większość gospodarstw domowych jest obciążona kredytami. Jednak według oficjalnych prognoz, chociażby Narodowego Banku Polskiego, będzie jeszcze drożej. Wymieniona instytucja zapowiada wzrost inflacji do blisko 13%.

Portfele Polaków zaczynają kurczyć się w zastraszającym tempie

Wszystko to sprawia, że coraz mniej kupuje konsument. Portfele Polaków zaczynają kurczyć się w zastraszającym tempie. Jednym z głównych powodów tego stanu są rosnące ceny żywności. Ma to miejsce przy trwającej nadal obniżce do zera stawek VAT na podstawowe produkty żywnościowe, która obowiązuje do końca lipca. Wysokie ceny nie są zjawiskiem, które występuje tylko w Polsce. Od ostatniego kwartału ubiegłego roku z problemem tym mierzy się większość państw. Według indeksów Organizacji Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa, obecne ceny żywności są historycznie najwyższe.

Według organizacji, światowe ceny produktów mleczarskich w marcu 2022 roku były o 23,6% wyższe niż przed rokiem. Nadal wykazują one tendencję wzrostową. Powodem tej sytuacji jest ożywienie na rynkach światowych. W przypadku masła i odtłuszczonego mleka w proszku wynika to przede wszystkim z deficytu mleka w Europie Zachodniej i Oceanii. W jego wyniku ulokowani w tych regionach kluczowi eksporterzy nie są w stanie zaspokoić szybko wzrastającego popytu na rynku międzynarodowym. Przede wszystkim ze strony państw azjatyckich. Podobna sytuacja miała miejsce w przypadku serów dojrzewających, z tym wyjątkiem, że duże zapotrzebowanie występuje ze strony państw Europy Zachodniej. Efekt ten jest wzmacniany ze względu na wojnę toczącą się w Ukrainie.

Cena skupowanego mleka nieustannie wzrasta

Za cenami produktów i wzrastającym popytem podążają ceny surowca. W ciągu ostatniego roku w państwach Unii Europejskiej występowały ciągłe wzrosty cen skupowanego mleka. W większości były one dwucyfrowe. W przypadku Litwy i Łotwy wynosiły one ponad 40%. Polska odnotowała w ciągu ostatnich dwunastu miesięcy blisko 23% przyrostu średniej ceny mleka surowego. Podobny trend ma miejsce na innych kontynentach. W Stanach Zjednoczonych średnie ceny w skupie w lutym 2022 były o 54% wyższe niż przed rokiem. Jest to efekt wspomnianej sytuacji w handlu międzynarodowym, gdzie przyrost cen produktów postępuje znacznie szybciej niż inflacja w poszczególnych państwach. Ta nade wszystko sprzyjająca koniunktura w eksporcie pozwala wypracować mleczarniom środki na pokrycie rosnących kosztów oraz znaczne zwiększenie cen mleka surowego.

Koszt wytworzenia produktów mlecznych staje się wyjątkowo wysoki

Co jednak w wypadku, kiedy ceny eksportowanych produktów mleczarskich znacząco spadną? Wiele firm rozpatruje taki scenariusz. Jest on nie tyle realny, co pewny. Kwestia tylko, kiedy to nastąpi. Wielu analityków twierdzi, że nie ma co na to liczyć przed końcem tego roku. Pozostali zapowiadają korekty w ostatnim kwartale. Do tego czasu koniunktura powinna się utrzymywać. Owszem, wypada się cieszyć. Jednak staje się to coraz bardziej problematyczne na rynku krajowym. Koszt wytworzenia produktów nabiałowych staje się wyjątkowo wysoki. Tym samym wyroby mleczarskie stają się coraz mniej konkurencyjne. Coraz częściej w koszykach konsumentów pojawiają się wędliny, czy inne produkty mogące zastąpić na kanapce plaster sera. Całkowite odwrócenie się od produktów mleczarskich bez wątpienia nie nastąpi, jednak spożycie wielu kategorii z pewnością spadnie. Ser po 60 czy 70 złotych za kilogram niestety nie jest na kieszeń większości polskich konsumentów, których zarobki zazwyczaj nie rosną, nawet w inflacyjnym tempie.

Niskie ceny produktów mlecznych w sieciach handlowych kosztem rolników i przetwórców

Zjawisko to zauważają sieci handlowe. Wiele z ich ostatnich ruchów ewidentnie ma na celu wyhamowanie podwyżek cen. W zeszłym tygodniu jedna z największych sieci handlowych ogłosiła Tarczę Antyinflacyjną Biedronki. Jest to oczywiście najzwyklejsza akcja promocyjna, będąca jednocześnie zobowiązaniem do niepodnoszenia cen niektórych produktów. Wśród towarów, których cena na półce ma być niezmienna znajdujemy masło pod marką własną Mleczna Dolina. Promocją objęte mają być również sery dojrzewające a z czasem i inne produkty nabiałowe pod marką własną Biedronki. Owa promocja ma obowiązywać do końca czerwca. Akcja oczywiście nie zatrzyma postępującej inflacji, ponieważ swoje źródła ma ona na początku a nie na końcu łańcucha dostaw. Większość firm i tak bardzo ostrożnie podchodziła do podwyżek dla sieci handlowych. Ich polityka zakładała, że w każdej chwili może dojść do krachu na rynkach międzynarodowych, a one same pozostałyby z wyjątkowo drogą ofertą na rynku krajowym. Takie postępowanie jest efektem przeszłych zdarzeń. Chociażby przełomu lat 2007 i 2008, kiedy to po bardzo dużej hossie doszło do globalnego załamania cen. Obecnie sprzedaż na rynek krajowy w wyniku coraz powszechniejszych ,,antyinflacyjnych’’ akcji promocyjnych będzie się odbywać ze zmniejszoną marżą, zarówno tej przetwórcy, jak i rolnika dostarczającego mleko czy inne produkty rolne. Bo wielkie sieci handlowe zawsze wyjdą na swoje.

Artur Puławski
Zdjęcie: Photogenica

Ceny spadły, jednak nieznacznie w porównaniu do wcześniejszych prognoz, bo mleko przerzutowe o zawartości tłuszczu równej 4,0% kosztowało przeciętnie ok. 2,60 zł netto za litr. Wyjaśnienie przyczyn tego spadku wymaga spojrzenia na zagadnienie w szerszym kontekście. W ostatnim czasie, w branży mleczarskiej zaobserwowano przywóz mleka z krajów ościennych, przede wszystkim ze Słowacji. Okoliczność ta w synergii ze specyfiką okresu Wielkanocy, kiedy to część zakładów nie podejmuje przetwórstwa, musiało przełożyć się na spadek cen mleka przerzutowego.

Jednak to przełom bieżącego i kolejnego miesiąca będzie decydujący dla wysokości cen w następnym okresie. Z jednej strony należy spodziewać się powrotu do poziomu cen sprzed świąt, a z drugiej, do presji na nie zbliżającego się wielkimi krokami sezonowego szczytu produkcyjnego w Europie.

Produkcja mleka w Europie powolnie spada

W Europie wciąż mamy do czynienia z powolną tendencją spadkową w produkcji mleka, choć obserwując, często impulsywne działania o zaprzestaniu produkcji przez krajowych producentów, można odnieść odmienne wrażenie.

Czynnikami wpływającymi na podjęcie decyzji o rezygnacji z produkcji mleka są jej wciąż rosnące koszty. Problem w tym, że w wielu obszarach Starego Kontynentu uzyskiwane ceny nie pokrywają bieżących kosztów produkcji. Pomimo tego w Polsce szacuje się, że na koniec 2022 roku osiągnie się wzrost produkcji o 1,5% w porównaniu z analogicznym okresem roku poprzedniego.

Równocześnie, w kraju wciąż rośnie zróżnicowanie regionalne zarówno w zakresie produkcji, jak i przetwórstwa mleka. Proces ten ma swoje uzasadnienie w odmiennych warunkach gospodarowania oraz popytu na produkty gotowe.

Według danych publikowanych przez GUS, najwyższe ceny za mleko osiągali rolnicy z województwa lubuskiego, opolskiego oraz śląskiego. Zestawienie to zamyka region Małopolski, województwa łódzkiego oraz podkarpackiego, gdzie w tym samym czasie wypłacano najniższe ceny za mleko surowe. Z czołówki najlepiej opłacanych regionów zniknęło województwo podlaskie, co może niejednego dziwić.

Jakie będą najbliższe miesiące dla polskich producentów mleka? 

W Polsce obserwuje się postępujący proces koncentracji gospodarstw rolnych wokół ośrodków, gdzie działają prężne mleczarnie. W pozostałych regionach Polski, gdzie w zasadzie koszty wytworzenia surowca są podobne, z uwagi na brak przetwórstwa, produkcja może zanikać.Na wymiar produkcji mleka w Polsce mogą w najbliższym czasie wpłynąć, dobiegające końca w 2023 roku, wieloletnie umowy dzierżaw zawarte z Krajowym Ośrodkiem Wsparcia Rolnictwa.

Najbliższe miesiące dla rodzimych producentów mleka rysują się raczej w pozytywnych barwach, co przy wzroście krajowej produkcji pomoże wzmocnić pozycję Polski na arenie europejskiej. Według IFE z Kilonii w Niemczech, aktualna wartość surowcowa mleka o zawartości tłuszczu 4,0% i 3,4% białka, to aż 60,9 euro centów za kg mleka, czyli 3,03 zł netto za litr.

Koszty przetwórstwa mleka w zakładzie sięgają 90 gr za litr

Tak wysoką wartość mleka zawdzięczać możemy wysokiemu spieniężeniu produktów masowych, takich jak mleko w proszku, masło oraz sery. Wartość 0,609 euro za kg mleka wskazuje, że przekroczono już poziom 0,60 euro, który, jak dotąd był w branży wartością rekordową.

Równocześnie jednak rośnie koszt przetwórstwa mleka, który już teraz sięga 90 groszy/litr, co stawia mleczarnie w trudnej sytuacji. Oznacza to, że jeżeli podana przez GUS w drugiej połowie kwietnia cena za marzec przekroczy 1,90 zł, to popyt na produkty mleczarskie może zacząć spadać, bo ich ceny mogą się okazać zbyt wysokie dla wielu konsumentów.

W Ukrainie wciąż duża część mleczarń funkcjonuje niemal normalnie 

Oliwy do ognia dolewa niepewność związana z konfliktem zbrojnym za naszą wschodnią granicą, co może doprowadzić do dalszego wzrostu cen surowców i energii oraz trudności w utrzymaniu ciągłości łańcuchów dostaw. Pomimo że ukraińscy rolnicy zmagają się z dramatyczną sytuacją wciąż są w stanie zapewnić bezpieczeństwo żywnościowe kraju w zakresie dostępu do artykułów mleczarskich.

W Ukrainie wciąż ok. 60–65% mleczarń funkcjonuje niemal normalnie odbierając mleko z gospodarstw rolnych. Istotna, bo sięgająca aż 30%, część ukraińskiej produkcji realizowana jest w ramach zamówień publicznych, a także prowadzonego państwowego skupu interwencyjnego.

Ciężkiej sytuacji sektorowi mleczarskiemu nie ułatwiają sieci handlowe, które podobnie jak w Polsce, nie szczędzą argumentów, by obniżać ceny, a i należność za towar odraczać, tłumacząc się m.in. pozrywanymi łańcuchami dostaw.

Bez wzrostu cen zakłady przetwórcze zbankrutują

Wciąż uzasadnione obawy mogą budzić kończące się zapasy zgromadzonych w Europie pasz. Wiosna przyszłego roku przyniesie rozstrzygnięcie w tej sprawie.

Wiele wskazuje na to, że odraczany wzrost cen żywności okaże się konieczny do zapewnienia bezpieczeństwa żywnościowego kraju, bo bez niego przetwórnie po prostu zbankrutują.

Społeczeństwo w większości spodziewa się tych podwyżek, na co wskazują zarówno badania opinii publicznej, jak i komunikaty ze Światowej Organizacji Żywności, czyli FAO. Według publikowanych przez nich danych, w marcu bieżącego roku żywność podrożała aż o 33,6% w ciągu roku. Dla przypomnienia, historia się powtarza, bo rok temu obserwowaliśmy podobny wzrost, a to oznacza, że w ciągu raptem dwóch lat żywność podrożała o bagatela… 67,4%.

Wygląda jednak na to, że stare porzekadło „szczęściem jednego człowieka jest drugi człowiek” w przypadku akcji promocyjnych w marketach nabiera osobliwego znaczenia, bo sprzedaż polskich produktów w hitowych cenach, to powód do łez dla polskiego rolnictwa.

Płacimy mniej, ale naszym kosztem, bo towar za symboliczną złotówkę coraz częściej jest okupiony zaciskaniem pętli na szyi ciężko pracujących ludzi, którzy muszą do sieci dostarczyć towar za 1 grosz.

Jarosław Malczewski
Fot. Pixabay

Artykuł ukazał się w Tygodniku Poradniku Rolniczym 17/2022 na str. 45. Jeśli chcesz czytać więcej podobnych artykułów, już dziś wykup dostęp do wszystkich treści na TPR:  Zamów prenumeratę.

Sprzedano łącznie 22,2 tys. t produktów mlecznych. Najsilniej staniały proszki mleczne. Pełne mleko w proszku straciło na wartości 4,4%, sprzedano je za 4207 dolarów/t. Ceny OMP spadły pierwszy raz od lipca ubiegłego roku, osiągając poziom 4408 dolarów/t (spadek o 4,2%). Ser cheddar staniał o 3,9% do 6185 dolarów/t.

Trzecią aukcję z rzędu tanieje masło, tym razem jego cena spadła o 3,7% do 6640 dolarów/t, zbliżając się do poziomu, który osiągało w połowie lutego br.

Laktoza straciła na wartości 2,4% i sprzedano ją za 1565 dolarów/t, a bezwodny tłuszcz mleczny 1,3% i zbyto go za 1565 dolarów/t.

Magdalena Szymańska
fot. Pixabay

Artykuł ukazał się w Tygodniku Poradniku Rolniczym 18/2022 na str. 38. Jeśli chcesz czytać więcej podobnych artykułów, już dziś wykup dostęp do wszystkich treści na TPR:  Zamów prenumeratę.

Na krajowym rynku wciąż widzimy niesłabnące zainteresowanie zakupem mleka surowego

Zazwyczaj wzrost cen mleka przerzutowego wiąże się również ze wzrostem lub spadkiem cen mleka skupowego

Chiny obecnie stają się coraz mniej dostępnym rynkiem dla naszego mleczarstwa

Polskie gospodarstwa potrzebują stabilnej sytuacji

Oczywiście w zależności od jakości, ilości zakupu i województwa stawki za obornik, gnojowicę, słomę, siano i sianokiszonkę są bardzo różne, jednak trend rosnących cen jest ten sam. Przyjrzeliśmy się więc, jakie są ceny w poszczególnych województwach.

Ile kosztuje obornik i gnojowica?

Rynek spotowy w Australii nowym sposobem sprzedaży mleka

Światowa produkcja mleka spada

Ile potrwa trend wzrostowy na rynku mleka?

Wskaźnik urodzeń w Chinach nieustannie spada
Jak podaje Agencja Rutera, spadek popytu na produkty a2 Milk jest wypadkową kilku czynników, takich jak przerwy w dostawach wywołanych pandemią i związana z nimi rosnąca konkurencja chińskich producentów, którzy wykorzystując lukę na rynku, zwiększyli swoją produkcję preparatów dla niemowląt. Swoje piętno na sprzedaży odcisnęły też spadające wskaźniki urodzeń w Chinach. Największy spadek popytu dotyczy miast najbardziej zurbanizowanych co odzwierciedla fakt, że wskaźniki urodzeń spadają szybciej w miastach o najwyższym poziomie rozwoju.

Jak wynika z danych chińskiego biura statystycznego, wskaźnik urodzeń w 2021 roku w Chinach był najniższy od 1949 roku.

Zarząd firmy a2 Milk prognozuje, że sprzedaż produktów mlecznych dla niemowląt wzrośnie w drugiej połowie roku, co napędzi wzrost przychodów. Producent nie spodziewa się jednak, że wzrost sprzedaży przełoży się na wyższe zyski, ponieważ planuje zwiększyć wydatki na rozwój firmy oraz strategię ekspansji.

Oprac. Kamila Dłużewicz

fot: Unsplash

Produkcja mleka w Polsce może spaść nawet o 10%

Świat oczekuje taniego i dobrego surowca

Z eksporterów stajemy się importerami żywności

Gdzie dwóch się bije tam trzeci korzysta?

Cena skupu mleka nieco poniżej naszej średniej

Co naszym rolnikom może wydawać się dziwne, jedynie 30% mleka wytwarzanego na Ukrainie pochodzi z gospodarstw towarowych zwanych tam przedsiębiorstwami rolnymi. Reszta, tj. 70% gospodarstw zużywa je głównie na własne potrzeby albo sprzedaje na targowiskach. Z tej drugiej grupy gospodarstw rolnych, jedynie 19,5% trafia do przetwórstwa.

Podobnie, jak w unijnych krajach oraz w Polsce średnie ceny mleka na Ukrainie utrzymują się w trendzie wzrostowym. Jak podaje Wołodymyr Andriyets, analityk tamtejszego Stowarzyszenia Producentów Mleka, średnia ważona cena mleka w listopadzie wyniosła 10,74 hrywien netto/kg. W przeliczeniu na złotówki jest to około 1,61 zł/kg.

Na tę cenę składają się ceny uzyskane z trzech rodzajów mleka wyodrębnionych pod względem jakości (pierwsza, wyższa, ekstra). Cena za mleko o najniższej jakości wyniosła 10,46 hrywien netto/kg, tj. ok. 1,57 zł/kg, wyższej jakości – 10,82 euro/kg (tj. 1,62 zł/kg), a ekstra była na poziomie 10,95 hrywien, tj. ok. 1,64 zł netto/kg.

Rolnicy, którzy odstawili do przetwórcy duże i średnie partie dodatkowego mleka, za te partie otrzymywali wyższe ceny. W każdym z rejonów Ukrainy były one nieco inne i wahały się od 11,08 hrywien netto/kg na północy kraju do 11,2 hrywien netto /kg na południu.

Warto zauważyć, iż przed rokiem, czyli w listopadzie 2020 r., średnia ważona cena mleka na Ukrainie wyniosła ok. 9,75 hrywien netto/ kg (tj. ok. 1,46 zł/kg).

Spada popyt na produkty mleczne przez ubożenie społeczeństwa

Ukraiński rynek produktów mlecznych podobnie, jak unijny, jest obecnie pod presja inflacji oraz wzrostu kosztów energii. Dodatkowo branża cierpi na niedoborów surowca. Z drugiej jednak strony, ze względu na spadającą siłę nabywczą tamtejszego społeczeństwa zaczął spadać popyt na produkty mleczne. Tamtejsi konsumenci mierzą się głównie, wraz z rozpoczęciem sezonu grzewczego, z wyższymi wydatkami na ogrzewanie. Według ukraińskiego urzędu statystycznego, w I półroczu 2021 r. Ukraińcy wydawali na zakup żywności ok. 40% swoich miesięcznych dochodów. Ten udział jednak wzrasta, co przekłada się na spadek popytu m.in. na nabiał.

Kluczowe może być obniżenie podatku VAT m.in. nabiał

Wołodymyr Andriyets alarmuje, iż jeśli Ukraina nie obniży podatku VAT na podstawowe produkty żywnościowe, to oprócz pogarszania się dostępności produktów mlecznych dla społeczeństwa, istnieje realne ryzyko zastąpienia produktów krajowych, importowanymi. To z kolei uruchomi łańcuch negatywnych zdarzeń gospodarczych w postaci zamykania mleczarni.

Analityk zauważa jednocześnie, że minimalną stawkę mają już główni eksporterzy produktów mleczarskich na Ukrainę, czyli Polska (gdzie VAT na podstawowe produkty żywnościowe wynosi 5%), Niemcy (7%), Francja (5,5%) i Holandia (6%).

Wymienionego powyżej czynniki wpływają na to, że branża mleczarska na Ukrainie nie ma już takiego parcia na wzrost produkcji świeżego nabiału i walka o surowiec ustała. Ze względu na ogólny spadek popytu konsumenckiego zamówienia ze strony handlu detalicznego spadły. Uwagę zwraca też ograniczenie sprzedaży promocyjnej ze strony handlu.

Jakie są ceny produktów mlecznych na Ukrainie?

Na początku grudnia 2021 br. ceny podstawowych produktów (według portalu Infagro) kształtowały się następująco:

• mleko 2,5%, saszetka – 27,0–28,5 hrywien/l (4,05–4,27 zł/l),
• kefir 2,5% saszetka – 30,5–32,5 hrywien/l (4,6 zł/l),
• śmietana 15%, saszetka – 68–73 hrywien/kg (10,2–10,95 zł/kg),
• twarożek 9% – 115–130 hrywien/kg (17,25–19,5 zł/kg).

Jednocześnie tamtejsi analitycy wskazują, iż przetwórcy ograniczyli produkcję jedynie wysoko marżowych świeżych produktów mlecznych takich, jak twarogi czy fermentowane przetwory. Z kolei od dwóch miesięcy z rzędu rośnie wielkość produkcji mleka butelkowanego.

Według analityków Infagro, produkcja mleka na Ukrainie w trzech kwartałach 2021 r. spadła o 6,1%. Oceniają oni, że dynamika ta się utrzyma w IV kwartale. Tym samym w 2021 r. podaż mleka do przetwórstwa spadnie o 4,3%, w porównaniu z 2020 r., do poziomu 3,5 mln ton. Biorąc pod uwagę niestabilność sytuacji, tj. m.in. wpływ globalnej inflacji, zmienność kursów walutowych, podaż mleka do przetwórstwa w przyszłym roku wyniesie u naszych wschodnich sąsiadów 3,4 mln ton, czyli 1,5% poniżej wstępnych wyników za 2021 r. Dostawy z gospodarstw rolnych będą nadal spadać, ale z przedsiębiorstw rolnych możliwy jest ich wzrost (o ok. 3%).

Program wsparcia rodzinnych farm mlecznych

Według stanu na 1 listopada 2021 r. w gospodarstwach rolnych (nie przedsiębiorstwach) utrzymywano na Ukrainie 1,2 mln krów. Od 30 lat pogłowie bydła na Ukrainie spada rocznie o 5–7% rocznie.

Między innymi dlatego, od 2017 roku w obwodzie rówieńskim (zachodnia Ukraina) uruchomiono duży projekt rozwoju hodowli bydła mlecznego w całym kraju. Projekt jest realizowany przez Klaster Naturalnego Mleka przy wsparciu UkrMilkInvest LLC. Projekt uzyskał wsparcie rządów Kanady, Szwecji oraz ONZ.

Polega on na udzielaniu pomocy w tworzeniu rodzinnych gospodarstw mlecznych (10–50 krów) i opartych na nich spółdzielniach mleczarskich. Rodzina, która zgłasza się do projektu powinna mieć jakieś pomieszczenia dla bydła, grunty rolne. Pożądane jest też doświadczenie w utrzymywaniu krów. Rodzina otrzymuje wsparcie finansowe oraz doradcze na wszystkich etapach rozwoju. Po otwarciu fermy może liczyć na opiekę weterynaryjną, doradztwo paszowe, księgowe i dotacyjne oraz zapewnienie rynku zbytu.

Inicjatorzy tego projektu mieli na uwadze, iż konsumpcja produktów mlecznych na Ukrainie jest dwukrotnie niższa niż w Europie, a nawet w tej sytuacji tamtejsze mleczarnie mają problem z pozyskaniem mleka wysokiej jakości. Ponadto Ukraina jest w TOP-5 krajów świata o najniższych kosztach produkcji mleka.

Obecnie w ramach projektu działa 123 gospodarstw mlecznych.

Funkcjonują one w 6 regionach zachodniej Ukrainy:

• Równym,
• Chmielnickim,
• Żytomierzu,
• Lwowie,
• Tarnopolu
• i Wołyniu.

Docelowo do 2026 r. takich gospodarstw ma być 5 tys. Biorąc pod uwagę, ile gospodarstw udało się objąć projektem od 2017 r. to bardzo ambitne założenie.

Magdalena Szymańska

Polska jest piątym w Unii Europejskiej i szóstym na świecie producentem serów Wśród państw unijnych największym producentem serów są Niemcy. Tamtejsze zakłady w roku 2020 wytworzyły ich 2,4 mln ton. Kolejnymi wśród producentów są Francja (1,9 mln ton) oraz Włochy (1,3 mln ton).

Lokująca się na piątej Polska wyprodukowała w 2020 roku 0,9 tys. ton serów. Było to zaledwie o 0,1 mln ton mniej niż słynąca z produkcji serów dojrzewających Holandia (1 mln ton). Jednocześnie warto zwrócić uwagę, że polskie zakłady mleczarskie wytwarzają blisko dwukrotnie więcej serów niż Hiszpania i Dania.

Sery twarogowe i sery dojrzewające głównym produktem polskich spółdzielni mleczarskich

Jak podaje Biuro Analiz i Strategii Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa od wejścia Polski do Unii Europejskiej do roku 2020, produkcja serów wzrosła o 65%. Obecny wolumen produkcji wynosi 960 tys. ton.

W tym największy udział posiadają sery twarogowe. Stanowią 51% produkcji. Sery dojrzewające to 37% produkcji. Istotny jest również udział serów topionych. Stanowi on 8% produkcji serów ogółem.

Największy udział wartościowy posiadają jednak sery dojrzewające. Wynosi on ponad 50%. Jest to również najszybciej rozwijająca się kategoria wśród serów. Od roku 2004 wielkość ich produkcji wzrosła o 139 tys. ton., osiągając 358 tys. ton w roku 2020. Najwyższy poziom produkcji serów dojrzewających polskie zakłady mleczarskie osiągnęły w roku 2019. Było to 373 tys. ton.

Sery i twarogi napędzają eksport polskiego sektora mleczarskiego

Sery i twarogi są obecnie głównym produktem eksportowym polskiego mleczarstwa. W okresie od stycznia do lipca 2021 roku stanowiły one ponad jedną trzecią wartości eksportu produktów mleczarskich ogółem. Jest to blisko 520 mln euro.

Głównymi kierunkami eksportowymi są państwa unijne. Największy udział przypada:

• Republice Czeskiej,
• Włochom,
• Słowacji,
• Niemcom.

Głównym odbiorcą wśród państw poza unijnych jest Ukraina, Arabia Saudyjska i Wielka Brytania.

Producja serów w Polsce z dodatnią dynamiką produkcji

Produkcja serów jest w Polsce działem przetwórstwa mleka, który rośnie najbardziej dynamicznie. W okresie od stycznia do września 2021 roku wyprodukowano ich o 3% więcej, w porównaniu do analogicznego okresu roku ubiegłego. Nastąpiło to pomimo zahamowania dynamiki w okresie od marca do sierpnia 2021.

Według danych Eurostatu, w Polsce jedynie trzy kategorie produktów mleczarskich odnotowały w roku 2021 dodatnią dynamikę produkcji. Oprócz wymienionych serów, są to jogurty i inne fermentowane napoje mleczne oraz pełne mleko w proszku.

W przypadku tych pierwszych wynosi ona 0,8%, w drugim 1,4%. W pierwszych trzech kwartałach roku 2021 w największym stopniu zmniejszyła się produkcja mleka zagęszczonego (o 7,1%) i odtłuszczonego mleka w proszku (o 7%). Istotnie zmniejszyła się również produkcja masła (o 5,3%).

Artur Puławski
Fot. Pixabay

Jak podaje EDA (Europejskie Stowarzyszenie Mleczarskie) na terenie Unii Europejskiej działa 12 000 zakładów zajmujących się przetwórstwem mleka. W tej liczbie odnajdziemy zakłady 10 koncernów, które znajdują wśród 20 mleczarskich światowych gigantów (patrz artykuł: TOP 20 największych mleczarń na świecie).

Duża cześć pozostałych z nich to niewielkie przetwórnie zaopatrujące rynek lokalny. W kraju największej europejskiej mleczarni, czyli duńskiej ARLI, funkcjonuje jeszcze 30 innych małych mleczarni. Przetwarzają one 10% krajowej produkcji mleka. Zajmują się głównie produkcją mleka spożywczego, serów i masła. Część ich wyrobów jest eksportowana poprzez wyspecjalizowane firmy.

We Francji znajduje się z kolei 350 zakładów przetwórczych produkujących w niewielkiej skali. Stanowią one 15% francuskiego rynku serów. Mleko w nich przetwarzane skupowane jest z 18 000 tysięcy gospodarstw. Sprzedaż serów wprowadzanych przez nie na rynek stanowiła w 2019 roku 2,1 miliarda euro. W ubiegłym roku uległa zmniejszeniu o blisko 200 mln euro ze względu pandemię koronawirusa. Duża część z nich trafiał...

Tendencja wzrostowa w eksporcie produktów mlecznych trwa już od ponad 10 lat, wyjątkiem był 2015 r., kiedy to chińska gospodarka przeżywała kryzys. Wraz ze wzrostem dochodów ludności zwyczaje żywieniowe stają się coraz bardziej zachodnie, co prowadzi również do wzrostu spożycia produktów mlecznych. Chińska produkcja i przetwórstwo mleka przeszły w ostatnich latach restrukturyzację i modernizację. Jednak, jak dotąd krajowa produkcja nie była wystarczająca, aby sprostać szybko rosnącemu popytowi. W ubiegłym roku Państwo Środka pokryło dużą część swojego popytu importem. Chiny importują głównie pełne mleko w proszku, serwatkę, w tym sproszkowaną oraz odtłuszczone mleko w proszku.

W 2010 r. Państwo Środka kupowało za granicą 325 tys. t PMP oraz 263 tys. t serwatki. Zakupy OMP sięgały zaledwie kilkadziesiąt tysięcy ton. W 2014 r. zakupy PMP się podwoiły, OMP potroiły, a serwatki wzrosły o jedną trzecią. W kryzysowym 2015 r. spadły zakupy głównie proszków mlecznych, lekko masła, ale import serów utrzymał tendencję wzrostową. W 2019 r. Chiny kupiły 671 tys. t PMP, 451 tys. t serwatki oraz 344 tys. t OMP. W 2020 r. wzrosły zakupy serów, masła, ale spadł nieco popyt na pełne i odtłuszczone mleko w proszku (odpowiednio do 644 i 623 tys. t) na korzyść serwatki, której import wzrósł o 38% do 623 tys. t.

Chiny głównym odbiorcą serwatki i OMP z UE

Chiny to bardzo ważny partner handlowy UE. Spośród produktów mleczarskich jest to główny odbiorca unijnej serwatki w proszku i odtłuszczonego mleka w proszku.

Sery trzecim pod względem ilości eksportowanym produktem unijnym

Ile Masła wyeksportowała UE do Chin w 2020 roku?

Czwartym produktem mleczarskim, którego pod względem ilości unijni producencki eksportują najwięcej do Chin jest masło. W porównaniu do 2019. w ubiegłym roku z Unii do Chin wyjechało prawie 15 tys. t masła, jest to wzrost o 41%. W 2018 r. eksport ten wyniósł zaledwie
8 tys. t. Najwięcej masła do Chin spośród unijnych krajów sprzedały w ubiegłym roku kolejno: Francja (5,4 tys. t), Niderlandy (3 tys. t), Belgia (2,2 tys. t), Niemcy (1 tys. t), Hiszpania (1 tys. t) oraz Dania (0,9 tys. t).

Państwo Środka jest trzecim krajem pod względem wolumenu sprzedaży tego produktu na rynki trzecie. Najwięcej masła wyjeżdża bowiem ze Wspólnoty do USA (w 2020 r. eksport wyniósł 37,7 tys. t) oraz Arabii Saudyjskiej (17,7 tys. t). Największym unijnym eksporterem tego produktu są Irlandia, Francja i Niderlandy.

Chiny nie są pierwszym rynkiem zbytu dla europejskiego PMP 

W przypadku pełnego mleka w proszku, głównym dostawcą na chiński rynek jest Nowa Zelandia, aczkolwiek w 2020 r. z Unii do Państwa Środka wyjechało prawie 16 tys. t PMP, co było o 3% więcej niż w 2019 r. Najwięcej pełnego mleka w proszku do Chin sprzedały Niderlandy, które wywiozły tam 8,3 tys. t tego proszku. Na drugim miejscu była Francja (3,5 tys. t), potem kolejno: Irlandia (1,1 tys. t) i Niemcy (0,9 tys.t). Dla unijnych producentów PMP ważniejsi od chińskiego rynku zbytu są odbiorcy z Omanu, Algierii oraz Nigerii. W 2020 r. sprzedali oni do tych krajów odpowiednio 47,7 tys.t, 38 tys. t oraz 21 tys. t PMP.

Magdalena Szymańska
Zdjęcia: Unsplash

Ceny laktozy i bezwodnego tłuszczu mlecznego poszły w dół