Przeanalizowano krzywe dotyczące spożycia wody wygenerowane przez system Pansen-bolus Smaxtec i stwierdzono, że krowy korzystały częściej z czystych poideł, co poskutkowało znacznie większym dziennym spożyciem wody.

Według szacunków Landwirtschaftlicher Beratungsdienst w Ravensburgu – może to oznaczać nawet do 40 litrów dziennie więcej wody na krowę w porównaniu do wcześniejszych dni.

Regularne czyszczenie poideł – także pod pływakiem – nie tylko zawsze dostarcza czystej wody, ale także zapobiega tworzeniu się biofilmu w poidle. Zwłaszcza latem, podczas stresu cieplnego, jest on przyczyną podwyższonej liczby komórek somatycznych.

Krowy preferują picie z otwartej powierzchni wody, z niezbyt głębokiego pojedynczego poidła.

Czytaj więcej: Jak chronić poidła dla krów w czasie zimy?

Źródło: Landwirtschaftlicher Beratungsdienst Ravensburg

Kukurydza należy do roślin uprawianych w szerokich rzędach, które powodują, że w początkowym etapie wzrostu jest ona bardzo podatna na zachwaszczenie. Szczególnie groźnymi chwastami są chwasty jednoliścienne, do których należy chwastnica jednostronna i perz właściwy. Do chwastów dwuliściennych bardzo często pojawiających się na polach można zaliczyć: komosę białą, rumian polny, marunę nadmorską, gwiazdnicę pospolitą, przytulię czepną, bylicę pospolitą, rdest powojowaty, powój polny, ostrożeń polny.

Jak wykonać zabieg odchwaszczania powschodowego i nalistnego?

W jakiej fazie wykonać zabieg nalistny?

Odchwaszczanie w sposób powschodowy można wykonywać w fazie od 2 do 8 liści kukurydzy. Jednak najbardziej odpowiednią fazą jest czas kiedy kukurydza posiada od 2 do 4 liści kukurydzy. W tej fazie ilość i wielkość chwastów pozwalają na bardzo dobrą skuteczność wykonanego zabiegu. Plusem, który również przemawia za wykonywaniem zabiegu w tej fazie jest ilość substancji i środków, które można zastosować. Niestety im późniejsza faza kukurydzy tym mniejsza ilość herbicydów do wyboru, a i zwalczanie chwastów jest trudniejsze ponieważ, znajdują się one w bardziej zaawansowanych fazach.

Zasady wykonania zabiegu odchwaszczania nalistnego.

Pierwszą istotną kwestią, na którą warto zwrócić uwagę jest obserwowanie plantacji pod względem zachwaszczenia. Ważne jest aby nie dopuścić do stanu, w którym chwasty przerosną i zagłuszą kukurydzę ponieważ, już na samym początku spowoduję to osłabienie kondycji i spadek plonowania.

Odchwaszczanie nalistne warto również wykonywać w dobrych warunkach pogodowych. Należy zwracać uwagę na występowanie przymrozków na 2-3 dni przed planowanym zabiegiem i po zabiegu ponieważ, ich wystąpienie może obniżyć skuteczność zabiegu oraz spowodować fitotoksyczność roślin. Ważnym aspektem jest także występowanie opadów deszczu. Dużo wyższą skuteczność zwalczania chwastów odnotowuje się wykonując zabieg odchwaszczania po wystąpieniu opadów deszczu. Ma na to wpływ zmycie warstwy woskowej znajdującej się na liściach chwastów. Pozwala to na dużo lepsze wchłonięcie substancji czynnej do roślin.

Sprawdź produkty: https://superplony.pl/pl/c/Herbicydy-nalistne-kukurydzy/146

Konieczny dodatek adiuwantu olejowego

Panujące warunki pogodowe czyli wysokie temperatury powietrza oraz brak opadów deszczu sprawił, że chwasty na powierzchni liści wytworzyły ochronną powłokę woskową, która ma ograniczyć parowanie. Powoduję to sytuację w której ciecz ze środkiem ochrony roślin spływa z powierzchni liści i nie jest wchłaniana przez chwasty co obniża skuteczność. Rozwiązaniem które przeciwdziała temu zjawisku jest dodawania adiuwantów olejowych, które poprawiają pokrycie liści oraz przyleganie cieczy do liści chwastów.

Rozwiązania do odchwaszczania nalistnego kukurydzy

Po obejrzeniu plantacji i zorientowaniu się jakie chwasty występują na polu można dobrać dokładnie substancje czynne do znajdujących się na polu chwastów, które stanowią zagrożenie dla rośliny uprawnej. Jakie więc substancje czynne warto wybrać wykonując ten zabieg?

• Nikita 562,5 WG (dikamba, mezotrion, nikosulfuron) – połączenie trzech substancji czynnych zwalczające chwasty jedno i dwu liścienne w sposób nalistny. Możliwość stosowania w fazie 2-4 liści właściwych kukurydzy. Zalecana dawka wynosi 0,4kg/ha
• Elumis 105 OD (mezotrion + nikosulfuron) – sprawdzone rozwiązanie do zwalczania chwastów jedno i dwu liściennych w kukurydzy. Bardzo szerokie okno aplikacji od 2 do 8 liści. Skuteczne dawkowanie wynosi od 1,25-1,5 l/ha.
• Maister power 42,5 OD (foramsulfuron, jodosulfuron metylosodowy, tienkarbazon metylu) - środek polecany do stosowania na bardzo zachwaszczonych polach. Zwalcza trudne do zwalczania chwasty jedno i dwuliścienne. Możliwość stosowania w dawkach dzielonych (2x po 0,75l/ha). Maksymalna dawka do zastosowania 1,5l/ha.
• Tezosar Extra Box (terbutyluazyna, mezotrion, nikosulfuron) – zwalcza dużą ilość chwastów dwuliściennych oraz chwastnicę jednostronną i perz właściwy. Terbutyluazyna zapewnia działanie doglebowe zabezpieczające przed wtórnym zachwaszczeniem. Zalecany do stosowania w fazie 2-6 liści kukurydzy.
• Mocarz 75 WG (tritosulfuron, dikamba)+ Nikosulfuron 40 OD – mieszanina herbicydów spisująca się na polach z trudnymi chwastami. Jej zastosowanie pozwala m.in na zwalczenie powoju polnego, rdestu powojowatego, perzu właściwego. Rozwiązanie również bardzo skutecznie zwalcza chwasty dwuliścienne w tym komosę białą. Dawkowanie mocarza wynosi od 150 do 200g/ha, a nikosulfuronu od 1,0 do 1,5l/ha. Mieszaninę tą można stosować od 2 do 5 liścia właściwego kukurydzy.
• Sulcotreck 500 SC (sulkotrion, terbutylazyna) + Nikosulfuron 40 OD – mieszanina o działaniu doglebowo nalistnym. Sprawdzająca się w fazie od 2 do 6 liści. Zwalcza szeroki zakres chwastów dwuliściennych oraz jednoliściennych. Dawkowanie sulcotrecku wynosi 1,5l/ha, a nikosulfuronu 1l/ha.
• Mustang 306 SE (florasulam, 2,4D) – środek do zwalczania chwastów dwuliściennych. Używany do poprawek po wcześniej wykonanych zabiegach herbicydowych. Mustang 306 można używać od fazy 2 do 6 liści w dawce 0,6l/ha. W przypadku problemu z chwastami jednoliściennymi rekomenduję się dodanie do Mustanga 306SE substancji rimsulfuron 25WG w dawce 40-60 gram/ha.

Podsumowanie

Odchwaszczanie jest najważniejszym zabiegiem śor w kukurydzy. Pogoda w tym sezonie nie rozpieszcza rolników. Brak opadów po wschodach kukurydzy utrudnia wykonanie zabiegu odchwaszczania. Jak widać ilość herbicydów jest nadal duża i pozwala na elastyczność w wyborze. Szykując się do wykonania zabiegu i wyboru herbicydu należy wziąć pod uwagę warunki pogodowe, presję i rodzaj chwastów oraz fazę rozwojową kukurydzy. Prawidłowo dobrane substancję oraz wykonanie zabiegu w sposób prawidłowy zwiększa szansę na skuteczną ochronę roślin przed chwastami.

Partner artykułu:

superplony.pl logo

FOTO: superplony

https://superplony.pl

Ubezpieczenie maszyn rolniczych to rodzaj polisy, która zapewnia ochronę finansową dla właścicieli lub użytkowników maszyn rolniczych przed różnymi ryzykami związanymi z ich eksploatacją. Może obejmować zarówno szkody spowodowane przez awarie maszyn, jak i te powstałe w wyniku zdarzeń losowych, takich jak pożar, powódź, czy też akty wandalizmu.

Ubezpieczenie maszyn rolniczych można podzielić na obowiązkowe i dobrowolne: 

• Ubezpieczenie OC (odpowiedzialności cywilnej) – jest to obowiązkowa polisa dla wszystkich pojazdów mechanicznych używanych w ruchu drogowym. Obejmuje szkody wyrządzone przez maszynę rolniczą innym osobom lub ich mieniu. Obowiązek zakupu całorocznej polisy OC dotyczy ciągnika i przyczepy rolniczej. W przypadku pozostałych maszyn, które są użytkowane na drogach publicznych – może być to polisa krótkoterminowa. 
• Ubezpieczenie casco/agrocasco/AC (od kradzieży, awarii, rabunku) – dobrowolne polisy rozszerzone o wybrane zdarzenia ubezpieczeniowe, które pokrywają koszty uszkodzenia, zniszczenia i kradzieży maszyny rolniczej. Mogą obejmować zarówno szkody wynikające z wypadków, jak i awarie sprzętu. Wszystkie inne rozszerzenia ochrony w przypadku ubezpieczenia maszyn rolniczych również są dobrowolne. 

Które maszyny rolnicze muszą mieć polisę OC? 

W Polsce ubezpieczenie maszyn rolniczych jest zależne od ich rodzaju oraz od tego, jak są użytkowane. W przypadku niektórych wymagana jest całoroczna polisa OC, natomiast inne możesz chronić polisą krótkoterminową, jeśli zamierzasz poruszać się nimi po drogach publicznych. Poniżej znajdziesz szczegóły! 

Całoroczne ubezpieczenie OC musi posiadać:

• ciągnik rolniczy (traktor)
• przyczepa rolnicza

W przypadku innych pojazdów wolnobieżnych z własnym napędem, którymi zamierzasz wyjeżdżać na drogi publiczne, również masz obowiązek zakupu polisy OC. Jednak tutaj możesz zawrzeć polisę krótkoterminową na co najmniej 3 miesiące. Dotyczy to ubezpieczenia następujących maszyn: 

• kombajn
• kosiarka samojezdna
• opryskiwacz
• sieczkarnia
• samoróbki maszyn rolniczych
• maszyny leśne
• maszyny budowlane
• wózki transportowe

Dlaczego warto ubezpieczyć maszyny rolnicze?

Decyzja o ubezpieczeniu konkretnych maszyn zależy od wielu czynników, takich jak wartość maszyny, ryzyko uszkodzeń, czy też częstotliwość jej użytkowania. Ubezpieczając maszyny w swoim gospodarstwie: 

1. Spełniasz obowiązek ustawowy – jeśli posiadasz ciągnik lub przyczepę rolniczą, masz obowiązek wykupienia całorocznej polisy OC i nie narażasz się na kary z UFG. 
2. Dostosowujesz ofertę do swoich potrzeb – oprócz wymaganej prawnie formy ochrony, możesz postawić na indywidualnie dopasowane rozszerzenia polisy, które w pełni zabezpieczą Twoje maszyny rolnicze, np. ubezpieczenie od kradzieży czy awarii. 
3. Zabezpieczasz swoje finanse – maszyny rolnicze mogą być naprawdę drogie! Niektóre z nich to koszt nawet kilkuset tysięcy złotych. Agrocasco (AC) pokryje koszty w razie zniszczenia lub kradzieży sprzętów w Twoim gospodarstwie. 
4. Zabezpieczasz ciągłość funkcjonowania gospodarstwa – wykupiona polisa pokryje koszty wynajęcia pojazdów zastępczych, jeśli dojdzie do zdarzenia losowego lub kradzieży Twoich maszyn rolniczych. 

Od czego warto ubezpieczyć maszyny rolnicze? 

Jeśli już zadbasz o obowiązkową polisę OC dla maszyn, które tego wymagają, rozważ też bardziej rozbudowaną ochronę, która kompleksowo zabezpieczy Cię finansowo na wypadek nieprzewidzianych zdarzeń! Każdą z posiadanych maszyn możesz objąć również ubezpieczeniem: 

• AC – zadziała w razie szkód spowodowanych przez Ciebie, Twoich pracowników, zdarzenia losowe, warunki atmosferyczne lub kradzieży. Otrzymasz odszkodowanie np. w obliczu pożaru, huraganu, osunięcia się ziemi czy deszczu nawalnego. Twoje maszyny będą ponadto objęte ochroną zarówno podczas ich użytkowania, jak i przechowywania. 
• Ochrona od awarii – zyskasz wsparcie finansowe towarzystwa np. wtedy, gdy do maszyny rolniczej przedostanie się przedmiot o rozmiarach nieprzewidzianych w jej konstrukcji. Dzięki odszkodowaniu z polisy będziesz mógł opłacić naprawę lub kupić nowy sprzęt. Zapobiegniesz tym samym przestojom w funkcjonowaniu swojego gospodarstwa. 

Na co zwrócić uwagę, ubezpieczając maszyny rolnicze? 

Posiadasz wiele maszyn rolniczych i chcesz mieć pewność, że wybrałeś dla siebie najlepszą ochronę ubezpieczeniową? Przed zakupem właściwej polisy, zwróć uwagę na te aspekty: 

1. Termin obowiązywania polisy – obowiązek wykupienia całorocznej polisy OC istnieje tylko w przypadku ciągników i przyczep rolniczych. Jeśli posiadasz inne maszyny rolnicze będące pojazdami wolnobieżnymi, masz obowiązek ubezpieczyć je wyłącznie wtedy, gdy planujesz poruszać się nimi po drogach publicznych. Możesz wówczas wykupić OC krótkoterminowe. 
2. Rozszerzenie polisy o wykonywanie usług – niektórzy ubezpieczyciele oferują w podstawowym zakresie polisy ochronę na wypadek szkód powstałych podczas usługowego wykorzystywania maszyn rolniczych (ale nie wszyscy). Jeśli wykonujesz usługi na rzecz innych osób, poinformuj o tym doradcę przy zakupie polisy – należy wówczas dobrać właściwe rozszerzenie zakresu ochrony ubezpieczeniowej. 
3. Kary za brak ubezpieczenia maszyn rolniczych – pamiętaj, że każdy właściciel ciągnika i przyczepy rolniczej ma obowiązek zakupu całorocznej polisę. Inne pojazdy wolnobieżne, np. kombajn muszą mieć ubezpieczenie OC, jeśli zamierzasz wyjechać nimi na drogi publiczne (może to być OC krótkoterminowe na okres użytkowania sprzętu). Dlaczego jest to tak ważne? Za brak wymaganej polisy grozi kara z UFG. Nie narażaj się na ryzyko i pamiętaj o ubezpieczaniu swoich maszyn! 

Ile kosztuje ubezpieczenie maszyn rolniczych?

Ważną kwestią dla każdego właściciela gospodarstwa będzie również to, ile kosztuje ubezpieczenie maszyn rolniczych. Nie można jednoznacznie odpowiedzieć na to pytanie, ponieważ na koszt takiej polisy wpływa wiele zmiennych, a wśród nich przede wszystkim: historia ubezpieczeniowa właściciela, rodzaj pojazdu, ilość maszyn, lokalizacja, szczegóły oferty danego towarzystwa i wybrane rozszerzenia. Dlatego najrozsądniejszą opcją przed wykupieniem ubezpieczenia maszyn rolniczych jest porównanie propozycji wielu ubezpieczycieli i analiza składek. 

Gdzie kupić ubezpieczenie maszyn rolniczych? 

Dobrym sposobem na ubezpieczenie maszyn rolniczych jest kalkulator polis w internecie lub porównanie ofert na stronach znanych multiagencji, takich jak CUK. Jeśli chcesz sprawdzić aktualną ofertę wielu ubezpieczycieli i szybko wykupić interesującą Cię ochronę, odwiedź stronę CUK Ubezpieczenia: https://cuk.pl/ubezpieczenia/rolnicze/maszyny-rolnicze. 

Następnie zamów rozmowę z doradcą. Ekspert oddzwoni i porówna dla Ciebie aktualną ofertę towarzystw, by wspólnie dobrać najlepszy zakres ochrony dopasowanej do Twoich potrzeb. Odpowie również na pytanie, ile kosztuje ubezpieczenie maszyn rolniczych w Twoim przypadku. Już dziś wejdź w link i kup polisę bez wychodzenia z domu! 

Jedną z głównych zalet przedłużonej laktacji jest to, że może prowadzić do zwiększenia zysków z produkcji mleka, ponieważ wiąże się z niższym nakładem paszy i mniejszą liczbą zabiegów weterynaryjnych. Badania wykazały, że krowy utrzymywane w laktacji przez dłuższy czas mogą produkować więcej mleka niż te, które są wcześnie zasuszane.

Okres laktacji można wydłużyć na różne sposoby, ale niektórzy europejscy rolnicy wydłużają laktację poprzez opóźnienie inseminacji po wycieleniu. W opinii dr Eline Burgers – naukowca specjalizującego się w zdrowiu i zachowaniu zwierząt w Wageningen Livestock Research, hodowcy wybierają konkretne krowy do dłuższego okresu oczekiwania na inseminację na podstawie produkcji mleka, numeru laktacji lub kondycji ciała.

Sukces opóźnionej inseminacji zależy od kilku czynników, które mogą być wspierane przez stosowanie terapii hormonalnej. Dr Burgers podkreśla również potencjał poprawy genetycznej. Twierdzi, że poprawa genetyczna nie nastąpiłaby bezpośrednio w wyniku wydłużenia laktacji, ale krowy o wysokiej produkcji mleka ...

Na dodatek, krowy z przedłużoną ekspozycją światła szybciej wracają do rui po wycieleniu, a jałówki szybciej osiągają dojrzałość płciową – średnio o nawet 24 dni. Dzisiaj wiemy już także, że na wielkość produkcji mleka wpływ ma kolor światła, które jest niczym innym jak falami elektromagnetycznymi. Bardzo mały wycinek wszystkich fal (400–700 nanometrów) stanowi światło widzialne, które jest mieszaniną kolorów, zaczynającą się od koloru fioletowego na czerwonym kończąc. Oko, aby mogło rozpoznawać kolory, zaopatrzone jest (tak u krowy, jak i człowieka) w fotoreceptory odpowiedzialne za zmiany światła na sygnały, które mają wpływ na zegar biologiczny organizmów. W oku człowieka najczęściej są trzy receptory, które rozpoznają trzy rożne kolory światła: czerwony, niebieski i zielony. Krowy nie mają receptora odpowiadającego za kolor czerwony, co oznacza, że koloru czerwonego po prostu nie widzą.

Badania pokazały, że optymalnym zakresem długości fal dla bydła jest zakres od 450 do 480 nanometrów, z uwagi na fakt, że ten zakres odpowiada kolorowi niebieskiemu i zielonemu, a to właśnie te kolory mają największe znaczenie dla sterowania biorytmem krowy.

Jakie światło jest najkorzystniejsze dla krów?

Żarówki starego typu – nadal bardzo często stosowane w oborach – mają niekorzystny rozkład światła dla krów. Nie dość że 85–90% energii elektrycznej tracone jest na ciepło, to na dodatek krowa nie widzi koloru czerwonego, a zatem takie oświetlenie jest wysoce nieefektywne. Dzięki rozwojowi nauki powstało światło typu LED. Diody LED generują bardzo dużo koloru niebieskiego i zielonego, czyli bardzo zbliżonego do świata naturalnego, dlatego mają one bardzo duży wpływ na stymulację zwierząt i z powodzeniem są wykorzystywane do oświetlenie obór dla bydła mlecznego.

Nie wszystkie grupy krów mają oczywiście jednakowe zapotrzebowanie na światło. Z badań wynika, że krowy mleczne najlepsze wyniki osiągają, gdy eksponowane są na światło do 16 godzin i mają 8 godzin odpoczynku w ciemności, czyli w warunkach, gdzie natężenie światła jest mniejsze niż 15 luxów

FOTO: Beata Dąbrowska

Krowa poprzez fotoreceptory odbiera światło, które przekształcane jest na sygnały odbierane przez szyszynkę (gruczoł zlokalizowany w mózgu), która odpowiedzialna jest za produkcję melatoniny. Obniżenie poziomu melatoniny w układzie krwionośnym powoduje, że krowa jest bardziej aktywna, przez co daje sygnał do wątroby do produkcji kolejnego hormonu IGF -1, który ma ogromny wpływ na produkcję mleka w wymieniu.

Nie wszystkie grupy krów mają oczywiście jednakowe zapotrzebowanie na światło

Z badań wynika, krowy mleczne najlepsze wyniki osiągają, gdy eksponowane są na światło do 16 godzin i mają 8 godzin odpoczynku w ciemności, czyli w warunkach, gdzie natężenie światła jest mniejsze niż 15 luxów. Taka intensywność światła nie powoduje zawieszenia produkcji melatoniny w organizmie krowy i w takich warunkach zwierzę najlepiej odpoczywa. Stan taki jest jednak bardzo trudny do osiągnięcia i dlatego zakłada się, że krowa w momencie odpoczynku nie powinna przebywać w warunkach, gdzie natężenie światła jest większe niż 50 luxów, gdyż wówczas następuje wzrost zawieszenia produkcji melatoniny, w niektórych przypadkach nawet do 75%.

Beata Dąbrowska

Tuż przed okresem zasuszenia część krów w stadzie produkuje nadal ponad 25 kg mleka, podczas gdy inne osiągają poziom poniżej 15 kg. Błędy w zarządzaniu okresem zasuszania mogą sprzyjać nowym infekcjom, zwłaszcza u krów o wysokich wydajnościach. Roboty udojowe oferują indywidualne ustawienia dla każdej krowy tak, aby wszystkie optymalnie rozpoczęły okres zasuszenia.

Mają na to wpływ dwa czynniki – dostosowanie interwałów dojenia i ilości paszy treściwej. To subtelny balans między zmniejszeniem ilości paszy treściwej w celu ograniczenia produkcji mleka, a jednoczesnym zachowaniem jej w wystarczającej ilości, aby zachować efekt zachęcania do przyjścia do doju. Nawet podczas ograniczania liczby dojów, istnieją pewne punkty, które należy wziąć pod uwagę. Georg Sachsenhammer i Otto Kirmaier z LKV Bayern doradzają i udzielają wskazówek gospodarstwom z robotami udojowymi.

Jeśli krowa tuż przed zasuszeniem nadal produkuje ponad 25 litrów mleka, interwał dojenia powinien być wydłużony jedynie
na krótki czas (cztery do pięciu dni), na przykład z 12 na 15–18 godzin

FOTO: Beata Dąbrowska

Co zrobić, gdy krowie nie spada produkcja mleka?

Jeśli krowa trzy do dwóch tygodni przed zasuszeniem produkuje nadal ponad 25 litrów mleka dziennie, zaleca się zmniejszenie tej ilości poprzez ograniczenie ilości podawanej paszy treściwej. Jeśli zbyt wiele krów ma wysoką wydajność na koniec laktacji, można rozważyć wydłużenie okresu międzywycieleniowego.

• Krowy produkujące mniej niż 25 litrów mleka dziennie mogą zostać od razu zasuszone.
• Krowy, które w okresie przed zasuszeniem produkują tylko dziesięć litrów mleka dziennie lub mniej, powinny przejść w okres zasuszenia wcześniej, aby zapobiec niepotrzebnemu obciążeniu i uszkodzeniom strzyków (ryzyko hiperkeratozy). Dłuższy okres zasuszenia, osiem tygodni zamiast sześciu, ma pozytywny wpływ zarówno na rozwój cielaka, jak i zdrowie wymion. Dodatkowo, taka krowa nie blokuje robota udojowego innym krowom, co przyczynia się do lepszego wykorzystania automatu.
• Niektórzy producenci oferują rozszerzony program, który automatycznie zmniejsza interwały doju oraz prawo do paszy treściwej dopasowane indywidualnie do krowy, jej wydajności oraz czasu do końca zasuszenia.

Higiena na stanowisku oraz wentylacja i chłodzenie latem są ważne również dla krów w okresie zasuszenia

FOTO: Elita

Ile paszy treściwej powinno być przy robocie, żeby krowy nadal były zainteresowane dojem?

Doświadczenia obu doradców pokazują, że dla osiągnięcia odpowiedniej atrakcyjności do końca, sensowną ilością paszy treściwej jest od 500 g do 1 kg dziennie. To w dużej mierze zależy od tego, jak dobrze funkcjonuje stado.

Zbyt mała ilość może zirytować krowy przy robotach i wtedy atrakcyjność paszy staje pod znakiem zapytania. W niektórych modelach prędkość dozowania paszy treściwej może być automatycznie dostosowywana do czasu dojenia.

RF = redukcja paszy treściwej (maks. 0,75 lub 0,5 kg karmy treściwej dziennie) NF = normalne żywienie (maks. 2 kg karmy treściwej dziennie) RM = redukcja dojów (maks. 2 razy dziennie) NM = normalna liczba dojów (maks. 6 razy dziennie) Oś Y: Spadek wydajności mleka w kg   Czternastodniowe ograniczenie dojenia i ilości paszy treściwej zmniejszyło wydajność średnio o pięć kilogramów Źródło: France et al. 2022.

FOTO: Elita

Ostrożnie z interwałami dojenia

Jeśli krowa tuż przed zasuszeniem nadal produkuje ponad 25 litrów mleka, interwał dojenia powinien być wydłużony jedynie na krótki czas (cztery do pięciu dni), na przykład z 12 na 15–18 godzin. Jeśli od prawie dwóch tygodni przed zasuszeniem redukuje się znacznie częstotliwość dojenia, to z jednej strony marnuje się mleko, które mogłoby być dalej dojone, a z drugiej strony brakuje efektu płukania wymienia. Szczególnie przy wysokiej lks, wielokrotne dojenie i krótkie interwały między dojami ułatwiają wypłukiwanie potencjalnych zarazków z wymienia. Bez tego krowy mogą wejść w okres zasuszania z zapaleniem gruczołu mlekowego.

Aktualne badanie przeprowadzone w Kanadzie pokazuje, że redukcja paszy treściwej i częstotliwości dojenia dwa tygodnie przed zasuszeniem powoduje średnią redukcję wydajności mleka o prawie 5 kg, nie wpływając jednocześnie na lks czy wydajność w kolejnej laktacji. Warto dokładnie przeanalizować własne dane w tej kwestii.

Podczas redukcji częstości dojów i wydłużenia się okresów między nimi, bakterie mogą się namnażać w wymieniu

FOTO: Lehnert

Kontrola powodzenia zasuszania krów w stadzie: jakie parametry sprawdzić?

Każda gospodarstwo i każde stado jest wyjątkowe. To, co działa w jednym przypadku, może nie być właściwym sposobem na sukces w innym. Okres zasuszenia służy regeneracji wymienia. W tym czasie należy zminimalizować liczbę nowo zainfekowanych krów i wyleczyć jak najwięcej krów z chorobami wymienia. Kluczowe jest więc zrozumienie, jak przebiega infekcja w tym wyjątkowym okresie. Sukces okresu zasuszania można ocenić na podstawie następujących wskaźników kontrolnych:

• zdrowe wymię: >65%,
• wyleczone: 20 do 25%,
• nowe infekcje: <15%,
• choroby przewlekłe: <5%.

W okresie zasuszania doradcy zalecają również przeprowadzenie identyfikacji patogenów, aby wybrać odpowiedni preparat. Należy zawsze stosować uszczelniacz strzyków, zwłaszcza u krów z dużym przepływem mleka i zachować higienę podczas aplikacji preparatu. Na czas zasuszenia krowa powinna opuścić okolicę robota udojowego i stado dojone, otrzymać odpowiednią dawkę pokarmową dla krów zasuszanych oraz wygodne i czyste legowisko, odpowiednio wentylowane i chłodzone latem.

R. Thiemann, we współpracy z Otto Kirmaierem i Georgiem Sachsenhammerem, LKV Bayern

Dojenie krowy powinno być wykonywane 2-3 razy dziennie. Zakłada się, że odstępy pomiędzy kolejnymi cyklami powinny być regularne. Nie mogą jednak wynosić więcej niż 12 godzin. Dobrym pomysłem okazuje się obserwowanie zachowania krowy i ilości uzyskiwanego mleka, by samodzielnie wypracować odpowiednie pory dojenia w swoim stadzie.

Jak powinno wyglądać dojenie krów mlecznych w hodowli? Praktyczne porady dla hodowcy bydła mlecznego

Dojenie ręczne i mechaniczne powinno przebiegać zgodnie z określonymi zasadami. Ich przestrzeganie pozwala na zachowanie zdrowia zwierzęcia, a także odpowiedniej jakości samego mleka. Najważniejsze zasady związane z prawidłowym udojem to:

• brak niepotrzebnego stresu - warto zadbać o właściwe warunku, by krowy nie stresowały się. W innym przypadku może dojść do zahamowania wydzielania oksytocyny, a co za tym idzie - jedynie częściowego uwolnienia mleka,
• dezynfekcja wymion - proces dojenia powinien rozpocząć się od dezynfekcji wymion, by nie doprowadzić do ich zakażenia i zminimalizować zanieczyszczenie mleka,
• dojenie z użyciem odpowiedniego sprzętu - automatyzacja doju pozwala na zwiększenie jego wydajności, jednak wiąże się z koniecznością postawienia na jakościowy, nowoczesny sprzęt,
• dezynfekcja sprzętu - przed dojeniem należy też dokładnie oczyścić wszystkie narzędzia. Należy robić to przed pracą z każdym kolejnym zwierzęciem, co pozwoli na uniknięcie przenoszenia infekcji,
• dezynfekcja po udoju - po zakończeniu procesu dojenia należy ponownie zdezynfekować wymię.

W hodowlach często stosuje się dojenie na mokro. Druga technika wymaga uprzedniego zwilżenia dłoni. Następnie należy uchwycić wymię u nasady i pociągnąć w dół, przesuwając palce wzdłuż strzyka. Obecnie raczej rezygnuje się z kciukowania, które powoduje zanieczyszczenie mleka.

Jak wybrać odpowiednie narzędzia do dojenia krów? Wyjaśniamy

Wybierając dojarki, warto zwrócić uwagę na kilka kwestii. Muszą to być produkty jakościowe, wykonane w sposób bezpieczny dla zwierząt. Ważne jest też dostosowanie ich do wielkości gospodarstwa. Na małych farmach nie trzeba rezygnować z dojenia ręcznego, ale w przypadku większych stad lepiej sprawdzą się dojarki automatyczne.

Inne czynniki, o których trzeba pamiętać, to:

• cena - nie tylko koszty zakup, lecz także konserwacji i napraw,
• ergonomia i komfort zwierząt - systemy dojenia powinny być zaprojektowane w taki sposób, aby minimalizować stres u krów oraz zapewnić im maksymalny komfort,
• łatwość obsługi i konserwacji - ważne jest, aby system był łatwy w obsłudze dla personelu oraz prosty w utrzymaniu. Zmniejsza to ryzyko błędów i przestojów.

W sklepie internetowym Lewmik.pl znajdziesz profesjonalne dojarki, które są bezpieczne dla zwierząt i zapewniają odpowiednią efektywność udoju. Sprawdź!

Dojenie krowy mlecznej - podsumowanie

Świeże mleko od krowy smakuje zupełnie inaczej niż to dostępne w markecie. Aby jednak cechowało się ono odpowiednią jakością, a dojenie nie powodowało zagrożenia dla zwierzęcia, należy przestrzegać odpowiednich zasad. Kluczowy jest przede wszystkim wybór odpowiedniego sprzętu i dezynfekcja - zarówno narzędzi, jak i wymion czy własnych dłoni.

Sprawdź ofertę sklepu Lewmik.pl z asortymentem, który przyda się każdemu hodowcy krów. Zapraszamy!

Tak wynika z badań hiszpańskiego instytutu ICREA, których wyniki opublikowano w czasopiśmie naukowym Journal of Dairy Science.

Naukowcy przeanalizowali wyniki ponad 2000 zmian grupowych w trzech mlecznych fermach. Po zmianie grupy krowy otrzymywały "tańszą" dawkę pokarmową, zawierającą mniej energii i białka. Po każdej zmianie wydajność mleka krów spadała, co było efektem nie tylko mniej wartościowej dawki pokarmowej, ale przede wszystkim stresu, jaki powoduje umieszczenie w nowej grupie. Stres ten odbywa się kosztem pobrania paszy i czasu leżenia w pierwszym tygodniu po zmianie. Ostatecznie jednak spadek produkcji, który można przypisać zmianom grupowym, nie był taki straszny. W większości rotacji ograniczało się to do średnio mniej niż jednego kg mleka na krowę dziennie. Spadek pobrania paszy ograniczył się do maksymalnie 0,22 kg na zwierzę dziennie, a w niektórych sytuacjach pobranie nawet wzrosło.

Pomimo spadku produkcji mleka, zmiany grupowe w większości przypadków skutkowały wyższym bilansem paszy na krowę dziennie dzięki znacznie niższym kosztom paszy (10 do 29 euro za tonę). Przy cenie wynoszącej 32 euro za 100 kg mleka, badacze obliczyli wzrost bilansu paszy po zmianie grupy z 22 do 75 eurocentów na krowę dziennie.

Naukowcy przeanalizowali także przejście pierwiastek do grupy o niskiej lub średniej wydajności. Jałówki okazały się idealnie przystosowane do przekształcenia przejścia na bardziej odpowiednią i tańszą dietę w dodatkowy bilans paszowy. I tak na przykład przeniesienie jałówek do grupy niskoprodukcyjnej w jednym z gospodarstw spowodowało dodatkowe 75 centów w bilansie paszy na zwierzę dziennie, gdyż spadek produkcji wyniósł niecałe pół kg mleka, a koszt dawki spadł o 29 euro za tonę.

Nie zawsze jednak zmiany grupowe wpływały pozytywnie na bilans paszowy

Jeżeli w grupie o niższej produktywności nie stosowano znacznie tańszej dawki pokarmowej, niższej produkcji nie można było zrekompensować niższymi kosztami paszy. Przewaga ekonomiczna grup produkcyjnych również wydawała się maleć wraz ze wzrostem ceny mleka. Innymi słowy: przewaga ekonomiczna grup produkcyjnych wzrasta w miarę zbliżania się cen mleka i paszy.

W praktyce decyzję o przeniesieniu krowy z jednej grupy do drugiej podejmowano głównie na podstawie fazy laktacji i dostępnej liczby miejsc w poszczególnych grupach. Zdaniem naukowców, opłacalność ekonomiczną wynikającą ze stosowania grup produkcyjnych można w dalszym ciągu optymalizować, opierając transfery na oczekiwanym bilansie paszy.

Jak wykazały badania, pomimo spadku produkcji mleka, zmiany grupowe w większości przypadków skutkowały wyższym bilansem paszy na krowę dziennie, dzięki znacznie niższym kosztom paszy

FOTO: Beata Dąbrowska

Beata Dąbrowska

Na początku bieżącego roku Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (z ang. EFSA) – agencja Unii Europejskiej zajmująca się niezależnym doradztwem naukowym na temat istniejących i pojawiających się zagrożeń związanych z łańcuchem żywnościowym, przedstawiło doniesienie na temat dobrostanu cieląt, w którym jasno napisano, że cielęta powinny coraz częściej być utrzymywane z krowami. Pierwszym etapem powinno być utrzymywanie wszystkich cieląt z krowami przez 24 godziny po wycieleniu, a później okres ten powinien być wydłużany.

Badania potwierdziły, że zapewnienie cielętom kontaktu z matkami przyczynia się do lepszych ich przyrostów, rozwoju zachowań socjalnych i mniejszej liczby nieprawidłowych zachowań, jak również wyższej wydajności mlecznej w przyszłych laktacjach

FOTO: Beata Dąbrowska

Czy można połączyć utrzymania cieląt z matkami i nowoczesną produkcję mleka?

Obserwując zachodzące trendy i zalecenia, naukowcy „pod lupę” biorą zagadnienia, z którymi zapewne j...

Kiedy krowy oddają mleko jeszcze przed rozpoczęciem doju, ludzie często rezygnują ze stymulacji wymion. To błąd! Ponieważ tylko 20% mleka jest przechowywane w zatoce wymienia, a większość mleka (80%) znajduje się w pęcherzykach mlekowych, więc do jego uwolnienia potrzeba hormonu – oksytocyny. Uwalnia się ona w wystarczających ilościach tylko wtedy, gdy końcówka strzyku jest mechanicznie stymulowana. Uzyskanie wystarczającego stężenia oksytocyny we krwi może potrwać nawet minutę. Jeśli poziom oksytocyny jest zbyt niski lub jeśli aparat udojowy jest uruchamiany zbyt szybko, istnieje ryzyko, że na początku dojone będzie tylko mleko z zatoki wymienia, a następnie przepływ mleka zostanie zatrzymany, ponieważ z pęcherzyków mlekowych uwolnią się tylko niewielkie ilości mleka lub mleko nie uwolni się wcale (bimodalność).

Jeśli poziom oksytocyny jest zbyt niski lub jeśli aparat udojowy jest uruchamiany zbyt szybko, istnieje ryzyko, że na początku dojone będzie tylko mleko z zatoki wymienia, a następnie przepływ mleka zostanie zatrzymany.

FOTO:

Dlatego tak ważne jest intensywne przygotowanie wymion, a najnowsze wyniki badań przeprowadzonych przez grupę roboczą z Cornell University dowodzą, że jest to też opłacalne. Naukowcy zbadali, w jaki sposób bimodalność wpływa na wydajność mleczną. W tym celu przeanalizowali 61 677 udojów od 2937 krów. Bimodalność zakładano, jeśli wydajność mleka określona przez miernik przepływu mleka była niższa w określonym przedziale czasu na początku doju (od 15 do 30, od 30 do 60 lub od 60 do 120 sekund) w porównaniu z poprzednimi przedziałami.

Do 9 kg mniej mleka bez odpowiedniej stymulacji wymienia

• Eksperci ds. technologii udoju stwierdzili istotną korelację między liczbą bimodalności a średnią dzienną wydajnością mleczną krów. Wydajność mleczna spadła o całe dziewięć kilogramów przy ciągłej bimodalności (21 udojów) (przegląd 1)!
• Ponadto, przy ciągłej bimodalności przez kilka dojów, średni czas doju wydłużył się o jedną minutę (z 210 do 278 sekund).
• Wraz ze wzrostem liczby laktacji różnice, zwłaszcza w wydajności mleka, rosną.

FOTO: Elita

Wnioski dla hodowców

• Do identyfikacji krów z opóźnionym oddawaniem mleka, można wykorzystać czujniki przepływu (30–60-sekundowy przepływ mleka).
• Takie krowy powinny być stymulowane dłużej przed rozpoczęciem doju, np. za pomocą automatycznych systemów, ponieważ dodatkowa stymulacja może spowodować silniejsze uwalnianie oksytocyny.
• Jeśli to konieczne – czas pomiędzy pierwszym bodźcem dotykowym (czyszczenie strzyków), a podwieszeniem aparatu udojowego powinien być dostosowany (wydłużony).
• Eksperci ds. technologii doju oczekują, że dzięki opisanym środkom optymalizacyjnym można nie tylko nieco zwiększyć wydajność mleczną, ale także skrócić całkowity czas doju i poprawić zdrowie wymion.

Kulawe krowy jedzą mniej, dają mniej mleka, są słabsze w okresie ciąży i w efekcie są bardziej podatne na choroby. Oprócz klasycznej pielęgnacji racic, na ich zdrowie mają też wpływ warunki chowu. Niezależnie od warunków w gospodarstwie, są trzy rzeczy, które każdy hodowca bydła mlecznego może zrobić, aby poprawić zdrowotność racic swojego stada w dłuższej perspektywie.

1. Krowa stoi na stanowisku

Jeśli racice są słabe, rzadko patrzy się na legowiska. Tymczasem, jeśli krowy przez dłuższy czas stoją przednimi nogami w boksach, tylne nogi trwale obciążone pozostają poza legowiskiem (na korytarzu spacerowym). Skutkiem tego może być dotkliwy ochwat, a nawet owrzodzenia racic kończyn tylnych. Jeśli dodatkowo przez dłuższy czas racice kończyn tylnych są narażone na wilgoć z korytarzy spacerowych, również wzrasta ryzyko infekcji. W wielu oborach problemem jest w szczególności dermatitis digitalis (Mortellaro). Zapobieganie ww. konsekwencjom to dobrze zaprojektowane stanowiska, a przede wszystkim odpowiednie jego wymiary.

Jeśli widzimy, że wiele krów w oborze nie kładzie się, oznacza to, że jest jakiś problem ze stanowiskami. Często jest to nieprawidłowe osadzenie rury karkowej czy niedostateczny komfort leżenia.

Wskazówka: Dla kontroli jakości legowisk można ustawić w oborze kamerę działającą całą dobę. W ten sposób można losowo sprawdzić, jak wysoki jest odsetek krów stojących na stanowiskach.

Krowy, które często przednimi nogami stoją w boksach, są bardziej podatne na owrzodzenia podeszwy i choroby zakaźne,
takie jak dermatitis digitalis (Mortellaro) tylnych nóg

FOTO: Stoecker-Gamigliano

W krowim boksie powinno być jak najwygodniej 

Udowodniono, że krowy lepiej tolerują legowiska głębokie niż boksy wysokie. Niemniej jednak, oprócz suchej, miękkiej i elastycznej powierzchni do leżenia, niezwykle ważne jest odpowiednie zaprojektowanie wymiarów stanowisk.

W zależności od wielkości krów zalecane są następujące wymiary stanowisk:

• wysokość rury karkowej: 125 do 133 cm,
• odległość pomiędzy rurą karkową a końcem boksu – 170 do 175 cm,
• szerokość legowisk: 120 do 132 cm, dla krów zasuszonych – 5 do 10 cm więcej.

Po zainstalowaniu nowych stanowisk, trzeba bacznie obserwować stado i w przypadku zauważenia nieprawidłowości (np. technopatii) – natychmiast interweniować dostosowując wymiary.

Wskazówka: Wsporniki należy rozmieścić w odpowiedni sposób; w przeciwnym razie krowy będą omijać niektóre legowiska.

Wybrzuszona ściółka świadczy o tym, że stanowisko nie nadaje się do użytku ze względu na przesunięty pałąk

FOTO: Wiebke Simon

2. Brudne kończyny

Same kąpiele racic, jeśli problemem są choroby zakaźne (takie jak Mortellaro) nie zdziałają cudów. Brudne nogi to przede wszystkim zła higiena korytarzy, bo wilgotne i brudne ciągi komunikacyjne sprawiają, że krowy są bardziej podatne na Mortellaro.

Wskazówka: Aby ocenić higienę korytarzy spacerowych w oborze można punktować zabrudzenie tylnych nóg (poniżej stawu skokowego). Jeśli wiele zwierząt jest brudnych w tym miejscu, to system usuwania odchodów powinien działać z większą częstotliwością. A jeśli go jeszcze nie ma, to czas pomyśleć o inwestycji. Oczywiście alternatywą pozostaje ręczne usuwanie odchodów, które nie wymaga nakładów, ale jeśli ma być zrobione dobrze, pochłania wyjątkowo dużo czasu (im większe stado, tym więcej). Inwestycja w zgarniacz zawsze się opłaci, bo dzięki niej przypadków Mortellaro będzie mniej.

Badanie przesiewowe można wykorzystać do określenia, jak wysoki jest udział krów stojących w boksach

FOTO: Ostermann-Palz

3. Proporcjonalne nogi dla zdrowszych racic

Pozycja nóg odpowiada za odpowiednie obciążenie racicy wewnętrznej i zewnętrznej – najlepiej więc, by były one obciążone równo. Niestety, ten aspekt bywa często niedoceniany i pomijany. U krów jedna noga dźwiga około 150 do 200 kg wagi. Jeśli jedna racica jest obciążona bardziej, sprzyja to rogowaceniu i obie racice rozwijają się nierównomiernie. Przeciwdziałanie opiera się na regularnej, funkcjonalnej pielęgnacji racic, najlepiej jeszcze przed pierwszym wycieleniem. Zalecane są co najmniej trzy zabiegi w ciągu roku. Jeżeli różnice w wielkości racic są duże, co może być spowodowane przykładowo zbyt małą liczbą zabiegów pielęgnacyjnych w przeszłości, konieczne jest przeprowadzenie kilku wizyt pielęgnacyjnych, aż większość zwierząt w stadzie uzyska równoległe ustawienie nóg. Jest to też cecha uwarunkowana genetycznie.

Pozycja tylnych nóg i racic są ze sobą sprzężone. Równoległe ułożenie nóg jest dobrym fundamentem dla równomiernego rozwoju wewnętrznej i zewnętrznej części racicy. Większy nacisk z powodu złej pozycji nóg prowadzi do nadmiernego rogowacenia.

FOTO: Elita

Wskazówka: Przy wyborze buhajów należy zwrócić uwagę na predyspozycje do równoległego ustawienia tylnych nóg.

Trzy wymienione czynniki – wymiary boksu, higiena korytarzy spacerowych i ustawienie tylnych nóg – mają ogromny wpływ na zdrowotność racic. Oczywiście – dbałość o wspomniane aspekty wymaga nakładów finansowych i czasowych, ale w dłuższej perspektywie się to opłaci. Profitem będzie zdrowsze stado i wyższa wydajność.

W. Simon

– W kwestii zwiększenia wydajności oraz poprawy warunków bytowych dużo dała nowa wolnostanowiskowa obora, którą wybudowaliśmy 6 lat temu. Wybraliśmy system na rusztach betonowych, a na legowiskach położyliśmy maty ze sztucznego tworzywa, głównie ze względu na niższą pracochłonność oraz ograniczenie zużycia słomy do minimum – powiedział Rafa Częścik.

6-letnia obora na 70 krów

FOTO: Andrzej Rutkowski

Czochradło mechaniczne dba o sierść i samopoczucie krów

Sercem obory na 70 krów jest hala udojowa DeLaval typu rybia ość 2x5 stanowisk.

– Rybia ość zapewnia spokojny i bezstresowy dój, ponadto zajmuje mało miejsca w stosunku do hal udojowych innego typu – podkreślił hodowca.

Nie tylko hala udojowa jest od DeLavalu, gdyż ta firma kompleksowo wyposażyła budynek, również w taki sprzęt jak: stacja paszowa, czochradło aktywne, poidła korytowe, wentylator oraz samomyjący schładzalnik mleka typu cysterna.

– Duży nacisk kładziemy na dobrostan i zdrowie krów, dlatego nie m...

Dreymann: – Trzeba mieć świadomość, że rośliny odżywiają się razem z biologiczną strukturą gleby. Składniki odżywcze zawarte w gnojowicy mogą zastąpić nawozy mineralne tylko wtedy, gdy aktywność gleby jest odpowiednio wysoka. Ponadto zawsze należy brać pod uwagę specyficzne cechy danej uprawy – np. wyższe zapotrzebowanie rzepaku na siarkę, której nie można pokryć samym obornikiem. Wówczas efektywność wykorzystania azotu, fosforu i siarki z obornika zależy od tego, jakie są straty w wyniku procesów gnilnych zachodzących w oborniku. Aktualne badania w odniesieniu do azotu wykazują, że połowę emisji amoniaku można zredukować poprzez rewitalizację gnojowicy. To, w jakim stopniu składniki pokarmowe odżywiają rośliny, zależy również od zdolności gleby do ukorzeniania i jej zdolności do nagrzewania się.

Gnojowica ma być stosowana w zbożach ozimych i na użytkach zielonych w 2022 roku – jak to zorganizować, by jak najbardziej efektywnie wykorzystać składniki odżywcze?

– Przy nawożeniu, oprócz okresów karencji i możliwości poruszania się po polu, należy również uwzględnić temperaturę gleby. Tylko przy temperaturze gleby powyżej 8°C mikrobiologia w glebie współpracuje z rosnącymi korzeniami roślin, a składniki pokarmowe są pobierane. Na glebach chłodniejszych i bardziej wilgotnych zachodzą dalsze procesy rozkładu do azotanów, a nawet odgazowanie azotu w procesie denitryfikacji. Należy pamiętać, że jednostronne odżywianie roślin azotanami sprzyja chorobom roślin i zmniejsza ich zimotrwałość. Zawartość azotanów w roślinie można przed nawożeniem sprawdzić za pomocą szybkich metod testowych na sokach roślinnych (np. nitrachek – test do badania zawartości azotanów).

Nawożenie gnojowicą na rosnące, zielone rośliny jest najbardziej efektywne – jak to wygląda w przypadku kukurydzy?

– Z punktu widzenia żyzności gleby najbardziej sensowna jest uprawa zimozielonego, nierozkładającego się międzyplonu (w połączeniu z kukurydzą), który wiosną jest nawożony pierwszą dawką obornika. Dzieje się tak, ponieważ nawozy organiczne są zazwyczaj bogate w azot i ubogie w węgiel, a węgiel (C) jest udostępniany przez rosnącą roślinę w celu przyswojenia azotu. W zależności od czynników środowiskowych, nawożenie w glebie nieuprawianej odbywa się w mniejszym lub większym stopniu kosztem próchnicy – jest ona wykorzystywana jako źródło C. Zielony międzyplon należy po dwóch do trzech tygodniach płytko zaorać i w ten sposób doprowadzić do gnicia. Dopiero wtedy kukurydza sypnie. W związku z tym termin siewu kukurydzy jest często nieco późniejszy. Wykazano, że ten system uprawy jest bardziej wydajny w porównaniu z wczesnym terminem siewu, po klasycznym przygotowaniu gleby. Jednakże zastosowanie pierwszej dawki musi być skoordynowane ze wskazówkami fachowca.

Rośliny i mikroorganizmy najlepiej przyswajają składniki pokarmowe z gnojowicy przy temperaturze gleby wynoszącej 8°C i więcej. Szybko można ją sprawdzić termometrem na podczerwień. Aby dokonać pomiaru, należy odsłonić glebę za pomocą szpadla w strefie wzrostu roślin

FOTO: Elita

Gnojowica jest nawozem wieloskładnikowym – na co należy zwrócić uwagę w tym zakresie, aby nie doszło do nieprawidłowego nawożenia?

– Dla zrównoważonego odżywiania roślin absolutnie konieczna jest znajomość składników pokarmowych zawartych w nawozie. W tym celu należy przeprowadzić analizę gnojowicy, która oprócz głównych składników pokarmowych N, P, K, zawiera również Ca, Mg i S oraz mikroelementy. Nie biorąc ich pod uwagę, a skupiając się tylko na nawożeniu N i P, można szybko doprowadzić do nadmiaru składników odżywczych, a to z kolei może zablokować roślinom dostępność innych składników odżywczych i mikroelementów! W przypadku gnojowicy bydlęcej dotyczy to w szczególności potasu, którego zbyt duża ilość hamuje dostępność wapnia i magnezu dla roślin. W takiej sytuacji doszłoby do zachwiania równowagi składników odżywczych w rosnących uprawach, co uczyniłoby je bardziej podatnymi na choroby i stres.

Wspominała pani o korzyściach płynących z zastosowania gnojowicy – jak można wstępnie i szybko wdrożyć je w praktyce?

– Rewitalizacja gnojowicy powinna rozpocząć się jak najwcześniej, tzn. już podczas żywienia, a najpóźniej podczas przechowywania. Istnieją różne metody, spośród których gospodarstwa mogą wybrać strategię, która najbardziej im odpowiada. Do rewitalizacji w oborze można stosować domowe, niedrogie preparaty, takie jak napar z siana lub zakupić węgiel roślinny i skuteczne mikroorganizmy. W oczekiwaniu na efekt trzeba poczekać co najmniej 6 tygodni – tyle potrzebują procesy biologiczne w zbiornikach na gnojowicę; korzystna jest też podwyższona temperatura. Dotyczy to na przykład stosowania mikroorgnizmów. Rozpoczęcie obróbki w zimie w zbiorniku zewnętrznym może nie przynieść pełnego efektu do momentu rozpoczęcia oprysku. Dla gospodarstw, które chcą spontanicznie rewitalizować swoją gnojowicę, istnieją preparaty do doraźnego stosowania bezpośrednio przy nawożeniu gnojowicą.

Składniki odżywcze zawarte w gnojowicy mogą zastąpić nawozy mineralne tylko wtedy, gdy aktywność gleby jest odpowiednio wysoka.

FOTO:

W stadach z konwencjonalnym systemem doju, każdą krowę widzi się dwa razy dziennie i dlatego szybko można zauważyć zewnętrzne zmiany na wymieniu w postaci wyprysków, brodawek wymienia czy hiperkeratozy. W przypadku stad zrobotyzowanych sprawa wygląda inaczej, ponieważ w najlepszym przypadku widzi się krowę tylko pięć razy w ciągu laktacji: przy wycieleniu, przy kontroli płodności, przy inseminacji, badaniu na cielność i przy zasuszaniu. I chociaż dane dotyczące wydajności, pomiary przewodności i/lub liczby komórek są naprawdę dużą pomocą w zrobotyzowanym doju, jeśli chodzi o zdrowie wymienia, to wspomniane dane nadal nie pokazują wszystkich aspektów!

Nieznacznie podwyższony poziom komórek somatycznych w mleku

Praktycznym przykładem tego jest krowa na zdjęciach: będąca w ósmej laktacji krowa nigdy nie miała zapalenia wymienia. Liczba komórek była nieco wyższa od średniej stada, ale powodem mógł być też wiek. Teoretycznie więc dokładniejsze badanie krowy nie było konieczne. Podczas zasuszania zauważono duży otwarty wyprysk pomiędzy dwoma przednimi ćwiartkami wymienia, źródło patogenów, który zauważono dopiero po zaaplikowaniu uszczelniacza strzyków. Regularna kontrola wymion wykryłaby właśnie takie wczesne stadium i poprzez odpowiednie leczenie można byłoby zapobiec długotrwałym uszkodzeniom tkanki.

Egzemy u krowy nie widać z boku i dlatego nie można jej wychwycić

FOTO: Wiebke Simon

Pozornie zdrowe wymię krowy, u której egzema została odkryta dopiero podczas zasuszania. Otwarta rana jest furtką dla patogenów i może pogorszyć zdrowie wymienia

FOTO: Simon

Profilaktyka schorzeń wymienia jest najważniejsza

W praktyce – rutynowa kontrola wymion przeprowadzana jest tylko w nielicznych stadach dojonych robotami. W stadach o zdrowych wymionach krów wystarczające są zazwyczaj badania wizualne na początku laktacji, w przypadku znacznego pogorszenia się poszczególnych parametrów oraz przed zasuszeniem krów.

Przy średniej lks w zbiorniku wynoszącej około 200 tys. /ml i więcej, zaleca się dodatkowe stałe terminy rutynowych kontroli wymion. Dodatkowe kontrole mogą być przeprowadzane na przykład przy przypalaniu włosów na wymieniu, podczas badania na cielność, korekcji racic lub podczas innych zabiegów w stadzie.

Stanowisko do kontroli

Każda rutynowa kontrola wykonywana jest faktycznie regularnie, jeśli pracę można wykonać bezpiecznie i możliwie bezstresowo. Jeśli chcemy skontrolować wymię, pobrać próbkę mleka czy ocenić mleko na przedzdajaczu, kiedy krowa stoi przy stole paszowym lub (co jest jeszcze bardziej niebezpieczne) na stanowisku legowiskowym, to oczywiste jest, że zrobimy to tylko w sytuacjach awaryjnych. Kontrola wymion w robocie udojowym w przypadku niektórych modeli jest prawie niemożliwa, gdyż po prostu trudno jest dosięgnąć i sprawdzić wymię. Rutynowe kontrole wymion prowadzone bez ryzyka są więc w dłuższej perspektywie możliwe tylko w robocie udojowym z odpowiednim kanałem lub na osobnym stanowisku zabiegowym.

Mathias Harsch LAZBW Aulendorf

FOTO: Harsch

W. Simon

Maciej Pilewski decyzję o budowie nowej obory podjął wspólnie z żoną Mirosławą, synem Marcinem i synową Magdaleną, gdyż będzie to ich wspólny warsztat pracy umożliwiający dalszy rozwój gospodarstwa. A najmłodszy Wiktorek to już 6 pokolenie w miejscu, w którym pod koniec XIX w. osiedlił się pradziadek pana Macieja.

– Na roboty GEA zdecydowaliśmy się głównie ze względu na dobrą współpracę z serwisem, wszak w starej oborze mieliśmy halę udojową rybia ość tego samego producenta, który wcześniej funkcjonował pod nazwą Westfalia. Hala przepracowała prawie 20 lat, zatem zwróciła się z nawiązką. Roboty GEA mają też, jako jedyne na rynku, możliwość badania komórek somatycznych w każdej ćwiartce oddzielnie, a nie jak inne, z wymieszanego już mleka z czterech ćwiartek. To pozwala na szybszą reakcję i precyzyjne leczenie. Dają też możliwość równoległego, a zarazem oddzielnego doju mleka z chorej ćwiartki, które trafia do utylizacji i z ćwiartek zdrowych, które trafia do schładzalnika – wyjaśnił Maciej Pilewski.

Robot udojowy GEA

FOTO: Andrzej Rutkowski

Takie rozwiązanie techniczne pozwala zastosować bardzo szybko tubę z antybiotykiem czy też innym środkiem leczniczym w chorej ćwiartce. Gdyby mleko było badane z 4 ćwiartek i jedna byłaby chora, to średnia z 4 ćwiartek mogłaby być całkiem przyzwoita, co nie wzbudziłoby czujności hodowcy i stan zapalny mógłby się pogłębiać.

Nasienie seksowane pomoże szybciej zapełnić oborę

Póki co Pilewscy mają 61 krów. Do pełnej obsady chcą dochodzić głównie poprzez hodowlę własnych jałowic i cieliczek, których już mają prawie 90. Proces ten ma przyspieszyć powszechne stosowanie nasienia seksowanego, a więc na wszystkich jałówkach i wybranych krowach. Już od roku 2017, kiedy to postanowili, że w nowej oborze będą roboty, dobierają buhaje, których córki są polecane do doju automatycznego, ze względu na najbardziej odpowiednie rozłożenie strzyków, ich długość, jak i zawieszenie wymienia. Również od 5 lat Maciej Pilewski sam wykonuje zabieg inseminacji, a od 16 lat stosuje tylko i wyłącznie sztuczne unasiennianie bez krycia naturalnego.

Dawka TMR wyliczona jest na dzienną produkcję 31 l od krowy

FOTO: Andrzej Rutkowski

Dawka TMR powstaje w poziomym wozie paszowym Keenan o pojemności 10,5 m³. To już 14-letnia maszyna, która dostała nowe życie poprzez wymianę podłogi, z kolei łańcuchy napędowe są ciągle oryginalne. Dawka TMR jest wyliczona na produkcję 31 l mleka od krowy na dzień. Poza tym, krowy są dokarmiane paszą treściwą w robocie udojowym, której zadaniem jest również zachęta do odwiedzania miejsca doju.

Świetlik pulpitowy zamiast kalenicowego - czym się różni takie rozwiązanie w oborze?

Długo Marcin i Maciej Pilewscy zastanawiali się nad wyborem konstrukcji dachu, a coraz wyższe ceny stali sprawiły, że tańszą opcją okazało się wykonanie dźwigarów z drewna klejonego, a wiązarów z drewna litego. Tylko słupy nośne są stalowe. Trzeba przyznać, że konstrukcja jest nie tylko funkcjonalna, ale też cieszy oko.

Co ciekawe, hodowcy nie zdecydowali się na typowy świetlik kalenicowy, a wybrali świetlik pulpitowy, gdzie jedna połać dachu jest dłuższa, a druga krótsza. Dzięki temu uzyskują efekt równomiernej i trwałej wentylacji. Rolę osłony przeciwdeszczowej pełnią owiewki o wysokości 50 cm, można też zamontować siatkę ochronną przeciwko ptactwu. Wysokość otworu wentylacyjnego zazwyczaj wynosi 35–40 cm.

– Jest to jeszcze rzadko spotykane rozwiązanie u nas w kraju, natomiast w Niemczech można spotkać mnóstwo obór ze świetlikami pulpitowymi i tamtejsi hodowcy nie mają do nich żadnych zastrzeżeń, wręcz przeciwnie, chwalą sobie to rozwiązanie – powiedział Marcin Pilewski. Zaś Maciej Pilewski dodał, że obora ustawiona jest na linii wschód-zachód i w okresie letnim, kiedy słońce jest wysoko, prawie prostopadle kieruje promienie słoneczne do budynku. Hodowcy obawiali się, że przy typowym szerokim świetliku kalenicowym słońce będzie nagrzewało legowiska, z których zwierzęta będą uciekać. Dlatego właśnie wybrali świetlik pulpitowy, przy dodatkowo bardzo obszernych wentylacyjnych kurtynach bocznych o wysokości 4,2 m, zamontowanych nad bardzo niskim cokołem – 70 cm, co zapewnia możliwie największą przestrzeń wentylacyjną.

Legowiska na materacach słomiano-wapiennych

FOTO: Andrzej Rutkowski

Automatyczne kurtyny w oborze sterowane przez stacją pogodową - jak to działa?

Na ile pozwoliły przepisy miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, na tyle wysoka jest obora rodziny Pilewskich, gdyż zależało im na jak największej kubaturze obiektu, zatem wysokość w kalenicy od strony wewnętrznej to 11,25 m, przy wymiarach 72 x 37 m. Dodatkowo jest jeszcze budynek socjalno-techniczny, co łącznie daje 2800 m² zabudowy.

– Kurtyny mają w pełni automatyczne sterowanie, którym zarządza stacja pogodowa. W zależności od siły i kierunku wiatru kurtyny są podnoszone i opuszczane, tak aby była jak najlepsza wymiana powietrza, ale żeby jednocześnie zwierzęta nie stały w przeciągu. Właściwie jest to system kurtyn złożony z trzech warstw. Pierwsza warstwa, to siatka o większych oczkach zabezpieczająca np. przed niechcianymi gośćmi, jak ptaki. Druga warstwa, to również siatka, ale już drobniejsza, opuszczana podczas większych wiatrów. Wreszcie trzecia warstwa opuszczana tylko podczas mrozów, to zupełnie nieprzepuszczalna tkanina – wyjaśnił Marcin Pilewski.

Porodówka na głębokiej ściółce

FOTO: Andrzej Rutkowski

Jakie są zalety dwóch bocznych stołów paszowych?

Hodowcy wybrali układ obory z dwoma bocznymi stołami paszowymi, każdy ma 4 m szerokości.

– Krowa jest z natury zwierzęciem ciekawym i gdy kurtyny są otwarte, ona widzi przestrzeń zewnętrzną i idzie w tym kierunku, jednocześnie przychodzi do stołu paszowego. Jest to kolejna motywacja do pobierania paszy. To jedna z zalet bocznych stołów paszowych, ponadto łatwiej jest w takim układzie chodzić krowom do robotów – oznajmił Maciej Pilewski.

Na legowiskach Pilewscy zastosowali materace słomiano-wapienne, choć zostawili techniczną możliwość stosowania separatu z gnojowicy. Zdecydowali się na pełną posadzkę oraz zgarniacze gnojowicy od firmy GEA załączane co 3–4 godziny, tak aby racice nie stały w wilgotnym i brudnym podłożu. Posadzka została ponacinana w sposób ukośny oraz wzdłużny. Gnojowica trafia do kanału przerzutowego, a następnie jest przepompowywana do dużego zbiornika naziemnego.

– Naziemny zbiornik na gnojowicę jest bardzo funkcjonalny, dlatego gdybyśmy budowali drugi raz oborę, to znów wybralibyśmy taki sam typ. Do zalet takich zbiorników należy gotowość do przechowywania od razu po montażu, w przeciwieństwie do tradycyjnych zbiorników betonowych. Materiały, z których jest on wykonany są bardzo trwałe. Takie zbiorniki są wykorzystywane nie tylko w rolnictwie, ale i przemyśle – powiedział Maciej Pilewski, dodając, że zdecydowanie największe doświadczenie na polskim rynku w budowie konstrukcji obór z drewna klejonego ma firma WOLF System i to dlatego jej powierzyli to zadanie, a także wykonanie poszycia dachu wraz ze świetlikiem oraz kurtynami bocznymi, a także budowę zbiornika na gnojowicę o pojemności 2000 m³, przy zewnętrznej średnicy 22,5 m.

Zbiornik na gnojowicę o pojemności 2 tys. m3, ma ściany o wysokości 6 m wewnątrz i średnicę zewnętrzna 22,5 m

FOTO: Andrzej Rutkowski

Od ponad 20 lat Pilewscy współpracują z OSM Sierpc i są z tej współpracy zadowoleni, ich zdaniem, to solidna spółdzielnia o mocnej i rozpoznawalnej marce sera królewskiego. Hodowcy są Czytelnikami nie tylko: "Tygodnika Poradnika Rolniczego" i "Top Agrar Polska", ale także dwumiesięcznika "Elita Dobry Hodowca".

Andrzej Rutkowski

Niechęć do wchodzenia do hali udojowej i konieczność ciągłego zapędzania krów może mieć różne przyczyny. Jeśli krowy nie tylko wahają się przed wejściem do hali udojowej, ale również w strefie doju zauważamy niespokojne zachowanie czy wzmożone ślizganie się, są to wyraźne oznaki wad posadzki. Podobnie, jeśli w hali udojowej dojarz sam się poślizgnie lub pojawią się tam kałuże wody.

Hala udojowa i powierzchnie przepędowe to miejsca używane codziennie i codziennie mają one styczność z wilgocią, odchodami, moczem i mlekiem. Ze względu na stały ruch krów oraz uporczywe zabrudzenia tłuszczem mlecznym czy osadem moczu, powierzchnie posadzek zużywają się i w pewnym momencie wymagają odświeżenia.

Pytanie o odpowiednią konstrukcję i wyposażenie przepędów pojawia się zarówno w przypadku modernizacji, jak i budowy nowej hali udojowej. Każde gospodarstwo musi indywidualnie rozpatrzyć różne rozwiązania – jedno, uniwersalne nie istnieje. Niemniej jednak są pewne aspekty, na które warto zwrócić uwagę:

1. Kiedy przeprowadzić remont?

Zależy to od rodzaju hali udojowej i zastosowanego materiału. Zmiany na posadzkach postępują stopniowo, ale często rozpoznawane są zbyt późno. Zdarza się, że hodowcy przeciągają decyzję o remoncie, ponieważ jest to duży wydatek. Kiedy jest TEN moment? Remont należy zaplanować, gdy sygnały świadczące o zużyciu są wyraźne. Po remoncie codzienny dój staje się znacznie przyjemniejszy zarówno dla krowy, jak i dla obsługi. Typowymi oznakami, że podłoże w hali udojowej wymaga odnowienia są:

• zmiany wizualne,
• kałuże,
• ciągłe potknięcia,
• ślizganie się.

2. Jakie przyjąć kryteria?

Hala użytkowana jest często (przynajmniej dwa razy dziennie), jej posadzka ma więc kontakt z kwasami, odchodami, środkami czyszczącymi czy myjkami wysokociśnieniowymi. Powinna być wykonana z trwałego i wytrzymałego materiału. Można oczywiście próbować naprawiać zniszczoną podłogę, jednak wysiłek potrzebny do jej renowacji jest tak duży, że warto zawczasu pomyśleć o jak najtrwalszych rozwiązaniach.

Podłoga powinna spełniać wymagania higieniczne związane z produkcją mleka, a równocześnie musi być łatwa i szybka w czyszczeniu. Z punktu widzenia zwierząt – ważna jest higiena, komfort oraz stabilność i dobre ustawienie nóg. Można zainwestować w najbardziej komfortowy materiał do chodzenia (np. gumę), ale ze względu na stosunkowo krótki pobyt w hali udojowej, ale nie jest to konieczność.

Jaka posadzka jest odpowiednia do hali udojowej lub karuzeli udojowej? Pytanie to pojawia się nie tylko podczas budowy nowych obiektów, ale także w starszych halach udojowych, które wymagają remontu.

FOTO: Elita

3. Gdzie są bariery świetlne?

Kolejnym kryterium jest kolor posadzki, choć tu wybór jest niewielki i często zależy od dostępności materiału. Najlepsze są jasne kolory – i dla zwierząt, i dla dojarza, który ma dużo światła podczas doju i mycia. Ponadto podłogi w jasnych barwach odbijają światło, a wtedy szczególnie okolice wymion są dobrze oświetlone.

Ale! Za wszelką cenę należy unikać różnic w jasności i barwie między poczekalnią a halą udojową! Oba te obszary powinny stanowić całość pod względem warunków akustycznych, świetlnych i powietrza, aby zapewnić krowom bezstresowe przechodzenie. Dotyczy to również posadzki, którą należy tak zaprojektować, by stanowiła całość, a zwierzęta nie musiały przekraczać granicy między różnymi rodzajami podłogi.

4. Jaki materiał?

Aktualnie na rynku dostępne są różne materiały na posadzki w hali udojowej:

• Powłoki z żywicy epoksydowej: obecnie najlepszy wybór; dobra trwałość (ok. 10–15 lat), granulacja zapewniająca długotrwałą odporność na poślizg; łatwe do utrzymania w czystości; dostępne w jasnych kolorach; istotna jest podbudowa; droższe.
• Asfalt lany: dobry komfort chodzenia; dobra trwałość (ok. 20 lat); odporność na poślizg; z czasem staje się bardziej szorstki; droższe.
• Beton: wrażliwy na działanie kwasu mlekowego; trudny do czyszczenia; mniej długotrwały.
• Gumowe nakładki: dobry komfort; zawsze trochę mokre; woda powinna szybko spływać; najczęściej dostępne w ciemnych kolorach; krowy stoją wyżej; trwałość ok. 10 lat; uważać na zabrudzenia pod spodem.
• Płytki: obecnie rzadko stosowane; późniejsze szorstkowanie lub cięcie płytek wiąże się z ryzykiem ich poluzowania.

Podczas remontu prowadzonego w trakcie bieżącej eksploatacji należy zwrócić uwagę na podłoże, wysokość, na jakiej stoją krowy oraz jak najszybsze suszenie. Nie ma prawie żadnej różnicy między halą udojową, a dojarnią karuzelową. W hali karuzelowej często używa się gumy ze względu na dużo małych powierzchni.

5. Wykonać posadzkę samodzielnie czy zlecić to fachowcom?

Przy wyborze materiału na posadzkę ważne jest, aby używać tylko materiałów sprawdzonych, najlepiej polecanych przez firmy zajmujące się techniką udojową. Zazwyczaj oferują one odpowiednie i najnowsze rozwiązania, a ich propozycje dobrze się sprawdzają. O tym, czy podłoga będzie trwała i funkcjonalna decyduje zawsze montaż i jego jakość (nawet dobry materiał łatwo zepsuć nieumiejętnym położeniem). Dotyczy to szczególnie bardziej skomplikowanych procesów, takich jak powłoki epoksydowe. Dlatego też niezbędna jest współpraca z wyspecjalizowanymi firmami, które mają doświadczenie w pracy w terenie dojarni.

Zawsze dobrze jest zastosować jak najjaśniejszą wykładzinę, aby tracić jak najmniej światła, zwłaszcza na wysokości wymienia

FOTO: Elita

Aby podłoga była trwała, ważny jest każdy etap montażu (wymagania są bardzo szczegółowe). Lepiej więc zlecić położenie posadzki fachowcom, także ze względu na ewentualne reklamacje i odpowiedzialność za wady.

6. Myśl długoterminowo!

Remont hali udojowej nie jest łatwy, ale bardzo pracochłonny. Co więcej – jego realizacja odbywa się w mniejszym lub większym stopniu podczas bieżącej eksploatacji. W związku z tym projektując powierzchnie przeznaczone do dojścia oraz podłogę w hali udojowej, obowiązuje zasada – nie oszczędzaj! Ze względu na stosunkowo niewielką powierzchnię do zagospodarowania, koszty nie są aż tak duże, a korzyści – ogromne. Kto zdecyduje się na odpowiedni materiał i zleci jego montaż specjalistom tworzy dobre (codzienne!) warunki pracy dla człowieka i zwierzęcia i nie musi się martwić o posadzkę w hali udojowej przez co najmniej dziesięć lat.

Rada: Zapytaj znajomych o ich doświadczenia z materiałami i firmami oraz przyjrzyj się gospodarstwom, które przebudowały lub wyremontowały stanowiska udojowe, a zwłaszcza podłogi w halach udojowych 5–6 lat temu.

Przejścia do i z doju powinny być jak najbardziej podobne pod względem koloru i materiału podłoża.

FOTO: Elita

BRAK MŁODYCH ROLNIKÓW JEDNYM Z NAJWAŻNIEJSZYCH UNIJNYCH PROBLEMÓW

Według danych Eurostatu grunty rolne stanowią 48% terytorium Unii Europejskiej. Rodzinne gospodarstwa rolne, za które uznawane są te których powierzchnia wynosi od 5 do 250 ha zarządzają 67% tego obszaru. Są one również biorcami ponad dwóch trzecich dopłat bezpośrednich z unijnego budżetu. Od roku 2005 obserwowano również wzrost produktywności unijnego rolnictwa, który wynosił 9,5%. Na terenach wiejskich funkcjonuje 41 tysięcy organizacji rolnych, z czego 22 tysiące z nich działa w formie spółdzielni. Udział rolnictwa w całkowitym zatrudnieniu w krajach unijnych wynosi 4%. Oznacza to, że na pełnoetatowo lub na częściowych etatach w branży rolnej pracuje 20,5 miliona mieszkańców państw Unii Europejskiej. Rolnictwo na przekór obiegowym lub celowo wypuszczanym w przestrzeń publiczną informacjom wyjątkowo korzystnie wpływa na otaczające je środowisko. W 2018 roku 80% europejskich rolników stosowało praktyki przyjazne środowisku, z czego znaczna część wpisywała się w programy zazieleniania w ramach Wspólnej Polityki Rolnej. Europejski sektor rolny znacznie zmniejszył również swoją emisyjność. W ciągu ostatnich trzydziestu lat emisja dwutlenku węgla przez gospodarstwa prowadzące działalność rolniczą zmniejszyła się o 24%. Sama gospodarka leśna na terenie UE odpowiada za pochłanianie 10% CO2 emitowanego przez kraje unijne.

NA JEDNEGO MŁODEGO ROLNIKA PRZYPADA PIĘCIU W WIEKU EMERYTALNYM

Nietrudno o stwierdzenie, że prowadzona w krajach unijnych gospodarka rolna przynosi na ich obszarze wyjątkowe korzyści. Gdzie, wobec tego tkwi problem? Jest nim demografia producentów rolnych. Rolnicy poniżej 35 roku życia prowadzą zaledwie 5,6% ogółu unijnych gospodarstw. Jednak bardziej zatrważające jest, że 31% z nich prowadzone jest przez osoby powyżej 65 roku życia. Jeszcze lepiej obrazuje to fakt, że na jednego rolnika poniżej 35 lat, przypada pięciu, którzy są już powyżej 65 roku życia. Jest to już problem nie tyle wsi, co systemowy kłopot wszystkich państw unijnych. Dosłownie wszystkich, ponieważ nie ma kraju, który nie borykałby się z tym problemem. Obecnie ogromna rzesza rolników staje się dwuzawodowcami, którzy z czasem porzucają prace na roli. W krajach UE poza gospodarstwem rolnym pracę świadczy już ponad 2/3 rolników. Nie powinno więc dziwić, że znaczna część środków przyszłej Wspólnej Polityki Rolnej ma na celu zachęcenie do dalszego gospodarowania i produkcji żywności. Problem ten w coraz większym stopniu dotyka również polskich gospodarstw rolnych.

ŚREDNI WIEK POLSKIEGO ROLNIKA PRZEKROCZYŁ 50 LAT

Według ostatniego spisu rolnego przeprowadzonego w Polsce, w 2020 roku obszary wiejskie zajmowały 93% kraju. Były one zamieszkiwane przez 40% ludności Polski. Jednak tak jak wcześniej w państwach UE również w naszym kraju wieś przestaje być obszarem kojarzonym wyłącznie z produkcją rolną. Obszary wiejskie posiadają dodatnie saldo, jeżeli chodzi o liczbę mieszkańców. W okresie 2010-2020 liczba ludzi je zamieszkujących zwiększyła się 247 tysięcy, podczas gdy w miastach nastąpiło zmniejszenie o 511 tysięcy osób. Jednak dominująca działalność mieszkańców wsi w coraz mniejszym stopniu jest związana z rolnictwem. Główna część z nich pracuje w firmach prowadzących działalność przemysłową i budowlaną. Co trzecia osoba na wsi zajmuje się usługami, a co czwarta w handlem, gospodarką magazynową, czy gastronomią. Ze spisu wynika, że rolnictwo jest sektorem nadal ważnym dla wsi, jednak już nie tym który ma największy udział. Liczba gospodarstw rolnych odnotowanych przez GUS to 1,3 miliona. Posiadają one łączną powierzchnię 16,4 mln hektarów, co stanowi 56,5% obszarów wiejskich Polski. Co jednak warte podkreślenia 50% gospodarstw to te o powierzchni od 1 do 5 ha. Te również zanikają w najszybszym tempie. W latach 2010-2020 działalność zakończyło 12,7% gospodarstw rolnych. Większość z nich to posiadające obszar od 1 do 15 ha. Efektem tego jest zmniejszenie się w ciągu dziesięciu lat, liczby osób pracujących w rolnictwie o 1/4. W roku 2016 doszło też do przekroczenia pewnej bariery. Mianowicie średni wiek osób pracujących na roli wzrósł powyżej  50 lat. Jest to już poziom bliski statystycznemu unijnemu rolnikowi.

SZWEDZKI PRODUCENT MLEKA TO EMERYT? CZY BĘDZIE TAK TEŻ W POLSCE?

Likwidacja gospodarstw dotyczy również producentów mleka. Każdy z nią związany obserwuje ten trend już od lat. Idealnie wpisuje się on w przedstawione przez GUS dane. Liczące tysiące członków spółdzielnie to już tylko te największe na rynku. Podczas gdy jeszcze niedawno nawet średni zakład mleczarski odbierał mleko z kilku tysięcy gospodarstw. Dużych producentów rolnych w cytowanym spisie rolnym oczywiście przybyło, a wyzwaniem w przyszłości staje się bardziej zatrzymanie przy produkcji średnich i małych producentów. Warto zauważyć, że polscy hodowcy są i tak w młodzi w porównaniu do państw starej Unii. Wśród nich występują już wręcz skrajne przypadki jak Szwecja, gdzie co drugi producent mleka to osoba w wieku emerytalnym. Przy tym szwedzkich hodowców nie da porównać się do masowo likwidujących się w Polsce małych gospodarstw. Tamtejszy przeciętny producent mleka dysponuje gruntami o powierzchni 120 ha. Niebagatelny wpływ na sytuację w Polsce miało chociażby funkcjonowanie rent strukturalnych oraz niskiego wieku emerytalnego. Jednak tych dwóch czynników nie ma już na polskiej wsi. Rolnikom wiek emerytalny podwyższono o 5 lat, a młodzi hodowcy nie otrzymują wystarczających zachęt do pozostawania na wsi. Polska produkcja mleka owszem posiada jeszcze znaczne rezerwy i dlatego też jej poziom nadal wzrasta. Jest wręcz ewenementem w skali Europy. Jednak lista bolączek dotykających młodych producentów mleka jest wyjątkowo długa, w ich występowanie może już wkrótce być opłakane w skutkach.

Jeżeli mastitis prowadzi do zmian w wydzielinie (pojawiają się kłaczki) można spróbować usunąć je z wymienia poprzez dój. Chociaż procesy zachodzące w organizmie również rozkładają ropę i nagromadzoną fibrynę, dojenie wspomaga ten proces. Wypłukiwanie patogenów podczas doju zmniejsza również ryzyko pojawienia się innych patogenów w tkance wymienia. W przypadku zakażeń bakteriami, które są zdolne do uwalniania toksyn po śmierci (np. bakterie coli), wydojenie zmniejsza ilość toksyn w wymieniu.

Duże zmiany wydzieliny w krowim wymieniu

Pomimo tej wiedzy pojawiają się pytania dotyczące sposobu, w jaki należy przeprowadzać dojenie:

1. Wydoić? Tak długo, jak długo zmieniona wydzielina nie blokuje kanału strzykowego, wydojenie oznacza, że można całkowicie polegać na automatycznym systemie doju. Ręczne zakładanie aparatów udojowych pod koniec doju lub ręczne zdejmowanie aparatów jest niepotrzebnym obciążeniem dla strzyków. Jeśli są wątpliwości czy automatyczny system ściągania aparatów udojowych działa prawidłowo, można go łatwo sprawdzić na zwierzętach ze zdrowymi wymionami: jeśli po zdjęciu aparatów udojowych można wydoić jeszcze trzy lub cztery strumienie mleka, wynik jest prawidłowy. Należy sprawdzić technikę, jeśli udaje się zdoić dwa (mniej) albo pięć (i więcej) strumieni.

2. Wydojenie nawet przy małej ilości mleka? Nawet przy drastycznym spadku wydajności mlecznej opłaca się wydoić krowy. Wydzielina, która jest zwykle wodnista i może zawierać płatki fibryny, może wskazywać na zakażenie bakteriami coli, dlatego wydojenie mleka i patogenów zmniejsza obciążenie toksynami, z którymi organizm musiałby sobie poradzić. Niestety, nie da się całkowicie uniknąć uwalniania toksyn, ponieważ w krwiobiegu mogą krążyć inne patogeny.

3. Ręczne ściąganie w przypadku zablokowanego kanału strzykowego? Jeżeli zmienione wydzieliny blokują kanał strzykowy (ropa, skrzepy krwi), dój mechaniczny nie zapewni wystarczającego stopnia wydojenia, ponieważ przejście z cysterny mlecznej (tj. jamy w strzyku) do kanału strzykowego jest zablokowane. W takich przypadkach lepszy efekt można uzyskać poprzez dojenie ręczne – pod warunkiem, że zablokowanie kanału strzykowego nie zostanie uwolnione przez ogromny wzrost ciśnienia. Chociaż kanał strzykowy rozszerza się podczas doju do średnicy 2–3 mm, wielu dojarzy nie zdaje sobie sprawy, że ich próby dojenia powodują tak wysokie ciśnienie w cysternie mlecznej, że mogą spowodować trwałe, czasem nieodwracalne uszkodzenia tkanki w kanale strzykowym.

Jeśli kanał strzykowy jest zatkany, zaleca się wmasowanie kłaczków z powrotem do cystern mlecznych

FOTO: Elita

W takich sytuacjach pomocne jest ponowne wmasowanie zatykających kłaczków w cysternę mleczną (patrz rysunek). W tym celu kciukiem i palcem wskazującym jednej ręki przytrzymuje się końcówkę strzyka, a palcami drugiej ręki przesuwa się zmiany wydzieliny w kierunku dna wymienia. Niezależnie od antybiotykoterapii, zastrzyki enzymatyczne do wymion mogą pomóc w zmianie konsystencji wydzieliny i ułatwić jej wydojenie.

4. Czy częste dojenie jest prawidłowe? W przypadku mastitis spowodowanego zakażeniami gronkowcami, drożdżakami lub bakteriami coli, częsty dój może przyspieszyć proces wyleczenia. W przypadku paciorkowców środowiskowych, takich jak S. uberis, częsty dój daje efekty odwrotne do zamierzonych, ponieważ z jednej strony zwiększa się tempo namnażania patogenu, a z drugiej strony wielokrotne poszerzanie kanału strzykowego zwiększa ryzyko nowych infekcji.

To ważna informacja szczególnie dla producentów mleka z automatycznym systemem doju, u których może być konieczne ograniczenie częstości doju zakażonych zwierząt – np. do dwóch dziennie. Ma to również sens w przypadku działań terapeutycznych z zastosowaniem aplikatorów do wymion – substancje czynne muszą mieć czas na rozprowadzenie w ćwiartce wymienia i osiągnąć odpowiedni poziom aktywności. Przedwczesny dój byłby tu zagrożeniem, a nawet mógłby prowadzić do powstania oporności.

Jeśli mastitis towarzyszą zmiany w wydzielinie, zaleca się ją wydoić

FOTO: Elita

Granulat ze słomy alternatywą dla balotów

Zbieranie i skup słomy po żniwach bywa czasochłonne i kosztowne. Alternatywą dla balotów słomy są jej granulaty. To sprasowana sieczka lub mączka słomiana. W procesie produkcji granulatu uwalniane jest ciepło, dlatego jest on praktycznie wolny od zarazków. Granulat ze słomy chłonie wilgoć i to w znacznie większej ilości niż granulat z plew pszenicy orkiszowej lub słonecznika. Granulaty najlepiej sprawdzą się w oborze z głęboką ściółką.

Pierwsze ściółkowanie – granulat łączymy z niewielką ilością wody w wozie paszowym, aby stworzyć na legowisku coś w rodzaju maty. Producent dostarcza pelety w dużych workach lub luzem, ale do przechowywania granulatu luzem nadają się tylko bardzo suche magazyny. Przy pierwszym zakupie granulatu należy zamówić i przetestować niewielką jego ilość, ponieważ w zależności od procesu produkcyjnego, skład może się znacznie różnić.

Gdzie w oborze najlepiej sprawdzi się granulat z plew orkiszowych i granulat z łusek słonecznika?

Granulat z plew orkiszowych stosuje się razem ze słomą na legowiska. W zależności od regionu, pory roku i dostępności, za 100 kg granulatu trzeba zapłacić ok. 13 €. Jest on zatem droższy od słomy, ale nieco tańszy niż pelet ze słomy. Latem po zbiorach, kiedy dużo pszenicy orkiszowej pozbawia się plew, jest to materiał łatwo dostępny; można też zakontraktować sobie dostawy całoroczne. Na powierzchniach z głęboką ściółką, gdzie zwierzęta poruszają się, dobrze sprawdzają się pelety z plew orkiszowych, ponieważ wchłaniają dużo wilgoci. Najlepiej stosować granulat z plew orkiszu i słomy naprzemiennie, co 1,5 dnia; wtedy ściółki nie przybywa tak szybko.

Zużyty materiał ściółkowy – słomę i granulat z plew orkiszu można poddać procesowi recyklingu w biogazowni. Na głęboką ściółkę można stosować również granulat z łupin słonecznika. Jednak zawsze naprzemiennie – jako jedyny rodzaj ściółki nie zawsze się sprawdzi, szczególnie w miejscach o dużym natężeniu ruchu.

Wtórne wykorzystanie obornika cielęcego jako taniego materiału na ściółkę dla krów

Obornik cielęcy lub koński jest niedrogim materiałem na ściółkę na legowiska. Niezbyt wilgotna, lepka konsystencja stanowi dobrą podstawę do budowy miękkich materaców w głębokich boksach. Ale nawet w odchodach pozornie zdrowych zwierząt (czy to cieląt, czy koni) obciążenie patogenami jest bardzo duże – wiele z nich (np. bakterie kałowe) również wpływa na rozwój mastitis.

Wymiona krów nie powinny mieć zatem bezpośredniego kontaktu z materacem obornikowym położonym na legowisku, tak samo jak w przypadku separatu z gnojowicy. Dla ochrony ważna jest odpowiednio gruba wierzchnia warstwa materaca o wartości pH umożliwiającej odprowadzanie wody oraz zawartości suchej masy wynoszącej co najmniej 70%.

Podczas wyrównywania materaca należy uważać, aby nie wkopać się pod dolną warstwę obornika. Jeśli w stadzie występują zarazki chorobotwórcze, takie jak mykoplazma, lub jeśli wiele cieląt ma biegunkę, nie należy wykorzystywać obornika cielęcego na legowiskach.

W gospodarstwach rodzinnych dój zajmuje zwykle około 30–50% czasu pracy. DLG oceniło nakład pracy na udój w najlepszych gospodarstwach; cechuje go duża rozpiętość – wynosi od 16 do 28 roboczogodzin na krowę rocznie. To oznacza, że jeszcze wiele można zrobić, aby proces doju był bardziej efektywny. Dotyczy to również gospodarstw kontraktowych, gdzie dojarze często muszą stać w kanale hali udojowej przez wiele godzin. Sprawny (wydajny) proces doju jest korzystny dla jakości mleka i zdrowia zwierząt, a w efekcie końcowym oszczędza również czas pracy.

800 kg mleka na dojarza i godzinę

Amerykańscy fachowcy od doju zalecają wydojenie co najmniej 68 kg mleka na jedno stanowisko udojowe i godzinę przy dwóch udojach dziennie (55 kg przy trzech dojach). W przeliczeniu na godzinę pracy jest to dobry wynik – 800 kg mleka przeznaczonego do sprzedaży na godzinę pracy (łącznie z pracami przygotowawczymi i końcowymi). Aby osiągnąć tę wartość, dojarz musi sam obsługiwać dwanaście stanowisk udojowych, a średni dój musi dostarczać co najmniej 17 kg mleka. Jest to bardzo ambitne zadanie, ale możliwe do zrealizowania bez ryzykowania zdrowiem wymion.

Udowodniono, że suche, dobrze utrzymane legowisko i czyste przejścia skutkują czystszymi krowami i lepszym stanem zdrowia wymion (mniej krów chorych, mniej leczenia wymion). Ponadto, wymiona nie muszą być tak często czyszczone. To oszczędza czas!

Upewnij się, że przed wejściem do hali udojowej posadzka jest czysta, tak aby krowy nie musiały przechodzić przez odchody. Wtedy ryzyko zabrudzenia nóg i wymion znacznie maleje!

Spokojne wejście: dojenie rozpoczyna się od pierwszego kontaktu z krową. Z reguły jest to wypędzanie z boksów. Ważne jest, aby odbywało się ono bezstresowo. Głośne tupanie, gwizdanie, „klepanie” i inne czynności stresują nie tylko krowy, które oborowy ma przed sobą, ale także te, które już stoją w poczekalni! Chcą iść naprzód, ale nie mogą. Zestresowana krowa nigdy nie będzie zadowolona z doju i będzie wstrzymywać mleko. Taki stres może trwać nawet do 30 minut. Równie ważne jest, aby krowy mogły iść w swoim własnym tempie, bez przerw, w kierunku miejsca doju. W poczekalni krowy powinny mieć możliwość patrzenia w kierunku wejścia.

Bramka odgradzająca na końcu poczekalni nigdy nie powinna być napierana przez zwierzęta; zawsze powinno być trochę miejsca między krową i bramą.

Wejście krów do hali udojowej bez zatrzymywania się

Ważne jest, aby krowy szybko wchodziły do hali udojowej lub na karuzelę i nie zatrzymywały się. W hali typu rybia ość krowy powinny znaleźć się na stanowisku po trzech sekundach, tzn. w hali 2 x 8, każde miejsce powinno być zajęte po około 30 sekundach. W halach bok w bok wejście powinno odbywać się jeszcze szybciej.

Jeśli wejście zwierząt trwa dłużej, coś zakłóca płynny ruch – przykładowo, w kanale udojowym nadal pracują ludzie (hałas) lub obszar wejścia nie został optymalnie zaprojektowany.

• Wskazówka: Zasłoń boczne ściany zagrody, aby zwierzęta szły przez tunel. Również bramy wyjściowe powinny być osłonięte.

Szybkie przygotowanie: Pierwszy kontakt dotykowy z wymionami powinien nastąpić po upływie maksymalnie 30 sekund. Aby to zapewnić, dojarz musi być gotowy do podejścia na pierwsze stanowisko, kiedy krowa jeszcze „parkuje”. Szybko powinien przejść do kolejnej krowy.

Zawieszenie aparatu: W idealnej sytuacji aparat udojowy jest zawieszany po 150 sekundach od wejścia krowy na stanowisko udojowe (90 sekund na przygotowanie się do doju). Jeśli się to nie udaje, należy sprawdzić procedurę przygotowania – może zbyt wiele krów jest przygotowywanych w tym samym czasie?

Ilość mleka w ciągu pierwszych dwóch minut: Ta wartość jest bardzo dobrym wskaźnikiem sprawdzania przygotowania wymion. W stadach wysokowydajnych (hf) w ciągu pierwszych 2 minut powinno udoić się około 8 kg mleka (6,8 kg w przypadku trzech udojów). W wielu nowoczesnych systemach udojowych wartość tę można „odczytać”.

Należy zmierzyć przepływ mleka. W ciągu pierwszych 15 sekund od rozpoczęcia doju powinien on wynosić co najmniej 1 kg/min, w szczycie (między 60 a 120 sekundą) – więcej niż 3,2 kg/min.

Zdejmowanie aparatu udojowego: wiele aparatów udojowych jest nadal zdejmowanych zbyt późno, dając efekt pustodoju! W zależności od zdolności udojowej, kubki udojowe powinny być zdejmowane z wymienia, gdy przepływ mleka spadnie między 400 a 800 g/min. W idealnej sytuacji wszystkie kubki udojowe po jednej stronie są automatycznie zdejmowane z wymion w ciągu 30 sekund. Ręczne zdejmowanie powinno dotyczyć maksymalnie 2% krów. Jeśli to możliwe, krowy, u których dój trwa dłużej niż pięć (sześć) minut, należy doić na końcu.

W idealnej sytuacji aparat udojowy powinien zostać podłączony w 150 sekund po wejściu krowy do boksu (90 sekund na ustawienie)

FOTO: Elita

G.Veauthier

Więcej miejsca to podstawa, aby uzyskać dopłaty do dobrostanu krów

Od przyszłego roku dla utrzymujących krowy mleczne przewidziano sześć rodzajów płatności dobrostanowych: za wypas, zwiększoną o 20 lub o 50% powierzchnię bytową, utrzymywanie na ściółce, zapewnienie wybiegu oraz późniejsze odsadzanie cieląt. System dopłat został jednak tak skonstruowany, iż aby rolnik mógł otrzymać płatność za utrzymywanie krów na ściółce, zapewnienie wybiegu i późniejsze odsadzanie cieląt, musi zapewnić zwierzętom zwiększoną o 20 lub 50% powierzchnię bytową. Niezależna od zwiększenia powierzchni bytowej jest jedynie dopłata za wypas.

Dopłatę do wypasu otrzyma hodowca, który wypasa krowy mleczne w sezonie wegetacyjnym co najmniej 120 dni bez uwięzi przez minimum 6 godzin dziennie.

Natomiast za zwiększoną powierzchnię bytową – jeśli zapewni krowom mlecznym utrzymywanym grupowo bez uwięzi, wolnostanowiskowo w pomieszczeniach lub w budynkach powierzchnię większą od standardowej – minimum o 20% lub o minimum 50%. Jeśli zdecyduje się na pierwszy wariant, powierzchnia odpasowo-ruchowa w oborze z wydzielonymi legowiskami musi mieć co najmniej 4 m2 a bez wydzielonych stanowisk 5,4 m2. Natomiast, jeśli chce krowom zapewnić więcej przestrzeni, wskazane parametry muszą wynieść odpowiednio 5 m2 i 6,8 m2.

Dopiero mając już zwiększoną przestrzeń dla krów w budynkach lub w pomieszczeniach, rolnik może wnioskować o dopłatę dodatkową. Utrzymując krowy na ściółce ze słomy lub podobnego materiału albo wydzielając części ze ściółką o powierzchni pozwalającej na jednoczesny odpoczynek krów, może wnioskować o dopłatę za utrzymywanie na ściółce. Gdy natomiast zapewni zwierzętom przez co najmniej 4 godz. dziennie przez cały rok wybieg, otrzyma dopłatę za wybieg. Decydując się na odsadzanie cieląt nie wcześniej niż w 5. dniu od dnia ich urodzenia, otrzyma płatność za odsadzanie cieląt.

Jak wyliczyć dopłatę za dobrostan krów?

Dopłaty dobrostanowe do krów będą wyliczane na podstawie punktów, jakie zostaną przydzielone za realizację poszczególnych praktyk. Przyjęto, że 1 punkt jest równy 100 zł, czyli 22,47 euro.

Rolnicy, którzy mają możliwość wypasania krów mogą zyskać 3,1 punktu/DJP, co daje 310 zł/DJP.

Za zwiększenie powierzchni bytowej o 20% można zdobyć 6,9 punktu/DJP, czyli 690 zł/DJP, natomiast o 50% – 10 punktu/DJP, tj. 1000 zł/DJP.

Utrzymywanie krów na ściółce jest wycenione na 100 zł/DJP (1 punkt/DJP), wybieg 2 punkty/DJP, tj. 200 zł/DJP a odsadzanie cieląt – 1,7 punktu/DJP, tj. 170 zł/DJP.

Zgodnie z zapisami w Planie Strategicznym, płatności na sztukę zwierzęcia mogą być dodatkowo powiększone o koszty transakcyjne. Można do nich zaliczyć np. koszt sporządzenia planu poprawy dobrostanu (nie jest on wymagany przy wypasie). Niestety, ze względu na wspomnianą wyżej degresywność płatności, przy stadzie krów mlecznych powyżej 100 DJP wyliczone płatności będą zmniejszane. Za krowy mleczne powyżej 100 DJP i nie więcej niż 150 DJP należeć się będzie 75% płatności, a krowy powyżej 150 DJP pozostaną bez płatności.

Trudne i kosztochłonne

Trzeba pamiętać, iż wymogi odnoszące się do danej grupy zwierząt dotyczą wszystkich zwierząt tej grupy utrzymywanych w gospodarstwie rolnym. Rolnicy, którzy dysponują taką powierzchnią pastwisk, że będą w stanie wypasać wszystkie utrzymywane w gospodarstwie krowy mleczne, mogą zyskać na wypasie. Gdy takiej możliwości nie mają, by skorzystać na dobrostanie, muszą zdecydować się na zwiększenie powierzchni bytowej. Powiązanie innych praktyk dobrostanowych ze zwiększeniem powierzchni bytowej, sprawi, iż spełnienie wymogów, zwłaszcza gdy w oborze nie ma wiele miejsca a rolnik myśli o zwiększeniu stada, będzie trudne i kosztochłonne.

Wśród działań przewidzianych w Planie Strategicznym z II filaru WPR, jest jedno, które ma wesprzeć hodowców inwestujących w poprawę dobrostanu. Zaproponowana w nim wysokość pomocy wynosi 150 tys. zł, przy czym nie może ona przekroczyć 65% kosztów kwalifikowalnych inwestycji. Ta pomoc nie obejmuje jednak kosztów związanych z budową czy przebudową budynków inwentarskich.

Wybiegi, pastuchy, wodopoje

Przewiduje za to refundację kosztów związanych z budową lub przebudową wybiegów tj. utwardzenie i ogrodzenie wybiegu oraz budowę lub przebudowę zbiorników na wodę gnojową z tych wybiegów. Do kosztów kwalifikowanych będzie można zaliczyć też przygotowanie wyposażenia pastwisk do bezuwieziowego wypasu polegającego na zakupie pastuchów (elektryzatorów) oraz budowy, przebudowy lub zakupu i montażu wodopojów, w tym wodopojów mobilnych oraz poideł grupowych. Refundacja obejmie też zakup grupowych budek do odchowu cieląt w wieku do 8 tyg. życia wraz z wygrodzeniami.

Z tego dofinansowania będzie można pokryć też koszty zakupu:

• zautomatyzowanych instalacji poprawiających mikroklimat w budynkach inwentarskich tj. do schładzania lub ogrzewania wraz z zasilaniem awaryjnym,
• systemów zarządzania stadem, akcelerometrów z oprogramowaniem do zarządzania zdrowiem i dobrostanem krów w stadzie, czujników mierzących co najmniej LKS, białko, tłuszcz w trakcie doju służących do wczesnego wykrywania subklinicznego mastitis oraz ketozy i alkalozy z oprogramowaniem i znacznikami RFID do identyfikacji krów,
• autonomicznych, samobieżnych urządzeń do usuwania odchodów,
• zakup i montaż automatycznych czochradeł.

Będą dotacje na rozbudowę obory, ale tylko dla gospodarstw ekologicznych

Pomoc na budowę i modernizację budynków inwentarskich przewidziano w działaniu: „Inwestycje w gospodarstwach rolnych zwiększające konkurencyjność”. Aczkolwiek dotyczy ona wyłącznie prowadzących gospodarstwa ekologiczne, których roczny przychód ze sprzedaży wynosi minimum 45 tys. zł.

Maksymalna wysokość pomocy w przypadku operacji polegających na budowie lub modernizacji budynków lub budowli służących do produkcji ekologicznej z wykorzystaniem nowoczesnych technologii, w tym również w miarę możliwości ograniczających szkodliwy wpływ rolnictwa na środowisko, energooszczędnych i niskoemisyjnych wynosi 1 mln zł. Rolnicy mogą tutaj liczyć na zwrot 65% kosztów inwestycji kwalifikujących się do wsparcia.

Magdalena Szymańska

Eksplodujące ceny nawozów, paliw, ale i pasz treściwych grożą znacznym spadkiem produkcji mleka. Czy i jak reagować na te zmiany? Hodowcy bydła mlecznego mogą nieco zaoszczędzić na produkcji paszy. Najprostszym sposobem jest ograniczenie nawożenia, dłuższe koszenie trawy, rezygnacja z dodatków kiszonkarskich lub pominięcie pokosu. Ale UWAGA! – oszczędzając w jednym miejscu, często wydajemy więcej, gdzie indziej ("efekt odbicia"). Przedstawiamy kilka pomocnych wskazówek, które producenci mleka mogą (i powinni) wprowadzić!

Nawożenie mniejszą ilością azotu – cięcie maksymalnie o 20%!

Zmniejszenie nawożenia azotem: na użytkach zielonych przy trzech – pięciu dawkach w ciągu roku zużywa się od 170 do 210 kg azotu. Przy wystarczających zasobach paszy i prawidłowo przeprowadzonym pierwszym pokosie, nawożenie azotem można ograniczyć o około 20%. W kolejnych pokosach często wystarcza 20 kg azotu mineralnego. W perspektywie średnioterminowej darń użytków zielonych dostosowuje się do znacznie zmniejszonych dawek nawozów azotowych zwiększając udział koniczyny. Jeśli oprócz użytków zielonych, możliwa jest też uprawa roli, można wybrać rośliny o mniejszym zapotrzebowaniu na azot (np. strączkowe).

Nawożenie fosforem można wstrzymać na rok, pod warunkiem, że jego zawartość była wcześniej prawidłowa. Można również czasowo zrezygnować z potasu, ponieważ tereny, które są odpowiednio zaopatrywane w obornik zwykle nie wykazują żadnych niedoborów. Z drugiej strony, nie można zrezygnować z nawożenie siarką (w formie siarczanowej) w okresie wiosennym (30 kg S) na łąkach intensywnie użytkowanych. Dzięki siarce można zebrać od 10 do 20% plonów więcej!

Lepsza dystrybucja obornika: Często kukurydza jest nawożona (zbyt) obficie obornikiem, podczas gdy intensywnie koszone użytki zielone, które mają znacznie większe zapotrzebowanie, dostają go za mało. Należy zadbać o właściwe rozłożenie obornika.

Zmniejszenie strat azotu poprzez czyste przejścia, pozostawienie warstw płynnych podczas przechowania; prawidłową homogenizację, oddzielenie lub dodanie wody na krótko przed rozrzuceniem (docelowo: gnojowica maks. 6% suchej masy). Gnojowicę należy rozrzucać jak najbliżej podłoża, tylko przy pochmurnej, chłodnej pogodzie.

Dodatki do kiszonek: Dobra jakość kiszonek jest największym czynnikiem pozwalającym na obniżenie kosztów żywienia. W końcu wszystkie koszty związane z zakiszaniem – od kosztów technicznych po koszty pracy wykonawcy – pozostają takie same. Ponadto w gospodarstwach stosujących kiszonki, znacznie rzadziej występują problemy z chorobami metabolicznymi. Może to zabrzmieć absurdalnie, ale dodatki kiszonkarskie mogą pomóc obniżyć koszty paszy. W końcu najdroższą paszą jest pasza wyprodukowana, ale nieprzetworzona na mleko.

Trawa i międzyplon: Jeśli warunki pogodowe są sprzyjające (wystarczająca ilość deszczu!), na stanowiskach, które nie są zbyt piaszczyste, często po zbożach do końca wegetacji można nadal stosować dwa sposoby użytkowania – koszenie i wypas. Przy dziesięciotygodniowym okresie wzrostu, jesienią można uzyskać plony do 30 dt/ha suchej masy.

Na stanowiskach suchych, uprawa specjalnych mieszanek roślin przeznaczonych na okres suszy (np. mieszanki traw z cykorią pastewną, tymotką łąkową, życicą, koniczyną czerwoną, koniczyną białą, z żytem), wysiewanych na przełomie lipca i sierpnia, pozwala na uzyskanie bardzo wysokich plonów (dużo masy zielonej) o dobrej wartości paszowej w porównaniu z życicą lub kukurydzą. Aby wykorzystać potencjał i wysokie koszty nasion, konieczne jest trzyletnie użytkowanie.

Planowanie zakupów z odpowiednim wyprzedzeniem: Jeśli wiosną można przewidzieć niedobór podstawowych pasz, należy więc jak najszybciej zorganizować zakup – kukurydzy lub traw. Ważne: Zawsze należy negocjować cenę.

Samodzielna produkcja paszy treściwej

Wcześniej zaplanuj własne uprawy zbóż i kukurydzy lub rozważ zakup "na pniu" z pola. Ważne jest, aby już na początku pomyśleć o przechowywaniu (suszenie lub konserwacja na mokro) i przetwarzaniu (np. mielenie na zlecenie, CCM). To w znacznym stopniu sposób na zachowanie niezależność od kosztownych zakupów pasz treściwych w najbliższych miesiącach jesiennych i zimowych. Pomóc w zaoszczędzeniu na drogich paszach treściwych mogą również produkty uboczne. Za wszelką cenę należy unikać nadmiaru białka w dawce pokarmowej – krowa powinna dostać paszę o zawartości 150 g białka surowego (nXP) – trzeba więc znać spożycie paszy i jej skład!

Zawsze sprawdzaj wskaźnik IOFC

Wskaźnik IOFC (przychód ponad koszty paszy) stał się prostym instrumentem kontrolnym służącym do obliczania opłacalności. Koszty paszy są odejmowane od sumy zysków z produkcji mlecznej. IOFC można wykorzystać do szybkiego sprawdzenia, czy zmiana dawki pokarmowej jest skuteczna pod względem ekonomicznym. Stosunek ten można również wykorzystać do obliczenia, jaki jest efekt oszczędzania paszy treściwej lub zastępowania składników dawki pokarmowej (i czy w ogóle jest efekt).

G. Veauthier
Zdjęcie: Stöcker-Gamigliano

Artykuł ukazał się w magazynie Elita Dobry Hodowca 4/2022 na str. 32. Jeśli chcesz czytać więcej podobnych artykułów, już dziś wykup dostęp do wszystkich treści na Elicie:  Zamów prenumeratę.

Obowiązki hodowcy

Czas na podjęcie decyzji

Zwierzę zdolne do transportu, czy też nie?

Zaostrzone kontrole

Unikać uboju z konieczności

Pełna obora, niespokojne zwierzęta

• Rozbudowa obory może być czymś więcej niż tylko dodawaniem krów i legowisk. Kevin Anhamm zapewnia swoim krowom dodatkową przestrzeń na wybiegach.

Hodowca szybko zauważył, że ten ruch zwiększył stres u krów i spowodował niepokój w stadzie. – Krowy czasem obskakiwały się i skakały na te leżące w boksach, które nie miały wystarczająco dużo miejsca, aby uciec – wspomina przechodząc obok grupy krów w laktacji. W związku ze wzrostem obsady do 110% coraz częściej dochodziło do uszkodzeń ciała i nieplanowanych brakowań.

Zachować samokrytycyzm

Najpewniejsze są świeżo zasiane łąki, które w poprzednim roku były wyłącznie koszone, bez użytkowania pastwiskowego. Bezpieczne są również pastwiska, które w poprzednim sezonie, które w poprzednim sezonie nie były użytkowane przez bydło. Największe ryzyko dla zwierząt jest wówczas, gdy pastwisko spasane przez bydło, nigdy nie było koszone. 

• Zwiększone ryzyko zarażenia pasożytami występuje wówczas gdy:
• Od sierpnia roku poprzedniego na pastwisku przebywały konie (niewrażliwe na pasożyty bydlęce).
• Zakażone pastwiska w pierwszej połowie roku ponownie są użytkowane (formy przetrwałe).
• świeżo ścięta trawa jest natychmiast transportowana, a użytek jest spasany (pasożyty są odporne na proces przygotowywania kiszonki).
• Zakażone pastwiska są po zimie ponownie użytkowane.
• Obciążone pasożytami pastwisko było spasane bydłem i bezpośrednio po tym koszone. 

Zadziała systematyczność

Najlepsze informacje na temat obciążenia pasożytami w stadzie daje regularne badanie kału. Na podstawie wyników można oszacować stopień zakażenia pastwiska larwami pasożytów. Celem zrównoważonego programu odrobaczania jest utrzymanie kontaminacji pastwiska na jak najniższym poziomie. Jak to zrobić?

• Wypas bydła tylko na pewnych pastwiskach
• Zmiana pastwiska po 3 tygodniach w okresie wiosennym oraz co 2 tygodnie latem.
• Ponowne korzystanie z pastwiska po 3 miesięcznym okresie spoczynku

Freynie Lancaster, hodowczyni jerseyów z Oregonu czy słońce, czy deszcz, od 20 lat codziennie wkłada buty do biegania i wyrusza na 2-milową przebieżkę. Robi to nie tylko po to, aby utrzymać formę, ale także dlatego, że bieganie poprawia jej nastrój, daje energię wpływając zarówno na jej samopoczucie fizyczne, jak i psychiczne. Jak twierdzi – stres to codzienność rolnika.

Warto zadbać o dobry sen

Carrie Mess, hodowczyni bydła mlecznego z Wisconsin zwraca uwagę na inny aspekt – od kiedy zaczęła przywiązywać wagę do snu, znacznie poprawiło się jej zdrowie psychiczne. Wraz z rodziną, Mess doi 100 krów w Milford, Wisconsin. Znana ze swojej obecności w mediach społecznościowych Dairy Carrie, Mess mówi, że jej ograniczona obecność w mediach społecznościowych również pozytywnie wpłynęła na zdrowie psychiczne.

– Kiedy ludzie pytali mnie, jak znajduję czas na pracę na roli i media społecznościowe, odpowiadałam żartem, że po prostu nie śpię – mówi i dodaje: Ale to nie był żart. Budziłam się w środku nocy i jeśli nie odpisywałam na wiadomości i nie odpowiadałam na komentarze, to myślałam o tym. Albo robiłam rzeczy, na które nie miałam czasu w ciągu dnia. Teraz Mess stara się spać 7 godzin, co zrobiło ogromną różnicę. Kiedyś szczęściem był sen 5-godzinny, a zazwyczaj udawało się spać tylko 3 lub 4 godziny. Większa ilość snu pomogła jej zarówno na depresję, jak i na pamięć.

Lekarzy psychiatrów nie dziwi brak snu, stres i niepokój – naturalne stany każdego rolnika i hodowcy. Warto na co dzień pamiętać o paru aspektach:

1. Dowiedz się, co można kontrolować i naucz się nie skupiać na rzeczach, na które nie ma się wpływu (najlepszym przykładem jest pogoda). Im lepiej zrozumiesz i zaakceptujesz rzeczy, na które nie masz wpływu, tym lepiej będziesz w stanie kontrolować rzeczy, na które masz wpływ.

2. Znajdź aktywność, która pozwala oczyścić głowę i zrelaksować się.

3. Potrzebujesz określoną liczbę godzin snu każdej nocy (ile – to sprawa indywidualna). Nie zmienia się to w czasie żniw czy sianokosów. Jeśli się nie wyśpisz, będzie ci znacznie trudniej funkcjonować.

Artur Puławski
Zdjęcie: Unsplash

Chociaż eliminacja wszystkich obszarów lęgowych jest naprawdę niewykonalna, jednak zwalczanie larw jest proaktywnym środkiem zapobiegawczym, dzięki któremu dorosłe muchy nie będą składać jaj i ponownie się rozmnażać. Niestety – zwalczanie zarówno larw, jak i osobników dorosłych jest procesem ciągłym i nigdy się nie kończy. Rutynowe opryski pomogą utrzymać liczbę much na niskim poziomie w ograniczonych przestrzeniach, ale równie ważne jest zarządzanie odpadami na zewnątrz. Obornik musi być regularnie i często usuwany, podobnie jak rozkładające się śmieci i kiszonki. Należy też zwrócić uwagę na wysoką trawę wokół budynków, miejsca składowania obornika, a nawet pobliskie obszary zalesione.

Jak skutecznie zwalczać muchy w gospodarstwie mlecznym? Oto 4 najważniejsze etapy

Czteroetapowy plan – zwalczanie much wymaga zintegrowanego planu zarządzania, który obejmuje:

1. Inspekcję – identyfikacja rodzaju muchy lub much, które dominują w stadzie mlecznym, w oborach cieląt i kojcach jałówek.

2. Działania sanitarne – codzienny i cotygodniowy wysiłek w celu utrzymania obiektu w jak największej czystości, aby ograniczyć miejsca lęgowe.

3. Monitorowanie – rutynowe inspekcje w celu sprawdzenia populacji much, aby określić, czy program sanitarny i leczniczy działa.

4. Leczenie – właściwy produkt we właściwy sposób w stosunku do właściwej muchy. Program leczenia powinien obejmować larwicydy stosowane w połączeniu ze środkami dla dorosłych osobników, które będą działać na wiele stadiów rozwojowych.

Nie zwalczaj jedynie dorosłych osobników - to zaledwie niewielki procent całej populacji much

Jeśli zwalczamy tylko dorosłe muchy, nigdy nie ograniczymy populacji much. Dzieje się tak dlatego, że osobniki dorosłe stanowią zaledwie 20% cyklu życiowego muchy. Jeśli więc zwalczasz tylko dorosłe osobniki, larwy będą nadal dojrzewać i przyczyniać się do powstawania problemu.

Artur Puławski
Zdjęcie: Pixabay

Ciepłą wiosną i latem przegrzanie paszy jest główną przyczyną spadku jej pobrania. Badania naukowe pokazują, że zagrzanej paszy krowy pobierają mniej aż o 13%. Wraz ze wzrostem temperatury spada również strawność paszy. I tak, wzrost temperatury paszy o 10⁰C prowadzi do strat energii o 0,1 MJ NEL/kg suchej masy. Wynikający z tego deficyt energii wywołuje stany zapalne wymion oraz zaburzenia płodności, których skutki trwają znacznie dłużej niż faktyczny okres upałów. Dlatego zagrzane partie kiszonek nie powinny być podawane zwierzętom. A wręcz przeciwnie – potraktujmy je tak samo jak pasze z pleśnią – zagrzane części z marginesem 50 cm należy bezwzględnie usunąć. Jeżeli w gospodarstwie są niedobory kiszonek, można młode zwierzęta przestawić na paszę suchą – mieszankę słomy i paszy treściwej, a w razie konieczności dokupić paszę, nawet jeżeli jest droga.

Nasuwa się pytanie - czy może chociaż część kiszonki da się uratować? Odpowiedź brzmi – ograniczyć zagrzewanie kiszonek w silosach! Metody:

Czysta praca: resztki kiszonki są rajem dla grzybów! W takich warunkach namnażają się błyskawicznie. Jeżeli resztka kiszonki ma kontakt z kominem silosu, jego powierzchnia zanieczyszcza się i zaczyna się nagrzewać. Dlatego latem należy zawsze oczyszczać ściany silosu!

Zwiększyć ugniatanie: im mniejsza kompresja, tym łatwiejszy dostęp tlenu do części głębokich silosu. Tam, gdzie drożdże mają kontakt z tlenem, kiszonka się zagrzewa. Na to jednak trzeba czasu, a więc im lepsze ugniatanie, tym wolniejsze tempo zagrzewania kiszonki.

Wybieranie kiszonki bez naruszenia jej struktury: Wybieranie kiszonki za pomocą wózka widłowego, gdzie widły naruszają strukturę, ułatwia dostęp tlenu w głębokie partie silosów, a to powoduje ich zagrzewanie się. Lepsze są inne techniki odcinania kiszonek, które pozostawiają gładkie powierzchnie (piła boczna, czy szufla tnąca).

Usunięcie przegrzanej partii kiszonki: jeżeli doszło do zagrzania kiszonki w silosie, zaczynają pracować drożdże, dlatego trzeba ściągnąć gorącą warstwę kiszonki przynajmniej z 50-centymetrowym marginesem.

Cięcie popryskać kwaśnym preparatem: Doświadczenia z Aulendorf pokazały, że potraktowanie powierzchni silosu kwasem propionowym opóźnia ponowny proces zagrzewania kiszonki o 1,7 dnia. Ze względu na niewielką głębokość penetracji środka (max. 6 cm) koniecznie jest przeprowadzanie oprysków codziennie. Po wykonaniu zabiegu, należy na tę część naciągnąć folię ochronną, aby zapobiec parowaniu.

Termometrem na podczerwień łatwo można kontrolować temperaturę w silosie

Zmiana silosu: jeżeli mimo wymienionych wyżej działań oraz potraktowania jego zawartości preparatem z kwasem, nacięcie pozostaje w dalszym ciągu gorące, nie pozostaje nic innego jak zmiana silosu – przynajmniej w górnej części lub nawet całej objętości silosu. Zaczynamy od ściągnięcia w całości gorących części, a następnie reszty silosu w cienkich warstwach ze środkiem stabilizującym na bazie kwasu propionowego (przynajmniej 5 l na tonę silosu). Materiał trzeba bardzo dobrze ugnieść i natychmiast przykryć. Zaleca się napełnić nisko silos, aby łatwiej pobierać porcje. Nowy silos zamknąć na przynajmniej 14 dni.

Stabilizacja TMR-u za pomocą kwasów i soli

Podgrzewanie TMR-u już na stole paszowym jest efektem działania drożdży. Kontakt z tlenem przez kilka godzin, może doprowadzić do ich namnożenia, a przez to do zagrzania całej dawki pokarmowej. Zagrzanie jest de facto oznaką psucia się paszy, przez co spada smakowitość oraz jej energetyczność, a proces ten zaczyna się już 6 do 8 godzin przed. Jeżeli rano hodowca stwierdzi, że TMR jest za gorący, to prawdopodobnie połowę zepsutej paszy zwierzęta już zjadły!

W tej sytuacji pomoże dodanie do mieszanki kwasu lub proszku (stabilizatora TMR) do wozu paszowego. Ważne, by rozprowadzić go bardzo równomiernie. Przy zastosowaniu słabych kwasów (mniej żrących), trzeba zwrócić szczególną uwagę na zadawaną ilość. Ostra woń kwasu propioidowego może ograniczać pobieranie paszy przez zwierzęta, dlatego kwas należy mieszać z paszą w mniejszej koncentracji, ale za to w większej objętości.

Rada: specjalne kwasy do TMR-u są niestety trochę droższe, jednak łatwiejsze w użyciu oraz mniej niebezpieczne.

Do stabilizacji paszy nadają się również niektóre sole, np. sorbinian potasu. Granulat przed użyciem należy rozpuścić w wodzie, zachowując przy tym zasady bezpieczeństwa.

Ostrożnie przy dodawaniu wody do TMR: wilgotna pasza ma tendencję do szybszego zagrzewania się! Jeżeli woda jest magazynowana w pojemniku, można potrzebną ilość preparatu rozpuścić bezpośrednio w niej. Do tego celu wykorzystuje się różne systemy do dozowania.

Ostrożnie: Technika pobierania kiszonki za pomocą ładowacza czołowego, gdzie widły luzują kiszonkę sprawia, że zwiększa się dopływ tlenu,co może powodować zagrzewanie się głębszych partii. Przynajmniej latem lepsze są inne urządzenia do pobierania kiszonek jak na przykład specjalne wycinaki do kiszonek pozostawiające gładką powierzchnię

Nie może pozostać nawet gram!

Wóz paszowy za każdym razem dokładnie opróżniamy, również stół paszowy należy utrzymywać w maksymalnej czystości, ponieważ resztki paszy mogą zainfekować drożdżami świeżo zadaną paszę i w ten sposób przyspieszyć proces zagrzewania. Przy wyższych temperaturach i w trakcie upałów sprawdza się zadawanie paszy dopiero późnym wieczorem, kiedy spada temperatura otoczenia (pasza wówczas nie zagrzewa się tak szybko) lub też odwrotnie – w bardzo wczesnych godzinach porannych przy wschodzie słońca. Druga opcja jest nawet korzystniejsza, bo odpowiada naturalnemu rytmowi pobierania paszy przez zwierzęta. Można też zadawać paszę kilka razy dziennie i w międzyczasie ją podgarniać. W lecie krowy pobierają aż dwie trzecie paszy w nocy, dlatego stół paszowy nie powinien być pusty wieczorem czy też nocą!

-ve-
We współpracy z J. H. Puckhaber

Artykuł ukazał się w magazynie Elita Dobry Hodowca 2/2022 na str. 6. Jeśli chcesz czytać więcej podobnych artykułów, już dziś wykup dostęp do wszystkich treści na Elicie: Zamów prenumeratę.

• Ustalić rutynowe prace konserwacyjne.
• Kontrolować ustawienia czyszczenia.
• Kontrolować zużycie środków do dippingu.

Rutynowy przegląd robotów udojowych

Dla każdego robota producent przewidział określone procedury konserwacji i kontroli. Należy przestrzegać zalecanych terminów, wprowadzić je jako coś rutynowego i normalnego. Sprzęt jeszcze nie jest zepsuty, a już wyciek z kompresora może zwiększyć zużycie prądu o 1/3! Jeśli zostanie to odkryte po paru miesiącach, przez ten czas koszty sporo urosną.

Należy zatem ustanowić na każdy dzień/tydzień pracy stałe, rutynowe czynności. Codziennie warto sprawdzić czy wszystko jest szczelne (rada: w godzinach porannych dokładnie przysłuchiwać się pracy urządzenia – często problemy są słyszalne). Raz w tygodniu, w ustalonym dniu, zapisywać wskazania liczników energii elektrycznej i wody oraz sprawdzać poziom oleju w pompie próżniowej. Większe prace – takie jak czyszczenie żeberek chłodzących – prowadzić raz na kwartał, najlepiej w tym samym czasie co serwis techniczny (zredukowane czasy przestoju). Porad, jakie punkty kontrolne są ważne, może też udzielić serwisant. Przed niektórymi najważniejszymi „pochłaniaczami” energii (chłodzenie, przygotowanie ciepłej wody, dojenie) można zainstalować oddzielne liczniki prądu – w ten sposób łatwiej można zauważyć wszelkie odchylenia od normy.

Woda – ustawić czyszczenie

Producenci urządzeń dojnych troszczą się, aby z technicznego punktu widzenia utrzymać kryteria jakości mleka (higiena, lks). Zawsze, by choć po części wyeliminować czynnik ludzki, zakładany jest dodatkowy margines bezpieczeństwa. Oznacza to przykładowo, że urządzenie jest płukane częściej lub za pomocą większej ilości wody (co pociąga za sobą większe zużycie prądu na jej podgrzanie) niż to faktycznie jest konieczne. Jeśli robot udojowy dokładnie monitoruje jakość mleka, często możliwa jest optymalizacja ustawień systemu. Taka decyzja wymaga jednak konsultacji z serwisem technicznym.

• Rutynowe kontrole pomagają we wczesnym wychwyceniu błędów. Zużycie wody i środków czystości można zoptymalizować z pomocą serwisu technicznego

Ile płynu do dippingu?

Zużycie środków do dippingu, ale też do mycia i dezynfekcji może być bardzo różne i znacznie odbiegać od zaleceń. W jednej z analiz przeprowadzonej w Hesji w sezonie 2016/2017 faktyczne zużycie tych środków daleko odbiegało od tego, co było zaplanowane!

Rada: Sprawdzaj ilość i stężenie detergentów co cztery tygodnie. W tym celu należy napełnić litrową miarkę, zanurzyć w niej lancę robota, a następnie rozdzielić zmierzone zużycie środków na liczbę udojów. Sprawdzić też zużycie środków do dippingu – w zależności od zaleceń producenta, na wymię powinno przypadać jednorazowo 5 do 7 ml płynu do dippingu. Jeżeli ilość ta znacznie odbiega od tych wytycznych, przyczyną może być niewłaściwe ciśnienie natrysku, źle dobrane dysze lub niedostosowanie ich do lepkości środka.

Równie regularnie należy sprawdzać pompy dozujące pod względem zużycia, a przewody doprowadzające wymieniać raz w roku (twardnieją!). Detergent powinien być dostosowany do stopnia twardości wody (serwis techniczny). W ostatecznym rozrachunku oszczędności mogą wynieść ok. 700 do 800 € rocznie na jednego robota udojowego (tabela 1). Warto również tak ustawić zarządzanie stadem, by podczas doju zdajać możliwie dużo mleka – każdy „niepotrzebny” udój pochłania materiały eksploatacyjne i pieniądze! Dlatego krowom o niskiej wydajności trzeba inaczej ustawić dostęp do robota, optymalizować zarządzanie, hodowlę prowadzić pod kątem zwiększania wydajności w stadzie...

Wniosek: Dój za pomocą robota to ułatwienie dla hodowcy, ale też i większe ryzyko (w porównaniu do doju w hali), że zużycie środków do czyszczenia, dezynfekcji i dippingu będzie rosło ponad normę, gdy użytkownik zawczasu nie rozpozna problemu.

Artykuł ukazał się w magazynie Elita Dobry Hodowca 5/2021 na str. 50. Jeśli chcesz czytać więcej podobnych artykułów, już dziś wykup dostęp do wszystkich treści na Elicie:  Zamów prenumeratę.

Światło jest niezwykle ważne dla krów, ponieważ nie tylko kontroluje ich wewnętrzny zegar, ale także wpływa na metabolizm i produkcję hormonów. Jeśli hodowca nie przestrzega okresu ciemności, może się zdarzyć, że zmieniony rytm dobowy stymuluje hormony krów w niewłaściwy sposób.

W ciągu doby krowa odpoczywa w sumie od 10 do 14 godzin, podzielonych na dziesięć do dwunastu okresów odpoczynku. Większość z nich przypada na noc. Podczas tego nocnego odpoczynku krowy zapadają w fazy snu (w tym fazy marzeń sennych). Podobnie jak w przypadku ludzi, również dla krów fazy te są szczególnie ważne dla regeneracji organizmu (przykładowo – leżąc krowy odciążają racice).

Maksymalnie 10 luksów

Jeśli hodowca musi wrócić do obory w nocy, sprawdzić czy krowy się nie cielą lub nie są chore, może mieć trudność z odnalezieniem drogi. Z tego powodu w wielu oborach w nocy włącza się jedno lub więcej świateł. Krowom jednak nie jest ono potrzebne, bo mają dobrze rozwinięte widzenie nocne. Jeśli przyjrzymy się nocnym nagraniom z kamer w oborze, zobaczymy, że krowy są aktywne również w nocy i spacerują po oborze, np. do stołu paszowego, do poideł czy do robota udojowego. Oświetlenie nocne w oborze jest więc głównie po to, aby pomóc pracownikom odnaleźć drogę podczas nocnej kontroli.

• Światło w oborze powinno być wyłączane w nocy, aby krowy mogły lepiej wypocząć. Jeśli do kontroli nocnej potrzebujemy oświetlenia, nie powinno być ono jaśniejsze niż 10 luksów

W związku z tym należy, w miarę możliwości, wyłączać na noc wszystkie światła w oborze. Jeśli pracownicy absolutnie potrzebują światła nocą, najlepiej użyć przyciemnionych źródeł o maksymalnej wartości dziesięć luksów w czerwonawym spektrum barw. Takie światło mniej przeszkadza krowom, a ludzie nadal dobrze w nim widzą.

Rada: Użyj programatora czasowego i włącz światło w oborze na pół godziny przed porannym rozpoczęciem pracy. W ten sposób krowy są już aktywne, gdy hodowca lub jego pracownicy rozpoczynają poranny dój.

Jak jest idealna obsada w oborze?

Duże zagęszczenie w okresie przejściowym ma same niekorzystne następstwa

Bardzo dobra jakość paszy objętościowej 

Zakupy paszy treściwej

Trzy składniki pasz 

Suplementacja nie musi być droga

Komponenty białkowe: zalety śruty rzepakowej

Oczywiście w zależności od jakości, ilości zakupu i województwa stawki za obornik, gnojowicę, słomę, siano i sianokiszonkę są bardzo różne, jednak trend rosnących cen jest ten sam. Przyjrzeliśmy się więc, jakie są ceny w poszczególnych województwach.

Ceny obornika i gnojowicy w województwach

Czy krowy widzą tak samo dobrze jak ludzie?

Czy krowom przeszkadza czerwone światło w nocy?

Czy można zachować dobowe okresy ciemności również w rytmie trzech dojów na dobę?

Ile godzin w ciągu dnia musi być jasno w oborze?

Dlaczego światło LED bardzo dobrze nadaje się dla krów?

Czy krowom przeszkadza migające światło w oborze?

Czy panele świetlne w dachu gwarantują lepsze warunki świetlne w oborze?

Lista kontrolna światła i oświetlenia:

• zapewnij krowom po zmianie grupy/obiektu wystarczająco dużo czasu, aby mogły odnaleźć się w nowym miejscu przez dotyk, obwąchiwanie i nasłuchiwanie;
• w nocy wyłącz całkowicie światło. Można je włączyć podczas kontrolnego obchodu, ale przyciemnione;
• wymień żarówki na lampy LED-owe;
• nagraj oświetlenie obory telefonem komórkowym. Jeżeli na filmie obraz miga, to oznacza, że takie oświetlenie wywołuje stres u krów. Warto więc zainwestować w nowe technologie oświetlenia lub ulepszenie aktualnych;
• panele świetlne wbudowane w dach powinny znajdować się jedynie po stronie wschodniej lub północnej (w żadnym wypadku od strony zachodniej czy południowej);
• jeżeli to możliwe, oddziel w oborze krowy zasuszane od krów laktacyjnych, aby zapewnić każdej grupie odpowiednie warunki świetlne.

Ceny paliw: Drogo, coraz drożej...

Problemy z dostępnością paliwa

Drogo ale stabilnie… ceny hurtowe, niedostępne dostawy. Łukasz załatw obiecane 5000 @LukaszP85 pic.twitter.com/p7oUcFoRhn

— Marek Studziński (@MarekStudzinski) March 5, 2022

Jak można zatankować nieco taniej?

Krowy w zależności od wydajności mlecznej i stadium laktacji mają indywidualne zapotrzebowanie na związki mineralne, między innymi na sól (chlorek sodu). Nie zaszkodzą więc dodatkowe solne i mineralne lizawki podawane oprócz podstawowego zaopatrzenia.

Mareile Krey swoim krowom ustawia tacę z lizawkami w miejscu, gdzie krowy czekają na wejście do robota udojowego. To zwiększa atrakcyjność tej strefy, a z oferty szczególnie często korzystają krowy świeżo wycielone.

Zdjęcie: Andrzej Rutkowski

Ubój z konieczności (ubój nagły) dotyczy zwierzęcia, które musi być poddane natychmiastowemu ubojowi, bo uległo przykładowo wypadkowi i jest niezdolne do transportu. Oszołomienie następuje poprzez strzał z aparatu ubojowego. Maksymalnie po 60 sekundach następuje śmierć przez wykrwawienie. Lekarz weterynarii kontroluje na miejscu oznaki życia oraz ma pieczę nad humanitarnym przebiegiem procesu. Stwierdza śmierć jeśli dojdzie do zatrzymania oddechu, ustania pracy serca oraz braku odruchu powiekowego.

Do 1 godziny po uboju zwierzę powinno być dostarczone do zakładu w celu schłodzenia tuszy oraz badania pośmiertnego. Do uboju z konieczności można wykorzystać ubojnie mobilne.

Kiedy należy poddać krowę eutanazji?

Uśmiercanie/eutanazja w nagłych wypadkach - stosuje się ją w przypadku zwierząt, które cierpią z powodu bólu, są ranne lub nieuleczalnie chore. Jeśli krowa jest wysoko cielna (ostatni miesiąc ciąży), cielę można uratować przez cesarskie cięcie w trybie nagłym. Decyzję o eutanazji podejmuje hodowca ze wsparciem lekarza weterynarii. W trakcie eutanazji, zwierzę dostaje narkotyk, który najpierw prowadzi do głębokiego znieczulenia, a następnie do zatrzymania akcji serca i ustania oddychania. U krów cielnych stosuje się środek, który przekracza barierę krew–łożysko.

Zdjęcie: Andrzej Rutkowski

Artykuł ukazał się w magazynie Elita Dobry Hodowca 5/2021 na str. 41. Jeśli chcesz czytać więcej podobnych artykułów, już dziś wykup dostęp do wszystkich treści na Elicie:  Zamów prenumeratę.

Zielonki z użytków zielonych, zarówno w formie świeżej jak i konserwowanej stanowią, obok kiszonki z kukurydzy,  główną paszę objętościową  w żywieniu bydła mlecznego.

Niestety, w obliczu zmian klimatycznych, które obserwujemy i które znacząco wpływają na produkcyjność użytków zielonych, uzyskanie z nich odpowiedniej ilości i najwyższej paszy staje się nie lada wyzwaniem. Powtarzające się susze atmosferyczne (już w różnych porach roku), brak opadów i wysokie temperatury (szczególnie w okresie letnim) przyczyniają się do wysuszenia okrywy glebowej, wpływając negatywnie na wzrost i rozwój płytko korzeniących się roślin łąkowych, szczególnie traw.

Tegoroczna zima jest najlepszym dowodem na wzrost temperatury, dużych wahań jej amplitud, które w połączeniu z brakiem okrywy śnieżnej bardzo źle wpływają na zimowanie traw oraz pogarszają ich stan w momencie rozpoczęcia wiosennej wegetacji. Wiele użytków zielonych uległo także zniszczeniu podczas długich, letnich okresów suszowych. Szczególnie wrażliwe na niedobory wody są użytki zielone założone na gruntach ornych, ale również na trwałych użytkach zielonych (TUZ). A zatem, w obliczu szybko zbliżającej się wiosny warto wcześniej przygotować się do przemyślanej renowacji użytków czy też wyboru odpowiednich mieszanek na nowo zakładane użytki.

Użytki zielone potrzebują dużych ilości wody

Większość wartościowych traw pastewnych do prawidłowego wzrostu i rozwoju potrzebuje dużo wody. Zapotrzebowanie to wynika z ich płytkiego systemu korzeniowego, dużego zagęszczenia roślin na jednostce powierzchni i związanej z tym dużej transpiracji, jak również z cyklu produkcyjnego trwającego cały okres wegetacji.

Jak podaje prof. dr hab. Piotr Goliński, z Katedry Łąkarstwa i Krajobrazu Przyrodniczego UP w Poznaniu – ilość wyparowanej wody na użytkach zielonych, w zależności od rodzaju gleby, wielkości plonu i składu runi wynosi od 370 d 500 mm.

• Na użytkach zielonych częściowo uszkodzonych przez suszę  doskonałe efekty renowacyjne przynosi nawożenie obornikiem, które najlepiej jest stosować  późną jesienią.

Mając więc  na uwadze  anomalie , które – jak możemy się już kolejny rok przekonać – staja się praktycznie normą – warto  postawić na odmiany o najwyższej jakości, które sprostają trudnym wymaganiom pogodowym i glebowym, a właściwie dostosowany do siedliska skład botaniczny przyniesie nam nie tylko odpowiednio wysoki plon, ale przede wszystkim zadawalający poziom białka w paszy.

Jak skutecznie przeprowadzić renowację użytków zielonych?

Zdecydowaną poprawę ilości i jakości paszy pozyskanej  z użytków zielonych przynosi ich renowacja, a bez względu na to, na jaką metodę renowacji się zdecydujemy, każda musi być poprzedzona dokładną oceną warunków siedliskowych oraz chemicznym zniszczeniem chwastów. W przeciwnym wypadku nasze późniejsze starania pójdą na marne.

Jednym z najważniejszych czynników powodzenia wykonanego podsiewu ( obok oczywiście zabiegów agrotechnicznych ) jest dobór odpowiednich odmian mieszanek hodowlanych. Niektóre firmy nasienne oferują odmiany predysponowane do podsiewu, których tempo ukorzeniania się jest szybsze, a zdolność konkurencyjna większa w porównaniu z odmianami standardowymi. W przypadku całkowitej renowacji darni ważne jest prawidłowe komponowanie mieszanek nasiennych. Innowacyjne w tym względzie jest układanie mieszanek w oparciu o cechy funkcjonalne komponentów, stosowanie udoskonalanych odmian hodowlanych zapewniających w paszy więcej białka, cukrów, włókna; wykorzystanie kilku zróżnicowanych fenologicznie odmian w ramach jednego gatunku zapewniające równomierność podaży paszy w okresie wegetacji; promowanie zestawów wielogatunkowych, w składzie których obok traw i roślin motylkowych występują zioła np. babka lancetowata czy cykoria pastewna.

• W opinii prof. dr hab. Piotra Golińskiego – skoszenie runi, która w efekcie braku opadów przestała rosnąc jest w pełni uzasadnione, gdyż zabieg ten łagodzi skutki suszy. Pozostawienie odrostu przyczynia  się bowiem do większego przesuszenia gleby.
  

Które gatunki traw są najlepsze?

Najlepsze efekty w podsiewu dają rośliny łatwo kiełkujące i szybko rosnące w podsiewie. Z gatunków traw najbardziej przydatne są:  życice - trwała, wielokwiatowa i mieszańcowa: kostrzewa  łąkowa , kupkówka pospolita, natomiast z motylkowatych: koniczyny: łąkowa, biała  i białoróżowa. Życice trwałe są idealnymi trawami do podsiewu ze względu na dużą szybkość rozwoju rośliny w okresie początkowym i wysoką siłę konkurencyjną

Beata Dąbrowska
Zdjęcia: Beata Dąbrowska

Artykuł ukazał się w magazynie Elita Dobry Hodowca 1/2020 na str. 38. Jeśli chcesz czytać więcej podobnych artykułów, już dziś wykup dostęp do wszystkich treści na Elicie:  Zamów prenumeratę.

Stres podczas doju wpływa niekorzystnie na mleczność krów

Najlepsza słoma powinna iść na paszę

Pobranie jest bardzo niebezpieczne!

Słoma złej jakości jako ściółka. Tylko gdzie?

• Wilgotność słomy powinna być poniżej 14%, a temperatura nie więcej niż 45 stopni C (niebezpieczeństwo pożaru!)

Badania naukowe

1. Wybrane do badań krowy potrzebowały przeciętnie 3135 dni, aby przekroczyć barierę 100 000 kg mleka oraz 3971 dni na przekroczenie granicy 10 000 tłuszczu i białka.
   
   
2. Krowy, które osiągnęły wydajność 100 000 litrów otrzymały jako jałówki przeciętnie 81,9 punktu, natomiast te z 10 000 kg białka i tłuszczu – 82,4 punktu. Punktacja dla oceny wymienia wynosiła odpowiednio 82,2 i 82,8 punktu.
   
   
3. Krowy sklasyfikowane jako jałówki z 80 punktami osiągnęły średnio 100 000 kg mleka po 3185 dniach. Krowy z ogólnym wynikiem 85 punktów potrzebowały tylko 3050 dni. Różnica między jałówkami z oceną 76 i 87 punktów wynosiła średnio 323 dni, czyli więcej niż jedną laktację.
   
   
4. 10 000 kg tłuszczu i białka krowy sklasyfikowane jako jałówki z 80 punktami osiągnęły średnio po 4023 dniach. Jałówki z 85 punktami potrzebowały tylko 3940 dni. Różnica między zwierzętami z 76 i 87 punktami wyniosła 354 dni, czyli też więcej niż jedną laktację.

• Wyżej sklasyfikowane sztuki szybciej osiągają 100 000 litrów mleka lub 10 000 kg tłuszczu i białka w porównaniu ze stojącymi niżej w rankingu
  

Jakość wymion jest decydująca!

• Więzadło centralne (silne)
• Głębokość wymienia (wysoko)
• Tylna wysokość wymienia (wysoko)
• Zawieszenie przednie wymienia (silne)
• Pozycja tylnych strzyków (wewnątrz)
• Ustawienie kończyn tylnych (równolegle)
• Ruch (dobry)

Coraz częściej i coraz szybciej 100 000 kg mleka 

• Jakość wymion jałówki ma duży wpływ na produktywność i długość użytkowania krów.
  

Sterować światłem jeżeli to możliwe

Lepsze zdrowie wymion dzięki oświetleniu

Krowy potrzebują faz ciemności!

• Krowy potrzebują okresów ciemności; światło docierające nocą z dojarni czy znad stołu paszowego może zaburzyć naturalny rytm dobowy zwierząt.

Dopasować czas karmienia

Im wyższy indeks, tym lepsza opłacalność krowy

RZ€ i pojedyncze wartości

Ekonomiczna selekcja młodzieży

Krowy w boksach porodowych: pojedynczo czy w grupie?

Po co frezować betonowe ruszta w oborze?

Żywienie krów mlecznych jest coraz droższe. Obok bardzo drogich komponentów paszy treściwej, drożeje też pasza objętościowa. Celem hodowcy wciąż pozostaje żywienie krów do syta przez 24h tą samą, wysokowartościową dawką pokarmową. Ze względów ekonomicznych powinien jednak kontrolować też to co pozostaje na stole paszowym. Coś zostać musi. Ale ile, by było to opłacalne?

9 centów na kg paszy

Przynajmniej 3 do 7% nadwyżki

Rozwiązaniem tego problemu nie jest wcale ograniczanie ilości niedojadów! Wręcz przeciwnie – przy skarmianiu zwierząt TMR-em nadwyżka paszy powinna stanowić 3 do 7%, ponieważ pobranie paszy też ulega wahaniom od 3 do 5% dziennie. Oznacza to, że trzeba podać zawsze paszy "górką". Ważne, aby pasza była świeża i regularnie podgarniana.

• Niedojady są ważne! Należy je kontrolować, by oszacować ile ich ma pozostać

Jeśli pasza podawana jest z automatu, kilka razy dziennie, jej dystrybucja powinna być dostosowana do aktywności zwierząt, a resztki uprzątane raz dziennie. Krowy w zależności od przynależności do danej grupy produkcyjnej zostawiają różną ilość niedojadów – na początku laktacji więcej, przed zasuszeniem – mniej. Uwzględnienie tego w obliczaniu zapotrzebowania na paszę jest sensowne ekonomicznie, ale nie zawsze możliwe do zrealizowania. Wystarczającą ilość paszy powinny krowy dostawać przez wszystkie stadia laktacji (okres zasuszania też!), dlatego wszystkie grupy należy traktować tak samo.

Obowiązują następujące kryteria:

• Stosunek zwierzę do miejsca przy stole paszowym: jeżeli stosunek ten wynosi 1 do 1, można założyć jedynie 3% resztek. Im bardziej ten stosunek jest zaburzony, tym więcej niedojadów musimy założyć, aby wszystkie zwierzęta, szczególnie te stojące nisko w hierarchii stada, mogły się najeść.
• Pobieranie paszy: niedojady można tym dokładniej (oszczędniej) policzyć, im dokładniej jest dokumentowane pobieranie paszy i liczba zwierząt w grupie.
• Kontrola: niedojady raz w tygodniu, a przynajmniej raz w miesiącu, dokumentujemy. Podobnie jak selektywne pobieranie paszy. Im mniej paszy leży na stole paszowym, tym lepiej krowy mogą selekcjonować komponenty mieszanki

Ukierunkowane wykorzystanie resztek

0% niedojadów – czy to możliwe?

Metoda 0% resztek funkcjonuje pod warunkiem zachowania ścisłych zasad:

1. Krowy laktacyjne dostają świeżą paszę raz dziennie – późnym popołudniem i przynajmniej jedną godzinę przed dojem (dokładnie o godzinie 16.00)! Dzięki temu jedzą bardzo intensywnie i później stoją syte w poczekalni. Własne wyniki wskazują, że spóźnione karmienie kosztuje ponad 1 kg TMR-u!
2. W ostatnich trzech godzinach przed podaniem świeżej paszy, niedojady podgarnia się na stole przynajmniej trzykrotnie. Obsługa obserwuje, w jakim tempie ubywa paszy przez cały dzień, by w razie potrzeby nową porcję zadać zwierzętom wcześniej
3. Rano dojone są najpierw krowy wysokoprodukcyjne, dla których podgarnianie paszy nie ma większego znaczenia (2 grupy). Trzeciej grupie rano jeszcze raz podgarnia się paszę. W całym gospodarstwie obowiązują zasady: 1 krowa na 1 miejsce przy stole, komfortowe legowiska (do przeżuwania) oraz najlepsza jakość paszy podstawowej!
   
   

SZEŚĆ ZASAD, BY ZREDUKOWAĆ NIEDOJADY:

Cielęta utrzymywane w parach, np. w budce typu igloo są przyjaciółmi cały okres odchowu. Negatywnym efektem tak bliskiego sąsiedztwa może być wzajemne obsysanie – nawet później, już po odstawieniu mleka i przejściu do większej grupy. Jeżeli utrzymuje się cielęta w parach – jałówka i byczek (przy założeniu, że byczki pozostają w gospodarstwie dłużej niż 14 dni), powinny być one od określonego wieku rozdzielone. Wówczas też obsysanie się kończy.

Źródło: Markus Tissen, NRW

Znaleźć cielęta, które obsysają

W znalezieniu w grupie osobnika, który obsysa pomaga znakowanie zwierząt farbą. Jeżeli podejrzewamy, że nieznane cielę obsysa inne, można pomalować wszystkie zwierzęta w okolicach wymion, np. kredkami do znakowania krów. Obsysające cielę można wówczas łatwo zidentyfikować po zabarwionych nozdrzach.

Źródło: Harmen Oenema, Holandia

Komunikatory w oborze mogą być pomocne!

Aplikacje do komunikowania się, takie jak Whatsapp czy Messsenger mogą być pomocne również w oborze. W grupach dyskusyjnych można rozmawiać o podejrzanych krowach, wrzucać krótkie informacje, filmy czy zdjęcia. Te ostatnie są czytelne nawet w grupach, gdzie użytkownicy posługują się różnymi językami!

Im większe jest gospodarstwo, tym bardziej przydają się wąsko wyspecjalizowane grupy dyskusyjne – np. żywienie, pielęgnacja racic, zarządzanie stadem, odchów cieląt itp. Można też założyć jedną dużą grupę dyskusyjną dla wszystkich pracowników i tam wymieniać się ważnymi informacjami.

• objętość wanny do kąpieli (np. 200 litrów),
• stężenie substancji czynnej w koncentracie (z etykiety, np. 24%),
• stężenie robocze kąpieli racic (np. 3%), zalecane przez weterynarza, czy producenta,
• wzór do przeliczania (patrz ramka),
• prawidłowa notatka instrukcji obsługi.

Najlepsze powody dokładności

Kontrolowanie wartości pH roztworu do kąpieli racic

Wzór do przeliczania - jak obliczyć koncentrację płynu do kąpieli racic?