Dotychczas niewiele było wiadomo na temat rozprzestrzeniania się patogenu Mycoplasma bovis między grupami wiekowymi w gospodarstwach mlecznych.

Zespół badawczy z Holandii przyjrzał się temu, jak patogen przenosi się w gospodarstwie i gdzie leżą czynniki ryzyka. Przeanalizowano 20 gospodarstw mlecznych, które doświadczyły klinicznych wybuchów mykoplazmy u swoich krów mlecznych i pobrano próbki mleka od krów oraz próbki krwi i płynu spojówkowego od krów, jałówek i cieląt.

Mykoplazmy w gospodarstwie przenoszą się m.in. przez odzież roboczą. Jeśli jedna osoba zajmuje się zarówno krowami, jak i cielętami, ryzyko zakażenia wzrasta

FOTO: Lehnert

W trakcie badania okazało się, że infekcja mykoplazmowa przenosiła się między krowami, jałówkami i cielętami. Czynnikami ryzyka, które miały istotny wpływ na rozprzestrzenianie się choroby w różnych grupach zwierząt był ten sam pracownik dla różnych grup wiekowych oraz duża liczba (zewnętrznych) pracowników.

Przenoszeniu się patogenu między krowami sprzyjała zbyt mała liczba stanowisk karmienia i podawania wody w oborze. W cielętniku chorobie sprzyjała zła wentylacja.

Źródło: Bisheuvel et al. 2024

Gdy u krowy, u której stwierdzono ciążę, nagle ponownie pojawia się ruja, mamy dwa scenariusze zdarzeń – albo straciła cielę, albo jest "aktywna" pomimo ciąży. Oba przypadki wymagają ponownej kontroli.

Kiedy pojawiają się objawy rui pomimo ciąży?

Straty ciąży to zazwyczaj pierwsze dwa miesiące po zapłodnieniu. Objawy rui w pierwszych 100 dniach wskazują na resorpcję płodu. Jeśli jednak ruja pojawia się po raz pierwszy między 140. a 200. dniem, może to być sygnał niezakłóconej ciąży. Od trzech do dziesięciu na sto krów miewa objawy rui pomimo ciąży. Przyczyna nie jest do końca jasna. Wiadomo, że za zachowania rujowe odpowiada hormon progesteron, którego poziom w ciąży nie jest szczególnie wysoki. Nie dotyczy to jednak krów ze zbyt wysokim BCS.

Objawy rui pomimo ciąży mogą wystąpić nawet w 10% przypadków ciąż w stadzie

W śledzeniu rytmu rui (cyklicznej lub nie) oraz jej intensywności pomocna jest dokładna dokumentacja, którą umożliwiają pomiary aktywności. Jeśli krowa wykazuje symptomy acykliczne, powinna zostać zbadana przez lekarza weterynarii.

Okres przejściowy i poziom ujemnego bilansu energetycznego wpływają na poziom hormonów u krowy. Dlatego hodowca powinien zadbać o wysokie pobranie paszy, ponieważ im wcześniej po porodzie krowa ponownie wejdzie w cykl rujowy, tym lepiej dla jej późniejszej płodności.

Objawy rui pomimo ciąży występują w 3 do 10% przypadków. Podany zakres zależy w dużej mierze od dokładności obserwacji rui. W razie wątpliwości zaleca się badanie na cielność, na przykład za pomocą USG.

Objawy rui pomimo ciąży pojawiają się w 3 do 10% przypadkach. Badania pokazują, że to zjawisko częściej występuje u krów z nadmierną kondycją (wysoki BCS)

FOTO: Ostermann-Palz

Przed kilkoma laty atypowe porażenie połogowe występowało rzadko, ale obecnie co drugi miesiąc leczę krowę z tą chorobą. Od klasycznego porażenia połogowego różni się przede wszystkim tym, że występuje nagle w trakcie laktacji. W większości przypadków – po trzeciej laktacji i po jej 100 dniach.

Objawy laktacyjnej hipokalcemii obejmują:

• W łagodnych przypadkach żwacz jest lekko wzdęty, powierzchnia skóry i uszy chłodne, a kał raczej stały z powodu zaburzeń perystaltyki przewodu pokarmowego. Niektóre krowy prawie przestają jeść.
• W ciężkich przypadkach krowy nagle kładą się, a żwacz jest silnie wzdęty, mimo że dzień wcześniej był zupełnie normalny.
• Zanim diagnoza zostanie potwierdzona poprzez badania krwi w laboratorium, konieczne jest wykluczenie chorób o podobnych objawach. Lepszym rozwiązaniem byłby szybki test na miejscu, ponieważ stan krowy z atypowym porażeniem połogowym może się gwałtownie pogarszać. W badaniu krwi stężenie fosforu w porównaniu do typowego porażenia połogowego jest zazwyczaj normalne. Stężenie wapnia we krwi poniżej 1,5 mmol/l powoduje zwiotczenie mięśni.

Nietypowa gorączka mleczna i typowa gorączka mleczna różnią się czasem wystąpienia i tempem powrotu do zdrowia

FOTO: Stöcker-Gamigliano

Podobnie jak w przypadku porażenia połogowego w okresie okołoporodowym, leczenie obejmuje:

• W przypadkach łagodnych można podać bolus wapniowy lub wapń podskórnie.
• W ciężkich przypadkach szybko poprawia sytuację kroplówka z roztworu wapniowo-magnezowego.
• W porównaniu z kliniczną hipokalcemią krowy z atypowym porażeniem połogowym często szybko wracają do normalnego stanu i zaczynają jeść. Przyczyna gwałtownego spadku stężenia wapnia w trakcie laktacji nie jest jeszcze jasna. Z uwagi na fakt, że objawy choroby pojawiają się bardzo nagle, ale celowane podanie infuzji lub wapnia prowadzi do szybkiej poprawy, podejrzewa się gwałtowne zaburzenia w gospodarce hormonalnej.

Zapobiegawcze środki, takie jak podawanie witaminy D₃ czy dieta uboga w wapń oraz stosowanie kwasów mineralnych są nieskuteczne. Jeśli atypowe porażenie połogowe dotyka nie tylko jednej krowy, ale kilku w stadzie, zaleca się sprawdzenie zaopatrzenia w związki mineralne przez badanie krwi chorych krów.

W przypadku niedoborów, hodowcy powinni sprawdzić zawartość minerałów w dawce paszowej. Zawartość magnezu w diecie krowy powinna wynosić od 1,5 do 2 g/kg s.m.   

Ole Pflüger, Tierarztpraxis Pflüger Attendorn

FOTO:

Ole Pflüger, lekarz weterynarii

W dwóch kanadyjskich stadach ocenili zdrowie 1743 krów na około trzy tygodnie przed wycieleniem i do dziewięciu tygodni po nim. Zebrano dane o wskaźnikach kondycji ciała (BCS), stopniach kulawizny, stężeniu wapnia, haptoglobiny i β-hydroksymaślanu (BHB) we krwi po wycieleniu, a także objawów metritis, endometritis i ropnym wycieku z pochwy.

W obu gospodarstwach inseminacja odbywała się po rozpoznaniu rui przez czujniki aktywności. Krowy, które do 75. dnia po wycieleniu nie pokazywały objawów rui, zostały objęte programem hormonalnym.

Do jakich wniosków doszli naukowcy?

• U 77% pierwiastek i 66% krów wieloródek ruję wykryto między 50. a 75. dniem laktacji.
• Szansa wykrycia rui w tym okresie była niższa, jeśli zwierzęta wcześniej cierpiały na zatrzymanie łożyska (–14%), endometritis (–7%) lub ropny wyciek z pochwy (–8%). To samo dotyczyło krów, którym obniżył się wskaźnik kondycji ciała (BCS) >0,5 (–14%) w porównaniu do zwierząt, których BCS nie uległ zmianie.
• Krowy, które wykazały objawy rui, miały gorsze wyniki pierwszej inseminacji, jeśli wcześniej cierpiały na endometritis (–7%) lub ropny wyciek z pochwy (–7%).
• Krowy, które wykazywały objawy rui przed 75. dniem laktacji, miały mniejsze szanse na utrzymanie ciąży do 250. dnia laktacji, jeśli miały trudności w okresie okołowycieleniowym metritis lub kulawiznę.

Analizując dane, naukowcy sformułowali wniosek, że dokładne dokumentowanie zdrowia krów w okresie okołowycieleniowym ma sens. Może to pomóc w identyfikacji krów, które gorzej manifestują ruję lub gorzej reagują na inseminację.

Krowy, które wykazywały objawy rui przed 75. dniem laktacji, miały mniejsze szanse na utrzymanie ciąży do 250. dnia laktacji, jeśli miały trudności w okresie okołowycieleniowym metritis lub kulawiznę.

FOTO: Stöcker-Gamigliano

Źródło: Bruinjé et al., 2023

W niektórych rejonach obfite opady deszczu w lipcu i sierpniu 2023 roku, w połączeniu z wysoką temperaturą, doprowadziły do zanieczyszczenia zbóż (pszenica, pszenżyto) mykotoksynami. Dlatego warto zbadać zboże paszowe pod kątem mykotoksyn DON i zearalenonu, wytwarzanych przez grzyby Fusarium.

Nie tylko zboże, ale także słoma z pszenicy i z pszenżyta może być zanieczyszczona, dlatego ją również warto zbadać pod kątem mykotoksyn. Słomę stosuje się w wielu gospodarstwach mlecznych jako komponent dawki dla krów w okresie zasuszenia przed kolejną laktacją.

Skażona mykotoksynami słoma jest niebezpieczna zarówno jako komponent paszowy, jak i ściółka dla zwierząt

Badania są konieczne, aby kontrolować całkowitą dawkę toksyn przypadającą na jedno zwierzę. Również przy ścieleniu takim materiałem należy zachować ostrożność, zwłaszcza w porodówkach.

Źródło: Ulf Stumpe, lekarz weterynarii z Brandenburgii

Targi rolnicze

Forum Mleko 2024 już 7 marca

Długość okresu zasuszania ma wpływ na ilość mleka, płodność i brakowanie. Jak długo w najlepszym przypadku powinno trwać zasuszanie krowy?

To pytanie postawili sobie włoscy naukowcy, którzy retrospektywnie przeanalizowali dane 48 297 krów wieloródek. Badali, czy istnieje związek między długością okresu zasuszenia, a ilością mleka w pierwszych 60. dniach laktacji, szacowaną wydajnością mleka w okresie 305 dni, ryzykiem brakowania do 60. dnia laktacji oraz wskaźnikiem ciąż do 200. dnia laktacji. Podzielili okres zasuszania na pięć kategorii od 70 dni.

Wyniki:

• Krowy zasuszane od 50 do 70 dni dały najwięcej mleka w ciągu pierwszych 60 dni laktacji. Najmniej mleka uzyskano od krów zasuszanych poniżej 40 dni.
• Przy zasuszaniu powyżej 50 dni osiągnięto najwyższą szacowaną wydajność w okresie 305 dni (10 830 kg/krowa), a przy mniej niż 40 dniach – najniższą (10 200 kg/krowa).
• Ryzyko brakowania było wyższe w grupach z krótkim okresem zasuszania 70 dni w porównaniu z zasuszaniem od 50 do 60 dni.
• Krowy zasuszane od 40 do 60 dni miały większą szansę na zacielenie do 200. dnia laktacji.
• W przypadku zasuszania 60 dni zaobserwowano negatywny związek z płodnością. Te grupy miały większe ryzyko utraty ciąży.

Wnioski: Badanie pokazuje, że zarówno zbyt krótkie, jak i zbyt długie okresy zasuszenia mogą mieć negatywny wpływ. Dlatego, aby poprawić wydajność i płodność stada oraz ograniczyć niechciane brakowanie, należy unikać skrajnych wartości zasuszania.

Źródło: Guadagnini et al., 2023

Otrzymywana zawiesina komórek macierzystych może być podawana krowom dożylnie, dostrzykowo lub w kombinacji. Naukowcy z dr inż. Joanną Pokorską z Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie na czele, przekonują, że zawiesina komórek macierzystych wpływa bezpośrednio na ograniczenie wzrostu bakterii, takich jak gronkowiec złocisty czy E. coli, które są głównymi patogenami wywołującymi kliniczne i podkliniczne stany zapalne wymienia krów.

Terapia z wykorzytsaniem komórek macierzystych pomoże ograniczyć wykorzystanie antybiotyków

Terapia z użyciem komórek macierzystych ma przyspieszyć eliminację stanów zapalnych i wspomóc regenerację wymienia, a tym samym ograniczyć występowanie mastitis. Badania krakowskich naukowców idealnie wpisują się w trend ograniczania stosowania antybiotyków oraz wprowadzony od 28 stycznia 2022 r. na terenie Unii Europejskiej zakaz prewencyjnego stosowania antybiotyków u zwierząt.

Artur Puławski

Badania te przeprowadzono na Uniwersytecie w Utrechcie we współpracy z firmą Elanco oraz DeLaval, wykorzystując pomiary mleka uzyskane z programu Herd Navigator. Już wcześniejsze badania wykazały, że odsetek zwierząt doświadczających ketozy wynosi 41,3% u jałówek, a nawet 67,8% u wieloródek. Był to wystarczający powód, by przyjrzeć się bliżej danym 4448 krów w 35 gospodarstwach mlecznych w Holandii, Belgii i Luksemburgu.

Jak związki wykazały badania? Otóż, krowy w ciężkiej ketozie miały o 54% większe ryzyko wczesnej śmierci zarodków niż zwierzęta w kategorii najmniej ciężkiej ketozy. Początek ketozy w czasie pierwszych trzech tygodni po wycieleniu był również związany z wczesną śmiercią zarodka: każdy dzień późniejszego rozpoczęcia ketozy zmniejszał ryzyko o 7%. Innymi słowy, im wcześniej rozpoczyna się ketoza po wycieleniu, tym większe jest ryzyko wczesnej śmierci zarodka.

Połowa krów z najbardziej wyraźną ketozą miała o 58 do 61% większe ryzyko poronienia. Początek ketozy (3–60 dni) był wyraźnie związany z występowaniem poronień, przy czym ryzyko poronienia zmniejszało się o 1% na każdy dzień wystąpienia ketozy.

Cięższy przebieg ketozy niekorzystnie wpływa również na płodność, zwłaszcza wtedy, gdy choroba rozpocznie się wkrótce po wycieleniu

FOTO: Beata Dąbrowska

Cięższy przebieg ketozy niekorzystnie wpływa również na płodność, zwłaszcza wtedy, gdy choroba rozpocznie się wkrótce po wycieleniu. Często są to zwierzęta, które już przed wycieleniem miały poważny ujemny bilans energetyczny i najczęściej dotyczy to krów po trzecim wycieleniu, które chcą dobrze doić. Między innymi z tego też powodu należy chronić zagrożone zwierzęta przed ketozą w okresie zasuszenia.

Beata Dąbrowska

Taka jest opinia lekarzy weterynarii specjalizujących się w zdrowiu wymion z Uniwersytetu w Gandawie. Istnieje jednak obawa, że wyjątkowo niska liczba komórek może oznaczać, że krowy nie reagują odpowiednio na infekcje, co czyni je bardziej podatnymi na kliniczne zapalenie wymienia.

Lekarze weterynarii wskazują na badania dotyczące związku między liczbą komórek somatycznych a ryzykiem zapalenia wymienia na poziomie ćwiartki, które wykazały, że ryzyko klinicznego zapalenia gruczołu mlekowego jest najniższe w ćwiartkach, w których liczba komórek wynosi od 40 000 do 100 000 komórek somatycznych na mililitr mleka. W ćwiartkach, w których liczba komórek somatycznych była mniejsza niż 40 000, ryzyko klinicznego zapalenia wymienia było 2,5 raza wyższe. Jednak w przypadku ćwiartek o liczbie komórek powyżej 150 000, ryzyko powstania infekcji było 1,6 raza wyższe niż w przypadku ćwiartek o liczbie komórek mniejszej niż 40 000. W badaniu tym stwierdzono najwyższe ryzyko zapalenia dla ćwiartek z liczbą powyżej 200 000 komórek na ml.

Paradoksalnie wyjątkowo niska liczba komórek może oznaczać, że krowy nie reagują odpowiednio na infekcje, co czyni je bardziej podatnymi na kliniczne zapalenie wymienia.

FOTO: Beata Dąbrowska

Naukowcy przyznają, że gospodarstwa z niską liczbą komórek w mleku zbiorczym będą miały więcej krów z mniej niż 40 000 komórek w jednej lub kilku ćwiartkach. Jest to więc potencjalne ryzyko większego zapalenia wymienia. Okazuje się jednak, że zalety małej liczby komórek w zbiorniku znacznie ją przewyższają. Niemniej – według badających tę kwestię lekarzy weterynarii – hodowcy powinni skupić się na wspieraniu odporności krów i zmniejszaniu presji infekcji.

Czym właściwie są komórki somatyczne w mleku?

Komórki w mleku, które określają liczbę komórek somatycznych, to głównie białe krwinki, które pomagają krowom przezwyciężyć infekcje. Bez białych krwinek, krowy nie byłyby w stanie odpowiednio zareagować na atakujące gruczoł bakterie i wyleczyć się z infekcji. Jednak w opinii badaczy, liczba komórek somatycznych w mleku nie jest dobrym miernikiem zdolności krów do obrony przed patogenami mastitis.

Beata Dąbrowska

Źródło: Veeteelt.nl

Po wycieleniu organizm krowy przestawia się na tryb podażowy i rozpoczyna produkcję mleka. Wysokie zapotrzebowanie na wapń pokrywane jest z paszy, ale duża część jest też mobilizowana z kości szkieletowych. Jeśli dostępnego wapnia jest za mało, krowa zapada na gorączkę mleczną. Jej objawy to:

• osłabienie mięśni,
• drżenie,
• sztywność kończyn miednicznych,
• zaleganie.

Nieleczona krowa pada w ciągu kilku godzin. Ponadto u wielu krów po wycieleniu pojawia się subkliniczna gorączka mleczna, która często nie jest nawet dostrzegana. Krowa z pozoru wydaje się zdrowa, ale subklinicznie ma niedobór wapnia, co negatywnie wpływa na układ odpornościowy, jak również na skurcze wszystkich mięśni, np. motorykę żwacza. Zmniejszona aktywność żwacza i jelit prowadzi do mniejszego spożycia paszy. Spada wydajność mleka i rośnie ryzyko wystąpienia chorób wtórnych.

W związku z tym spada wskaźnik ciąż. Dodatkowo, pogorszona kurczliwość mięśni u świeżo wycielonej krowy powoduje, że np. macica nie obkurcza się optymalnie i/lub kanały strzykowe nie mogą się prawidłowo zamknąć. Ułatwia to wnikanie patogenom po doju przez strzyk do wymienia, co w konsekwencji prowadzi do mastitis.

Środek wiążący wapń musi być tak dobrze wymieszany z dawką pokarmową, żeby krowy nie mogły go selekcjonować

FOTO: Hünnies

Jak zapobiegać gorączce mlecznej u krów po wycieleniu?

Istnieje kilka strategii zapobiegania gorączce mlecznej. Jednym z podejść jest żywienie krów wysoko cielnych niską dawką wapnia w ciągu ostatnich dwóch tygodni przed wycieleniem. To powinno pomóc organizmowi przyzwyczaić się do niedoboru i już przed wycieleniem zacząć mobilizować własny wapń, np. z kości.

Substancje wiążące wapń mają dodatkowo sprzyjać niedoborowi poprzez dołączenie się do wapnia z paszy i uniemożliwienie jego wchłaniania w jelitach. Ten „efekt treningowy” powinien pomóc krowie w mobilizacji w warunkach niedoboru po wycieleniu.

Środek wiążący wapń stosuje się pod koniec okresu zasuszenia, na dwa tygodnie przed obliczonym terminem wycielenia. W zależności od produktu lub paszy okres stosowania może się nieco różnić. Doradca ds. zarządzania stadem Daniel Langer zaleca stosowanie go profilaktycznie w obrębie stada, zwłaszcza w celu zminimalizowania przypadków subklinicznych.

Gorączka mleczna po wycieleniu występuje gwałtownie i często również niezauważalnie (subklinicznie). Mogą pomóc preparaty wiążące wapń i inne środki

FOTO: Weerda

Właściwe zastosowanie środków wiążących wapń ma kluczowe znaczenie

Przy stosowaniu środków wiążących wapń ważne są następujące rzeczy:

• jeśli to możliwe, utworzyć osobną grupę dla krów, które mają dwa tygodnie do wycielenia („close-up”)’
• środek wiążący wapń musi być wymieszany z dawką pokarmową w sposób nieselektywny, tak aby wymagana ilość mogła być bezpiecznie wykorzystana przez każdą krowę,
• po wycieleniu, gwałtownie odstawiamy środek wiążący wapń i...
• krowa natychmiast otrzymuje dawkę pokarmową bez substancji wiążącej wapń.

W porównaniu z zasadą DCAB (równowaga kationowo-anionowa), zastosowanie substancji wiążących wapń ma tę zaletę, że nie są konieczne pomiary pH moczu jako kontrola, a zastosowanie jest proste i bezpieczne. Dodatkowo może być stosowany niezależnie od składu dawki pokarmowej. Pozostaje jednak jeden punkt sporny: dawki z dużym udziałem kiszonki z traw z intensywnym nawożeniem zawierają dużo wapnia i potasu. Jeśli zawartość wapnia wynosi np. ponad 6 g/kg s.m., to nie udaje się go zredukować do wymaganego poziomu faktycznie poniżej 4 g/kg s.m. W tym przypadku same preparaty wiążące wapń nie są wystarczające.

S. Hunnies

Pierwiastki rozpoczynające swoją pierwszą laktację z Mortellaro – co jest sytuacją niekorzystną zarówno przy kupnie, jak i przy sprzedaży – dodatkowo stanowią rezerwuar patogenów w stadzie. Ponadto Mortellaro sprawia ból, a jałówki zakażone zacielają się średnio cztery tygodnie później niż zwierzęta niezakażone, w pierwszej laktacji dają średnio 100 kg mleka mniej oraz wymagają dodatkowej pracy i kosztów związanych z leczeniem i opieką poinfekcyjną. To pomaga:

Christoph Meis - weterynarz, specjalista od korekcji racic

FOTO: Elita

• Kontrola racic plus dokumentacja przed pierwszą inseminacją, nawet jeśli cięcie korekcyjne nie jest jeszcze konieczne. Jeśli zależy nam na tym, aby konsekwentnie zwalczać Mortellaro, nie można unikać sprawdzania racic u młodego bydła! Zwłaszcza że wczesne stadia M1 można wykryć tylko sprawdzając szczelinę międzyracicową (rozłożenie, oczyszczenie). Taki przegląd musi stać się rutyną.
• Funkcjonalna pielęgnacja racic po pierwszych wycieleniach.

Leczenie i profilaktyka Mortellaro

Leczenie Mortellaro – indywidualne leczenie zwierząt odpowiednio dobranym preparatem pod opatrunkiem. Do powstania ogniska choroby dochodzi, gdy patogeny napotkają na wstępie uszkodzoną skórę, a układ odpornościowy jest zbyt słaby, by je zwalczyć. Dlatego tak ważna jest profilaktyka:

• Czyste podłogi i wygodne boksy odciążają racice.
• Odpowiednie żywienie i woda (jakość wody pitnej) zapewniają wytrzymałą puszkę rogową.
• Mało przegrupowań, niewielka liczba zwierząt z zakupu, brak przepełnienia i odpowiednia liczba centymetrów na krowę przy stole paszowym redukują stres także u młodego bydła! Jeśli w stadzie występuje Mortellaro, należy raz w tygodniu przeprowadzić kąpiel racic z użyciem dopuszczonego preparatu.

Wskazówka: Wprowadź na stałe dzień kąpieli racic, wymieszaj preparat zgodnie z zaleceniami producenta, a wcześniej oczyść racice (spłucz wężem lub użyj kąpieli wodnej pod ciśnieniem).

Zapewnienie wygodnego i suchego miejsca do leżenia również dla młodego bydła, jest bardzo ważne w zapobieganiu powstawaniu Mortellaro w przyszłości

FOTO: Hilbk-Kortenbruck

Wypas bydła mniejszaq ryzyko schorzeń racic!

Bydło korzystające z wypasu w okresie letnim jest mniej narażone na Mortellaro. Jeśli zaopatrzenie w minerały i składniki odżywcze jest odpowiednie, miękka gleba minimalizuje nacisk na skórę, a wilgotna trawa kilka razy dziennie czyści skórę i szczelinę międzyracicową. Dodatkowo warunki tlenowe i światło UV utrudniają rozwój bakterii.

Pomocne jest comiesięczne sprawdzanie częstości występowania nowych zakażeń w okresie laktacji. Jeśli wystąpią jakieś zmiany, można szukać ich przyczyn bezpośrednio w gospodarstwie, zanim problem mastitis stanie się naprawdę znaczący. W najlepszych gospodarstwach jedna na dziesięć krów choruje pomiędzy kolejnymi kontrolami mleka, jednak średnia w Niemczech jest wyższa – jedna na pięć krów (20%). To, jak wysoki jest odsetek nowo zakażonych zwierząt w stadzie zależy od warunków ogólnych i standardów pracy. Oczywiście, im mniej zakażeń, tym lepiej. Jeżeli wskaźnik spadnie poniżej 10%, nie ma potrzeby martwić się o kondycję wymion w stadzie. Jednak naprawdę nieliczne gospodarstwa utrzymujące krowy mleczne osiągają tę wartość. Z drugiej strony – jeśli wskaźnik rośnie, a jego wartość sięga lub przekracza 30%, należy podjąć natychmiastowe środki zaradcze.

W poszukiwaniu błędów w zarządaniu stadem 

Aby zmniejszyć liczbę nowych zakażeń w okresie laktacji, należy w pierwszej kolejności sprawdzić higienę doju i pomieszczeń:

Czyste krowy: czystość zwierząt i wymion ma znaczący wpływ na liczbę nowych zakażeń. Czystość wymienia punktuje się od 1 = czyste do 4 = silnie zabrudzone. Oczekujemy, że 90% krów powinno należeć do kategorii 1 i 2. W przeciwnym razie należy sprawdzić korytarze, poczekalnię i stanowiska. Duży wpływ ma rodzaj, jakość i grubość warstwy ściółki na legowiskach. Powinien to być materiał o niskiej zawartości patogenów oraz z s.m. powyżej 70%.

Higiena pomieszczeń ma duży wpływ na częstość występowania nowych zakażeń w okresie laktacji. Im czystsze są krowy i wymiona, tym niższe ryzyko infekcji. W tym celu konieczne jest staranne czyszczenie stanowisk i korytarzy

FOTO: Elita

Jeśli występują problemy ze zdrowiem wymion, nie należy ścielić w okolicach głowy krowy, ponieważ ślina może zanieczyszczać ściółkę podczas przeżuwania.

Czyste strzyki: ważne jest, aby upewnić się przed założeniem aparatu udojowego, że strzyki są czyste.

• Wskazówka: Przed dojem należy sprawdzić, czy strzyki są naprawdę dobrze wyczyszczone. Przyda się "test chusteczki" – weź chusteczkę do dezynfekcji i wytrzyj nią górę strzyka po czyszczeniu wstępnym. Jeśli na chusteczce nie ma zanieczyszczeń, strzyk jest czysty. Maksymalnie 5 z 20 strzyków może pozostawić ślady na chusteczce. W przeciwnym razie należy lepiej czyścić strzyki, aby zminimalizować namnażanie patogenów.

Higiena doju: aby zapobiec przenoszeniu patogenów podczas doju, należy nosić rękawiczki, a na końcu doić krowy z zaburzeniami zdrowotnymi.

• Wskazówka: Pośrednia dezynfekcja pomaga w utrzymaniu zdrowia wymion nie tylko przy obsłudze urządzeń udojowych, ale także podczas noszenia rękawiczek jednorazowych.

Aby sprawdzić, czy strzyki są czyste, można zrobić test chusteczki. Przed założeniem aparatu udojowego należy oczyścić strzyki

FOTO: Elita

Kontrola techniki doju: ważne są ustawienia parametrów technicznych. Jeśli są one nieprawidłowe, np. jeśli mleko jest odciągane zbyt długo, sprzyja to powstawaniu hiperkeratozy. Zmiana powierzchni skóry na końcówce strzyka może zwiększyć intensywność infekcji.

• Wskazówka: Raz w miesiącu należy sprawdzić stan strzyków. W razie potrzeby należy zmodyfikować parametry doju, aby ograniczyć hiperkeratozę.

Zasady ograniczenia intensywności patogenów w strefie legowiskowej:

• optymalizacja higieny w porodówce (czyszczenie i ponowne ściółkowanie po każdym wycieleniu),
• staranne czyszczenie legowisk i korytarzy (wtedy krowy na hali udojowej są czyste),
• krótkie odstępy czasu między ścieleniem (maks. 2 dni),
• słoma ściółkowa/wióry najlepszej jakości, sucho przechowywane,
• niepodścielanie w okolicach głowy.

Dzięki temu można obliczyć odsetek nowych zakażeń w okresie laktacji

FOTO: Elita

-ws-

Co czwarta krowa jest brakowana ze stada z powodu problemów z wymionami. Zapalenie gruczołu mlekowego (mastitis) jest jednym z najbardziej wymagających terapeutycznie problemów w hodowli krów mlecznych. Świadczy o tym również zużycie antybiotyków – większość antybiotyków stosowanych w stadach krów mlecznych podaje się właśnie w leczeniu mastitis. Tymczasem już nie tylko konsumenci, ale i nowa ustawa o lekach weterynaryjnych żądają dalszego ograniczenia stosowania antybiotyków w medycynie weterynaryjnej. Ten aspekt w połączeniu z ekonomią (wysoka lks zmniejsza wydajność mleczną, czyli zyski gospodarstwa) stanowiły dobre przesłanki do dokładnych analiz dla naukowców z Wyższej Szkoły w Hanowerze. Grupa robocza prof. Volkera Krömkera podsumowała wyniki badań.

Zarządzanie ważniejsze niż genetyka

Dr Anke Römer z Państwowego Instytutu Badawczego Meklemburgii-Pomorza Przedniego (LVA) zastanawiała się, czy wysoka wydajność mleczna i dobra zdrowotność wymion wzajemnie się wykluczają. W tym celu przeanalizowała dane pochodzące od 500 tys. krów, tzw. stad testowych Związku Bydła Meklemburgii-Pomorza Przedniego, o ponadprzeciętnej wydajności mlecznej wynoszącej 11 tys. kg. Patrząc na przebieg ostatnich 20 lat, wydajność mleczna wzrosła o około 1000 kg, a odsetek krów z chorobami wymion zmniejszył się o 7%. W tym czasie o 2% (z 6,5% do 4,5%) zmniejszył się również współczynnik upadków z powodu zaburzeń zdrowotnych wymienia.

Co więcej – z danych wynika, że wraz ze wzrostem wydajności, spada trzykrotnie zużycie antybiotyków. Krowy o niższej wydajności mlecznej (od 6000 do 9000 kg/rok) otrzymywały preparat do leczenia wymion średnio trzy razy w laktacji; przy wydajności 10 000 kg – już tylko jeden raz. W 2021 r. 77% badanych krów miało zdrowe wymiona. To jest godne naśladowania! Co stoi za takimi wynikami?

• lepsza genetyka (wartości hodowlane dla zdrowia),
• regularne gromadzenie i ocena danych oraz porównanie z innymi stadami (benchmarking),
• poprawa zarządzania stadem.

Szybki test zasuszenia

Z danych wynika, że zdrowotność wymion w stadach jest coraz lepsza. To dobra podstawa, by jeszcze bardziej ograniczyć stosowanie antybiotyków. Lekarka weterynarii Stefanie Müller z Uniwersytetu w Hanowerze zastanawiała się, jak duży jest wpływ antybiotyku na wskaźnik wyleczeń podczas zasuszania selektywnego. Jaką rolę odgrywa wskaźnik samoregeneracji? Ponieważ od lutego 2022 r. profilaktyczne stosowanie antybiotyków nie jest już dozwolone (TAMG), tzn. co najmniej jedna krowa w stadzie musi być zasuszana selektywnie (bez antybiotyków).

Wysoką wydajność mleczną mają tylko krowy zdrowe. Wskazują na to aktualne wyniki badań, które zostały zaprezentowane na tegorocznej konferencji na temat mastitis w Wyższej Szkole w Hanowerze

FOTO: Elita

Aby skutecznie chronić wymię przed nowymi infekcjami, należy stosować uszczelnianie strzyków u wszystkich krów. Ale jak wysoki jest wskaźnik samoregeneracji chorych ćwiartek w okresie zasuszenia? Aby się o tym przekonać, badaczka dokładnie prześledziła proces zasuszania w gospodarstwach ekologicznych (mniejsze zużycie antybiotyków). Dane z prawie 3000 ćwiartek wymion wykazały, że:

• szybkość samoregeneracji w okresie zasuszania jest wysoka – ponad 70%,
• skuteczność działania antybiotyku zależy od rodzaju patogenu,
• dzięki antybiotykowi wyleczeń w okresie zasuszenia jest średnio 10% więcej. W przypadku paciorkowców antybiotyk zwiększa odsetek wyleczeń o 15 do 20%. Gorsze efekty osiąga się w przypadku gronkowców (S. aureus, NAS, a dla bakterii Gram-ujemnych nie stwierdzono istotnego wpływu na wskaźnik wyleczeń.

Wskaźnik wyleczeń spada wraz z kolejną laktacją oraz jeśli między zasuszaniem a wycieleniem znacznie spadnie BCS. Z przeprowadzonych badań wynika, że skuteczność działania antybiotyków w okresie zasuszenia była do tej pory znacznie przeceniana. W przyszłości lepiej zastosować wstępną diagnostykę za pomocą szybkiego testu (np. Mastdecide) i zasuszać pod osłoną antybiotyku tylko te ćwiartki, które są zakażone paciorkowcami (Gram-dodatnimi). Pozwoli to znacznie ograniczyć stosowanie antybiotyków w okresie zasuszenia.

www

FOTO: Elita

Tylko w wyjątkowych przypadkach należy podawać antybiotyki ogólnoustrojowe. Stosowanie antybiotyków ogólnoustrojowo w natychmiastowej terapii ciężkiego toksycznego zapalenia (M3 mastitis) również jest obecnie przedmiotem krytyki. W przypadku tej zagrażającej życiu infekcji lekarze weterynarii chętnie stosują antybiotyki o szerokim spektrum działania (z kategorii rezerwowych). Rozważania czy takie podejście jest rozsądne czy nie, są przedmiotem dyskusji naukowców i praktyków od lat. Zwolennicy twierdzą, że antybiotyk jest skuteczny wobec bakterii, które przedostały się z wymienia do krwi (bakteriemia) i dlatego należy go podać.

Antybiotyki tylko wyjątkowo

Lekarka weterynarii Isabel Krebs badała występowanie bakteriemii w ciężkich przypadkach mastitis. Do analizy wykorzystano 65 przypadków mastitis 3 stopnia (M3) z 13 stad. Celem badania było ustalenie, które patogeny wywołują bakteriemię (wykrycie identycznych bakterii we krwi i w mleku) oraz czy podawanie ogólnoustrojowe antybiotyków o szerokim spektrum działania ma sens medyczny w ostrym przebiegu mastitis.

Ciężkim infekcjom wymion towarzyszy ból

FOTO: Elita

Badania bakteriologiczne wykonano na próbkach krwi i mleka od każdej krowy. Wyniki badania:

• E. coli była najczęstszym patogenem powodującym ciężkie przypadki mastitis (49%).
• Następne w kolejności były: paciorkowce (18%) i klebsjozy (15%).
• Bakteriemię można było wykryć tylko w około 15% przypadków mastitis.
• E. coli i Klebsiella są najczęstszymi przyczynami bakteriemii. Lekarz weterynarii dr Fidelak tak skomentował wyniki: "Jeśli bakteriemia występuje tylko u 15% krów z mastitis, to nie sądzę, aby uzasadnione było stosowanie antybiotyków ogólnoustrojowych, zwłaszcza że często pochodzą one z grupy leków o znaczeniu krytycznym".

Nie osłabiaj układu odpornościowego

Mastitis stopnia trzeciego ma ciężki przebieg – krowy mają obrzęknięte ćwiartki i są ogólnie osłabione. Powoduje to spadek wydajności mlecznej, a w najgorszym przypadku, mimo intensywnego leczenia, prowadzi do śmierci. Lekarz weterynarii Fredebeul-Krein zbadał, które krowy są narażone na ryzyko zachorowania na ciężką postać mastitis.

Kllebsiale świecą na podłożu hodowlanym w świetle UV

FOTO: Elita

Do analizy wykorzystano 850 przypadków mastitis z 65 gospodarstw w północnych Niemczech. Wśród nich co piąty przypadek był ciężkim (M3). Nasilenie choroby zależało od fazy laktacji – we wczesnej laktacji mastitis jest cięższe (2,6-krotnie) niż w późniejszej laktacji. Ponadto, wcześniejsze choroby (zapalenie macicy, ketoza) pojawiające w ciągu dwóch tygodni przed pojawieniem się mastitis są skorelowane z jej ciężkim przebiegiem. Wcześniejsze leczenie kortykosterydami (np. deksametazonem w terapii ketozy) osłabia układ odpornościowy i prowadzi do ciężkiego przebiegu choroby.

Czyste krowy chronią bardziej narażone

Nasilenie objawów mastitis obserwujemy, jeśli pojawią się czynniki ryzyka:

• wyższy od średniej wskaźnik nowych zakażeń (<28%) w okresie zasuszenia,
• eksploatowanie kanału strzykowego (dojenie trzy razy dziennie) – ułatwia zarazkom przedostanie się do wymienia,
• paradoksalnie – czystość! W gospodarstwach o wysokim poziomie higieny, mniej jest podklinicznych stanów chorobowych, a krowy licznie mają zdrowe ćwiartki wymienia. Niestety – wymię jest wtedy bardziej podatne na działanie bakterii. Jeśli czystych jest >80% krów w stadzie, to odsetek ciężkich przypadków mastitis podwaja się.

Jednak nie wszystkie krowy w stadzie się zakażą i zachorują. Przyczyna może tkwić w genach. Czy istnieją zwierzęta genetycznie odporne na Mortellaro? To pytanie zadali sobie naukowcy z Martin Luther University Halle-Wittenberg (MLU), Uniwersytetu w Getyndze oraz Uniwersytetu Wisconsin Madison w USA.

Ponad 5 tys. krów i 13 gospodarstw

Na potrzeby analizy naukowcy zapoznali się z wynikami badań DNA od 5040 krów z 13 dużych gospodarstw we wschodnich Niemczech. Gospodarstwa kontrolowano trzykrotnie w odstępach trzytygodniowych, a stan zdrowia racic sprawdzano wizualnie podczas doju. Każda krowa otrzymała ocenę za stadium Mortellaro (M0 do M4) oraz ocenę pod kątem oznak przewlekłości choroby (hiperkeratotyczne lub proliferacyjne). Z próbek krwi wyizolowano DNA zwierząt.

Dane poddano analizie statystycznej. Naukowcy byli w stanie zidentyfikować istotne obszary w materiale genetycznym krów. Geny CMPK2 i ASB16 odgrywają ważną rolę w ścieżkach sygnalizacyjnych procesy komórkowe o charakterze immunologicznym. Te procesy obejmują infekcje bakteryjne, takie jak zapalenie skóry digitalis. Analiza sekwencji ujawniła mutacje punktowe w dwóch miejscach w pobliżu tych genów, tzw. SNP (single nucleotide polymorphism – polimorfizm pojedynczego nukleotydu), które w obu przypadkach miały istotny wpływ na podatność na zachorowanie i przewlekły przebieg choroby.

Choroba Mortellaro (dermatitis digitalis) to problem wielu gospodarstw mlecznych. Dlaczego jednak nie wszystkie krowy w stadzie chorują? Odpowiedź może być zawarta w genach

FOTO: Elita

Hodowla zwierząt odpornych

Zdaniem zespołu badawczego, wiedza o tej mutacji może w znacznym stopniu przyczynić się do ukierunkowania działań hodowlanych w kierunku selekcji na uzyskanie i utrwalenie zdrowych racic i dalej – na pozostawienie do hodowli tylko krów odpornych na działanie bakterii powodujących dermatitis digitalis. Badania uzupełniające z użyciem hodowli komórkowych pokażą, jakie mechanizmy wpływają na mutację punktową i potwierdzą uzyskane wcześniej wyniki.

Źródło: Oelschlaegel et al. 2022

Badacze stwierdzili, że wskaźniki za poprzednią laktację pozwalają przewidzieć jakość siary. Im więcej laktacji w cyklu produkcyjnym krowy, tym wyższa będzie jakość siary w przyszłości. Tak więc, wnioski z przeprowadzonych badań mogą umożliwić hodowcom bydła mlecznego prognozowanie jakości siary jeszcze przed wycieleniem i określenia przybliżonego poziomu immunoglobulin (IgG), który jest najważniejszym wskaźnikiem jakości siary, a wszystko bez konieczności pobierania próbek siary.We wcześniejszych badaniach zauważono, że niewłaściwe skarmianie siary nowo urodzonym cielętom może skutkować spowolnieniem i obniżeniem przyrostów, wzrostem zachorowalności i ryzyka upadków, zwiększonym ryzykiem brakowania oraz obniżeniem produkcji w pierwszej i drugiej laktacji.

Oczywiście hodowcy bydła mogą i powinni badać siarę za pomocą np. refraktometru, który pozwala na precyzyjne oszacowanie stężenia IgG, niemniej nadal zbyt mało czasu poświęcają na zbadanie siary przed jej skarmieniem.

Zimą jakość siary u krów jest najniższa

Naukowcy zauważyli również, że krowy produkowały siarę najniższej jakości zimą. Wysunęli więc teorię, że przy wyższej temperaturze otoczenia naczynia krwionośne rozszerzają się, co zwiększa ich przepuszczalność dla immunoglobulin, a zwiększona przepuszczalność może przyczyniać się do poprawy jakości siary. Badania te sugerują, że temperatura otoczenia lub długość dnia ma wpływ na jakość siary.

Beata Dąbrowska

Pomimo powszechnego stosowania soli anionowych w gospodarstwach nadal występuje zbyt wiele przypadków gorączki mlecznej lub jej subklinicznej postaci. Ponadto w wielu gospodarstwach trudno jest zmniejszyć liczbę krów, które ocieliły się z podwyższoną liczbą komórek somatycznych lub zapaleniem macicy. Głównymi winowajcami problemów okresu przejściowego wydają się być stany zapalne.

Do tej pory zakładano, że samo wycielenie prowadziło do mniejszego spożycia paszy i związanej z tym mobilizacji nieestryfikowanych kwasów tłuszczowych (NEFA) z tłuszczu grzbietowego. Wiemy również, że układ odpornościowy nie zawsze działa tak skutecznie w fazie przejściowej.

Prof. Lance Baumgard z Iowa State University (Horst i in., 2021) wraz z zespołem przeanalizowali około 400 badań dotyczących krów w okresie przejściowym. Na tej podstawie dostarczyli argumentów za nową teorią aktywacji układu odpornościowego. Prawie wszystkie badania opisują ujemny bilans energetyczny ze wzrostem NEFA i ciał ketonowych we krwi, ale komponent zapalny jest w większości ignorowany. Wbrew powszechnemu przekonaniu, badacze dochodzą do wniosku, że to nie tylko ujemny bilans energetyczny jest główną przyczyną chorób w okresie przejściowym, ale to głównie stany zapalne w organizmie krów decydują o dalszym losie krów po wycieleniu.

Wszystkiemu winny stan zapalny?

Do 4 tygodni przed wycieleniem układ odpornościowy może nie działać prawidłowo, co może prowadzić do nasilenia stanu zapalnego w organizmie. Szczególnie podatne na stany zapalne są wątroba, wymiona i macica. Już w 2018 roku chińscy naukowcy wykazali, że gorączka mleczna jest częściowo spowodowana aktywacją wrodzonego układu odpornościowego i zmianami w metabolizmie węglowodanów. Podwyższone wartości stanu zapalnego we krwi doprowadziły do ​​zaburzenia równowagi wapniowej.

Profesor Björn Kuhla i jego zespół z Dummerstorfer Landesanstalt für Landwirtschaft w Rostocku również odkryli w badaniu z 2020 r., że stan zapalny w ciele (wątroba, jelita, macica, wymiona, racice) prowadzi do wzrostu markerów stanu zapalnego. To z kolei prowadzi do zapalenia przysadki mózgowej, co ma wpływ na pobranie paszy. Zapalenie ma zatem bezpośredni wpływ na pobranie paszy, a tym samym na bilans energetyczny.

Dlaczego u jednych krów w okresie przejściowym występują procesy zapalne, a u niektórych nie?

Ważnym pytaniem jest, dlaczego podwyższone poziomy stanu zapalnego we krwi są mierzone u niektórych krów na miesiąc przed wycieleniem, a u innych nie. Co wpływa na układ odpornościowy?

Krowy w okresie zasuszenia nie we wszystkich gospodarstwach mają takie same warunki utrzymania, żywienia i opieki. Jeśli w tym zakresie popełni się błędy, krowy będą się stresować. Każdy rodzaj stresu może wywołać odpowiedź w układzie odpornościowym i mikrobiomie. To, czy występuje reakcja zapalna we krwi, wątrobie, przysadce mózgowej itp., zależy od stopnia stresu i interakcji mechanizmów obronnych organizmu i mikrobiomu. Niestety, nie ma jeszcze prostej, taniej techniki wykrywania tych stanów zapalnych.

Dobrym żywieniem i suplementacją odpowiednich witamin jak i dodatków paszowych, można zmniejszyć wsytępowanie stanów zapalnych u krów w okresie przejściowym.

FOTO: Beata Dąbrowska

Każda zmiana powoduje stres u tych krów. Obserwacje na zwierzętach wykazały na przykład, że krowy na ogół poruszają się mniej w pierwszych dniach po przeniesieniu do innego środowiska i dlatego pobierają mniej paszy i wody. W tych fazach jelito otwiera się (nieszczelne jelito), pozwalając niechcianym substancjom przejść przez ścianę jelita i dostać się do krwi. Te toksyczne substancje mogą powodować stany zapalne w organizmie, w wątrobie. To po raz kolejny podkreśla znaczenie dobrego komfortu krów.

Żywienie może niwelować stany zapalne w organizmie krowy

Wiele można również zrobić w dziedzinie żywienia, aby w jak największym stopniu zapobiegać stanom zapalnym. Substancje przeciwzapalne, takie jak witaminy i inne antyoksydanty, były od pewnego czasu stosowane w okresie przejściowym, podobnie jak polifenole, kwasy tłuszczowe omega czy aminokwasy. Substancje te działają zapobiegawczo przeciw stanom zapalnym. Ponadto pro-, pre- lub postbiotyki mogą mieć również pozytywny wpływ na mikrobiom. Postbiotyki są mniej znane, ale odgrywają również ważną rolę w całym układzie odpornościowym krowy w okresie przejściowym.

Beata Dąbrowska

Badania próbek mleka z podwyższoną liczbą komórek nie zawsze prowadzą do otrzymania przydatnego wyniku, ponieważ nie zawsze na płytkach agarowych wyhoduje się bakterie lub ich zawartość będzie niespecyficzna. To znacznie utrudnia wybór antybiotyku. Jakie są tego przyczyny?

Patogeny ukryte w biofilmach

Na próbkę – od jej pobrania do laboratorium działają czynniki techniczne i mikrobiologiczne. Próbki z poszczególnych ćwiartek są bardziej reprezentatywne niż próbki zbiorcze ze wszystkich czterech ćwiartek. Pobieranie próbek powinno odbywać się w sposób jak najbardziej higieniczny. Mleko z doju wstępnego zawiera z reguły najwięcej patogenów, jednak w przypadku drożdży, końcowe mleko jest bardziej informatywne. Wysyłka próbek powinna nastąpić tak szybko jak to możliwe, ale chłodzenie i/lub roztwór stabilizujący również są przydatne, ponieważ niektóre patogeny, takie jak E. coli lub mykoplazmy szybko się rozkładają i dają wynik fałszywie ujemny.

Często przyczyny niewykrycia patogenów wymienia leżą po stronie samych patogenów. Co najmniej 80% wszystkich bakterii ma zdolność tworzenia biofilmów, np. jeśli stan zapalny trwa kilka dni lub jest już przewlekły. Bakterie uwalniane są z biofilmów nieregularnie, dzięki czemu w mleku znajdują się ich różne ilości. Typowe w takich przypadkach są również silne wahania lks.

Patogeny mogą ukrywać się w biofilmach, są więc nie do wykrycia na płytce agarowej w laboratorium

FOTO: Elite

Ponadto, niektóre bakterie mają zdolność do przetrwania w komórkach odpornościowych wymienia (np. S. aureus), więc ich wykrycie rzadko jest możliwe. Często jednak można znaleźć patogeny po 1–2 tygodniach lub po wystąpieniu sytuacji stresowej.

Układ odpornościowy mógł już wcześniej zniszczyć patogenty

Innym powodem braku wykrywalności patogenów może być fakt, że układ odpornościowy krowy w wymieniu, zwłaszcza komórki żerne, zniszczyły już większość bakterii tak, że są one w stanie dłużej się rozmnażać i dlatego nie można ich wyhodować na płytkach agarowych.

Po antybiotykoterapii patogeny w mleku są zazwyczaj zabijane i nie są już wykrywalne. Komórki żerne ulegają jednak tylko stopniowej degradacji, czyli lks powoli spada. Zatem – między ostatnim leczeniem antybiotykiem, a pobraniem nowych próbek, należy odczekać kolejne 14 dni. Zwiększa to szansę na znalezienie patogenów, które przetrwały w biofilmie.

Wniosek: Jeśli w przebiegu klinicznego mastitis nie uda się wykryć żadnych patogenów, jedyną opcją jest czekanie i obserwowanie postępu choroby oraz pobieranie nowej próbki co 7–14 dni. W przypadku subklinicznego lub przewlekłego mastitis, długoterminowy efekt antybiotykoterapii jest często niezadowalający. W tym przypadku należy poczekać na oznaczenie typu patogenu. Wtedy trzeba przeanalizować status zdrowotny stada i wprowadzić środki profilaktyczne.

Szacunki z Meklemburgii-Pomorza Przedniego wykazują, że koszty odchowu to średnio około 2,20 euro na zwierzę dziennie. Odchów więc jest tym droższy, im później cieli się jałówka. W zależności od gospodarstwa, różnice w średnim wieku pierwszego wycielenia są znaczne. W przypadku intensywnego odchowu jest to około 22 miesięcy, co znacząco pozwala obniżyć koszty odchowu.

Ale... Jeśli pierwiastki rozpoczynają swoją pierwszą laktację bardzo młodo, może mieć to negatywny wpływ na wydajność mleczną. Im więcej energii potrzebują one na rozwój fizyczny w okresie laktacji, tym mniej energii pozostaje na produkcję mleka. Monitorowanie masy ciała młodych i starych krów oraz ich porównywanie może pomóc hodowcom bydła mlecznego w dobraniu odpowiedniego wieku pierwszego wycielenia w swoim stadzie.

1. Uwaga na rozwój fizyczny jałowek

Aby szczegółowo monitorować rozwój młodych zwierząt niezbędna jest kontrola masy ciała. Masa 400 kg lub wiek 15 miesięcy są zazwyczaj uznawane za wytyczne dla pierwszej inseminacji jałówek rasy hf. Lepiej jednak ustalić wartości docelowe, które odpowiadają potrzebom konkretnego stada. Za punkt wyjściowy służą dorosłe krowy w stadzie. Dorosła krowa to zdrowa krowa w 4. laktacji, między jej 80. a 200. dniem. Ma ona reprezentatywną lub docelową wagę dla większości stada. W zależności od stada ciężar krów może być bardzo zróżnicowany, dlatego wytyczne dotyczą konkretnego stada.

Ile powinny ważyć jałówki i krowy podczas unasienniania i wycielenia?

FOTO: Elita

Wskazówka: Należy zważyć dziesięć krów razem na przyczepie i obliczyć wartość średnią.

Wagi docelowe (obliczone na podstawie masy ciała starszych krów) wynoszą:

• 55% masy ciała dorosłej krowy przy pierwszej inseminacji,
• 82% masy ciała dorosłej krowy po pierwszym wycieleniu.

Na przykład, jeśli dorosłe krowy w stadzie ważą średnio 700 kg, jałówki z tego stada inseminujemy po raz pierwszy, gdy osiągną ok. 385 kg. Ale jeśli średnia masa dorosłych krów wynosi ok. 750 kg, jałówki powinny być inseminowane po osiągnięciu 413 kg. Im wcześniej młode bydło osiągnie docelową masę ciała, tym krótszy i odpowiednio tańszy będzie okres odchowu. Jeśli jałówki zacielą się przed osiągnięciem docelowej masy ciała, będą musiały później to nadrobić, co przełoży się na spadek wydajności mlecznej.

2. Porównanie wydajności szczytowej

Czy dużo energii pierwiastka przeznacza na własny rozwój, widać nie tylko w masie ciała, ale i w szczytowej wydajności (wykres 1). Oczekiwana szczytowa wydajność pierwiastki również jest odzwierciedleniem masy dorosłych krów w stadzie. Przybliżoną wartością docelową jest 80%, co oznacza, że pierwiastki powinny osiągnąć około 80% produkcji mleka swoich starszych współtowarzyszek w oborze. Poziom wydajności stada nie odgrywa większej roli.

W tym gospodarstwie jałówki osiągają maksymalną wydajność 36 kg, a dojrzałe krowy 50 kg. Oznacza to, że jałówki dają tylko 72% mleka dorosłych krów.

FOTO: Elita

Przykład obliczeń

Krowy w stadzie (3. + 4. laktacja) ważą średnio 700 kg i dają 45 kg mleka w szczycie laktacji; pierwiastki ważą 500 kg i dają 31 kg mleka w szczytowym momencie.

Masa ciała: 500 kg/700 kg x 100 = 71%.

Wydajność mleczna: 31 kg/45 kg x 100 = 69%.

Pierwiastki, aby osiągnąć wydajność na poziomie 80%, musiałyby ważyć około 560 kg i dawać 36 kg mleka. Tu mieszczą się rezerwy, które przeznaczają na swój rozwój.

Strata pieniędzy na mleko:

Jeden kilogram mleka mniej w szczycie laktacji oznacza około 200 kg mleka mniej w ciągu 305 dni laktacji. W tym przykładzie brakuje 5 kg (31 vs 36) w szczycie laktacji, co oznacza prawie 1000 kg mniej (5 x 200 kg). Przy cenie mleka 40 centów/kg ECM i kosztach paszy w wysokości 20 centów/kg s.m. (1 kg s.m. = 2,2 kg ECM, tj. 9 centów kosztów paszy/kg ECM) powoduje to stratę w cenie mleka: 40 centów minus 9 centów = 31 centów/kg ECM lub 310 euro na zwierzę/laktację.

Patrząc na stosunek masy ciała i wydajności mlecznej jałówek i starszych krów, można wyciągnąć wnioski dotyczące wieku pierwszego wycielenia i rozwoju. Krowy rasy hf w pierwszej laktacji powinny osiągnąć około 80% wydajności swoich starszych koleżanek z obory

FOTO: Elita

3. Znalezienie właściwego wieku pierwszego wycielenia

Wniosek: Wiek pierwszego wycielenia może przekładać się zarówno na koszty odchowu, jak i na ceny mleka, więc powinien być indywidualnie dostosowany do danego stada.

Jeśli podczas odchowu uwzględnimy wagi docelowe, jałówka będzie wystarczająco rozwinięta, aby osiągnąć swoją masę ciała. W przeciwnym razie rozwój fizyczny odbije się na kosztach mleka. Uwaga: dla innych ras mlecznych docelowe wagi i ich stosunek znacznie mogą się różnić. Niemniej jednak również w tym przypadku wskazane jest kontrolowanie rozwoju. Ważne jest, aby znaleźć właściwy sposób dla własnego gospodarstwa, aby kontrolować dane. Aby to osiągnąć, hodowcy krów mlecznych powinni:

• notować przyrosty masy ciała (przynajmniej w okresie odchowu),
• znać wagi docelowe (dorosłe krowy),
• porównywać krzywe laktacji (raport kontroli),
• regularnie analizować zależność między masą ciała, a wydajnością jałówek i starszych krów.

Ropień widoczny jest pod skórą jako okrągłe wzniesienie. Najczęściej nie jest bolesny, ale powoduje dyskomfort dla zwierzęcia. Jest też, w większości przypadków, możliwy do uniknięcia. Zwłaszcza wtedy, gdy przyczyną są technopatie i niedostatki higieny. Tworzenie się ropni jest częścią obrony immunologicznej organizmu. Przyczynami tworzenia się pojedynczych ropni są:

• ropne zapalenia (phlegmon),
• zakażone siniaki (krwiaki),
• rany i wnikanie ciał obcych,
• odleżyny (decubitus).

Ropnie zwykle nie powodują żadnych objawów ogólnych. W rzadkich i ciężkich przypadkach przyczyną powstawania ropni jest ogólna infekcja bakteryjna. W takim przypadku (np. jako wynik sepsy), patogeny ropne są transportowane przez krew do całego organizmu (pyaemia). Wtedy ropnie mogą wystąpić praktycznie w każdej części ciała. W tej postaci tworzeniu się ropnia towarzyszą inne objawy chorobowe.

Utrzymywanie czystości, miękkie i przestronne stanowiska oraz antypoślizgowe posadzki zapobiegają powstawaniu ropni

FOTO: Elita

Co oznacza lokalizacja ropnia?

W praktyce ropnie u bydła spotyka się dość często. Mogą one pojawić się w okolicach głowy, klatki piersiowej i powłok brzusznych, kończyn (zwłaszcza stawów), a też na szyi, karku oraz na tylnych nogach. Lokalizacja ropni wiele mówi o słabych punktach w gospodarstwie (patrz diagram). Jeśli ropnie w stadzie występują często, ze względu na dobrostan zwierząt, niezbędne jest zastosowanie środków profilaktycznych. Ale nawet pojedynczy przypadek może być sygnałem ostrzegawczym.

Odleżyny i ropnie spowodowane punktami nacisku występują szczególnie często na stawach, a sporadycznie na kręgosłupie i szyi. Są one oznaką twardych, zbyt małych i niewygodnych stanowisk, a także niewłaściwie umiejscowionych rur karkowych i przegród legowiskowych. W przypadku odleżyn konieczne jest podjęcie działań nawet jeśli ropnie się nie formują.

Okrągłe zgrubienie natychmiast przyciąga uwagę. Ropień podskórny jest wyczuwalny jak gumowa kulka wypełniona płynem

FOTO: Elita

Ropnie poszczepienne są spowodowane niestarannymi iniekcjami. Igła przenosi zanieczyszczenia do miejsca wstrzyknięcia. Aby zapobiec powstawaniu ropni poszczepiennych, igły należy regularnie wymieniać, utrzymywać ich ostrość i higienę oraz wkłuwać je tylko w "czyste" miejsca ciała (szyja i kark).

Krwiaki to siniaki w tkance podskórnej. Są one spowodowane tępym działaniem siły (upadek, uderzenie rogami, uderzenie o twarde przedmioty). Jako wynik upadku (śliskie podłoże) ropnie często pojawiają się po bokach ud. Ropnie lędźwiowe powstają po kryciu naturalnym.

Ropnie pępkowe występują, gdy nowo urodzone cielę nie leżało w czystym miejscu lub pępowina została przecięta zbyt krótko. Zarazki i brud mogą wniknąć do tego bardzo wrażliwego obszaru po urodzeniu. Ropień w tej okolicy pępka należy dokładnie zbadać, aby wykluczyć przepuklinę pępkową.

Ropnie policzków występują zazwyczaj u młodych cieląt. Przyczyną są infekcje bakteryjne lub zmiany na błonach śluzowych spowodowane przez zęby trzonowe o ostrych krawędziach. Badanie pyska dostarcza informacji na temat pochodzenia zapalenia. Cielęta z ropniami policzków nie powinny korzystać z tego samego smoczka co inne zwierzęta, ponieważ istnieje duże ryzyko infekcji z powodu obecności bakterii w jamie pyska. W ramach profilaktyki należy regularnie wymieniać, czyścić i dezynfekować smoczek.

Przed otwarciem ropnia najpierw go nakłuj

Co należy zrobić w przypadku stwierdzenia podejrzenia ropnia? Najważniejsza rzecz, którą należy zrobić w pierwszej kolejności: nigdy nie otwieraj ropnia bez jego nakłucia! Guzek można dokładniej zbadać palpacyjnie, tzn. dłonią. Istnieją dwa różne stopnie dojrzałości ropni:

• Świeże ropnie charakteryzują się niewyraźnym odgraniczeniem i oznakami zapalenia. Można je odróżnić od krwiaka dzięki temu, że płyn nie "chlupocze" tak mocno, a skóra jest już bardziej twarda.
• Starsze, tzw. zimne ropnie.

Ropnie uległy wyraźnemu zamknięciu i przypominają wybrzuszoną gumową kulę wypełnioną płynem. Ropień można przemieścić pod skórą. Kapsuła wykazuje miejscowe lokalne przejaśnienia z tendencją do prześwitywania.

Cielę z ropniem policzka nie powinno dzielić smoczka z innymi zwierzętami; najlepiej utrzymywać je osobno

FOTO: Elita

Przejście między stopniami dojrzałości jest płynne. W przypadku podejrzenia zimnego ropnia, w celu postawienia dokładnej diagnozy należy w sposób higieniczny wykonać nakłucie próbki. Sierść w miejscu wkłucia ogolić, a skórę zdezynfekować. Wkłucie wykonać kaniulą o szerokim przekroju. Z dojrzałego ropnia wydobywa się ropa. Może być zielonkawa, biała lub koloru żółtawego, od cienkiego do gęstego i kremowego, czasem nawet z płatkami. Jeśli wypływa ciemna krew, jest to prawdopodobnie krwiak. Brak płynu może oznaczać, że kaniula jest zablokowana przez korek ropny lub że zawartość ropnia zgęstniała. Dzieje się tak szczególnie w ropniach policzków. Wystąpienie innych symptomów (obrzęk, flegmona, rozedma płuc, przepuklina pępkowa), trzeba wyjaśnić z lekarzem weterynarii.

Niech popłynie ropa

Dojrzałe ropnie mogą samoistnie pękać na zewnątrz i opróżniać się. Powikłania pojawiają się, gdy ropień otwiera się do wewnątrz. Ropnie świeże można leczyć stosując maści ściągające, aby przyspieszyć ich dojrzewanie.

Dla postawienia ostatecznej diagnozy konieczne jest nakłucie zmiany. Jeśli jest to ropień, z kaniuli wypływa ropa

FOTO: Elita

W przypadku dojrzałych, pęczniejących ropni możliwe jest ich chirurgiczne otwarcie. Należy usunąć sierść z ropnia, by przygotować pole cięcia. Ropień nacina się skalpelem – po wypłynięciu większości ropy, jamę ropnia należy przepłukać roztworem antyseptycznym. To samo dotyczy spontanicznie otwieranych ropni. Następnie pozostawia się w ropniu otwór, aby umożliwić dalszy odpływ płynu. W zależności od wielkości i umiejscowienia ropnia, należy zastosować irygację antyseptyczną przeprowadzaną ponownie w ciągu następnych 1–5 dni. Po skutecznym leczeniu jedynym śladem po ropniu jest nieco bardziej szorstki obszar skóry.

Tak zwany limaks, czyli przerost skóry szpary międzyracicowej to przeważnie hiperkeratyczny twór skórny w obrębie przestrzeni międzypalcowej, powstający pod wpływem nacisku. Podobnie jest i u ludzi – stałe obciążenie/podrażnienie skóry, prowadzi do zwiększonego tworzenia się modzeli czy odcisków. Limaks może powstać w każdych warunkach – przy każdym kroku, stojąc, a także leżąc, wybrzuszenie między racicami może być uciskane – objawem powstającego limaksu jest kulawizna. W wielu oborach u krów widać też inne narośle na racicach – związane z chorobą Mortellaro. Ta dodatkowo zwiększa bolesność limaksu oraz podnosi ryzyko wystąpienia stanów zapalnych.

Niewielki wpływ genetyczny na występowanie przerostu skóry szpary międzyracicowej u krów

Wraz z wprowadzeniem do oceny wartości hodowlanej u krów rasy hf podindeksu zdrowia racic, predyspozycje do limaksu są monitorowane. Poza cechami Mortellaro, owrzodzeniem racic, panaritium, wad linii białej i ochwatu, limaks ma 10% wagi w ocenie wartości hodowlanej, a więc genetyczne predyspozycje grają tu niewielką rolę. Znacznie ważniejsze są warunki utrzymania i zarządzanie. Do wystąpienia limaksu przyczyniają się:

Limaks może wywołać u krów silny ból. Kulawe krowy mniej jedzą i piją, przez co spada ich wydajność

FOTO: Elita

• nieprawidłowa korekta racic,
• rozstawione racice,
• gładkie, śliskie podłogi,
• wszystkie zmiany na racicach zmierzające w kierunku hiperkeratycznego tworu skórnego w obrębie przestrzeni międzypalcowej z wadą rogową (np. osiowe rozszczepienie rogu).

Jeśli limaks ma podłoże genetyczne, zmiany często obserwuje się na wszystkich czterech kończynach. O dziedzicznej predyspozycji do choroby racic świadczy też ułożenie narośli między palcami – hiperkeratoza pojawia się w środku i nie jest przytwierdzona do racic na stałe.

Czy limaks u krów może sam ustąpić?

Jeśli krowa nie kuleje, a limaks nie jest w stanie zapalnym i nie ma kontaktu z podłożem, z naroślą między racicami nie trzeba nic robić. We wszystkich innych przypadkach najważniejszym działaniem jest funkcjonalna pielęgnacja racic wraz z odciążeniem szpary międzyracicowej. Wklęsłość należy odpowiednio wyciąć, aby podczas stawiania nóg, w rejonie limaksu nie powstawały punkty i krawędzie nacisku. Zwierzęta z rozwiniętym limaksem należy regularnie kontrolować. Jeśli narośl ma wystarczająco dużo miejsca i nie jest narażona na ciągłe tarcie i podrażnienia, w końcu sama ustąpi.

Jak leczyć limaks u krów?

Jeśli limaks jest tak duży, że zwykłe przycięcie otaczających go krawędzi rogu nie niesie złagodzenia, istnieją trzy sposoby leczenia choroby racic:

1. Najczęstszym sposobem leczenia jest opatrunek Novoderma. Należy go usunąć po pięciu dniach i sprawdzić efekt. Novoderma ma działanie keratolityczne (rozpuszczające zrogowacenia), antyseptyczne, przeciwświądowe i przeciwzapalne.

2. Alternatywnie na limaks można nałożyć poliuretanowy okład na ranę (plaster Kenndoffa) pod opatrunkiem. Wspomaga on regresję limaksu i odbudowę funkcjonalnej bariery skórnej.

3. Interwencja chirurgiczna lekarza weterynarii jest konieczna tylko wtedy, gdy limaks nie goi się mimo zastosowania opisanej powyżej terapii, występuje stan zapalny lub jest tak duży, że dochodzi do kontaktu z podłożem. W takim przypadku zmiana powinna być usunięta przez lekarza weterynarii w znieczuleniu miejscowym i leczona w sposób kontrolowany ze zmianami opatrunków.

Zainfekowany, oczyszczony limaks przed założeniem opatrunku na racicę

FOTO: Elita

Tucker podzieliła się wynikami przeglądu badań nad zachowaniem krów – w jednym z badań krowy były zmuszane do stania przez 4 godziny, a następnie karmione. Grupa kontrolna nie była zmuszana do stania, ale również była karmiona w tym samym czasie. Krowy, które stały przed karmieniem, jadły średnio przez 29 minut, podczas gdy grupa kontrolna jadła średnio przez 95 minut. Zwierzęta w ten sposób rekompensowały sobie utracony czas odpoczynku, co znacznie skracało czas, który poświęcały na jedzenie. Co więcej – krowy wybiorą odpoczynek nawet w mniej idealnych warunkach (beton, mokre podłoże).

Jakie wnioski powinien wyciągnąć hodowca? 6 przydatnych wskazówek dotyczących odpoczynku krów

W oparciu o wyniki badań nad czasem leżenia, Tucker zaproponowała:

• unikaj zmuszania krów do stania przez ponad 3 godziny. Newralgiczne sytuacje, którym należy się przyjrzeć to droga do i z dojarni (poczekalnia!) oraz czas spędzony w blokadach podczas zabiegów zootechniczno-weterynaryjnych związanych ze zdrowiem stada i reprodukcją;
• nie interpretuj wszystkich czasów leżenia jako standardowych – krowy kulawe będą odpoczywać więcej niż zdrowe, ale w tym przypadku ich wydłużony czas leżenia nie jest korzystny. Krowy wypasane odpoczywają mniej niż te w zamknięciu, ale może to być spowodowane wzbogaconym środowiskiem i swobodą wyboru czasu i miejsca odpoczynku, a także tym, że więcej czasu spędzają na jedzeniu;
• dąż do zapewnienia krowom co najmniej 10–12 godzin odpoczynku dziennie;
• zarządzaj kwestiami środowiskowymi. Chociaż przyczyna tego zjawiska nie jest do końca poznana, ale krowy stoją dłużej, gdy są narażone na deszcz lub stres cieplny. Schronienie, cień i chłodzenie pomogą w odpoczynku;
• stwórz przestrzeń, to ma znaczenie. Krowy nie mogą dobrze odpoczywać, gdy nie mają miejsca do położenia. Kluczowa jest więc gęstość obsady;
• zapewnij wygodną powierzchnię do odpoczynku. Krowy lubią miękką i suchą ściółkę – czas leżenia skraca się, gdy wzrasta wilgotność powierzchni.

Miejsce wnikania bakterii

Nie ciągnąć za mocno łożyska!

• codzienną kontrolę i pomiar gorączki,
• higieniczną pracę: używanie jednorazowych rękawiczek, czyszczenie i dezynfekowanie termometru po użyciu.

Znajdź przyczynę zatrzymania łożyska

• Jeżeli popłód nie zejdzie w ciągu dwunastu godzin po wycieleniu, to krowa wymaga specjalnej troski ze strony hodowcy

• poród przedwczesny, zbyt późny lub martwy,
• zbyt krótki okres zasuszania,
• transport lub zmiana miejsca pobytu w okresie szczytu laktacji,
• zaburzenia przemiany materii, np. ketoza,
• błędy żywieniowe (niedobór witamin, minerałów lub mikroelementów, pierwiastków śladowych, zbyt wysoki BCS).

Analiza kału dla potrzeb diagnostyki stada

Podłożem nadmiernego wzrostu liczby bakterii E. coli i Clostridii w jelicie grubym krów może być nadmiar składników pokarmowych w jelitach spowodowany zakłóceniem funkcjonowania trawienia w żwaczu. To z kolei może wynikać z reakcji bakterii żwacza na degradację mikrobiologiczną, która może mieć źródło w zanieczyszczeniu kiszonki pleśniami. Clostridia mogą również przenikać z paszy bezpośrednio do jelita.

Niezbędna aktualna wiedza i technologia

Jako instrument kontroli leczenia i zdrowia krów

Prawidłowe pobieranie próbek

Jak zapobiegać hipokalcemii?

Przeliczenie DCAB

Zasada klucza i zamka

Mogą również zostać uszkodzone mięśnie zwieraczy strzyków. Wtedy mleko wypływa z nich mimowolnie, nawet w okresach pomiędzy udojami. Uszkodzenia, urazy i pęknięcia tkanek w obrębie strzyków mogą powodować zapalenia wymienia. Dzieje się tak dlatego, że strzyki przestają być strukturą ciągłą i pojawiają się w nich miejsca, przez które bez problemu do wnętrza tkanek mogą przedostawać się drobnoustroje chorobotwórcze, przede wszystkim paciorkowce i gronkowce, które prowadzą do rozwoju mastitis.

Nie unikniemy pustodoju chcąc wydoić krowę do ostatniej kropli mleka, gdyż w każdej ćwiartce są różne ilości mleka i każda zdaja się w różnym czasie. No chyba, że doimy na robocie gdzie występuje udój ćwiartkowy. Potrzebny jest zatem kompromis pomiędzy kompletnym wydojeniem, a ograniczeniem pustodoju.

Najnowsze badania dowodzą, że dla krów rasy hf zaleca się szybsze zakończenie doju przy spadku przepływu mleka poniżej 0,5 kg/min w doju dwukrotnym, 0,8kg/min przy doju trzykrotnym. Kiedyś było to 0,2-0,3 kg/min przy doju dwukrotnym. Konsekwencją tego jest pozostawienie w wymieniu części mleka ok. 100 ml w każdej ćwiartce. Badania wskazują że nie wpływa to znacząco na wydajność. Podniesienie limitu przepływu mleka powoduje ograniczenie pustodoju, co zmniejsza ryzyko mastitis.

Andrzej Rutkowski
fot. Andrzej Rutkowski

Artykuł ukazał się w Tygodniku Poradniku Rolniczym 18/2022 na str. 34. Jeśli chcesz czytać więcej podobnych artykułów, już dziś wykup dostęp do wszystkich treści na TPR:  Zamów prenumeratę.

Warto pamiętać, że temperatury, w których krowy czują się najlepiej i nie odczuwają dyskomfortu termicznego mieszczą się w przedziale od 4 do 12°C. Wysoka wilgotność w oborze oraz temperatura powyżej 22°C powoduje wystąpienie objawów stresu cieplnego. Jeszcze mniej odporne na upały są krowy wysokoprodukcyjne, u których zachodzące przemiany metaboliczne znacznie zwiększają ciepłotę ciała.

Co prawda nie można kontrolować pogody za oknem, można jednak w kilku krokach znacznie ułatwić zwierzętom przejście przez okres letnich upałów i zwiększyć ich komfort, co w rezultacie przyczyni się do większej mleczności i ostatecznie wyższych zysków. 

1. Mierz profilaktycznie temperaturę ciała krów

Prawidłowa temperatura ciała dorosłej krowy mlecznej mieści się w przedziale 38.0–39.3°C (u bydła mięsnego temperatura jest nieco niższa i wynosi od 36.7 do 39.1°C). Jeżeli więcej niż 5% do 10% krów ma temperaturę powyżej 40 °C, należy podjąć natychmiastowe działania, ponieważ stado doświadcza stresu cieplnego. 

2. Przygotuj się na dostarczenie większej ilości wody swoim zwierzętom

Zużycie wody w czasie wysokich temperatur może wzrosnąć nawet o 50%. Normalne zapotrzebowanie krowy na wodę mieści się w przedziale 40 – 130 litrów na dobę. Wydajne sztuki mogą wypijać nawet więcej niż 150 litrów świeżej wody dziennie. Mając to na uwadze, należy zapewnić krowom stały dostęp do świeżej i czystej wody, której temperatura mieści się w przedziale od 8 do 15°C. 

3. Unikaj szczepień w czasie upałów.

Warto przeczekać okres najwyższych temperatur, podczas których układ odpornościowy krów jest już i mocno obciążony. 

4. Zwróć uwagę na żywienie

Podczas ciepłych miesięcy należy zwiększyć częstotliwości zadawania paszy do 4-5 razy na dobę. Dobrze sprawdzi się też skarmienie w chłodniejszych porach dnia oraz polewanie TMR-u wodą, żeby uniknąć jego przesuszenia. Z uwagi na pocenie się i utratę minerałów, krowy powinny mieć stały dostęp do lizawek solnych.   

5. Zapewnij zwierzętom cień i dobrą wentylację w oborze

Możliwość przebywania w zacienionym i chłodnym miejscu jest nieoceniona w walce ze stresem cieplnym. Sprawna wentylacja, czy to grawitacyjna czy mechaniczna, może być wsparta dodatkowym systemem chłodzenia krów, jakim są zraszacze. 

W okresie upałów krowy wykazują zmniejszone pobranie paszy, co przekłada się na niższą produkcję mleka, obniżenie odporności oraz zmniejszoną ilość pęcherzyków owulacyjnych. Zaburza się gospodarka hormonalna powodując skrócenie rui i spadek skuteczności zacieleń. Na skutek stresu cieplnego gospodarstwa mleczne mogą stracić nawet od 20 do 30% produkcji mleka. Ujemne skutki nasilają się wraz z wydłużającym się czasem trwania upałów. Krowy odczuwają stres cieplny już przy 22°C i wysokiej wilgotności powietrza. U zwierząt można zaobserwować przyśpieszony oddech, apatię i zwiększone pobranie wody, przy czym wraz z moczem wydalane są makro- i mikroelementy co prowadzi do zachwiania funkcji fizjologicznych organizmu. Objawami stresu cieplnego są: ospałość, ślinienie, dyszenie (60 i więcej oddechów na minutę), czy też gromadzenie się w jednym miejscu, zazwyczaj przy poidle.

50 procentowy spadek wykrywalności rui i o 6 litrów mniejsza wydajność

Jeżeli temperatura przekracza 30º C, krowy mogą pobierać nawet o 1,5 kg s.m. mniej na dobę, co skutkuje niższą wydajnością mleczną o 4–6 litrów. Ponadto, o ok. 50% obniża się odsetek wykrywalności rui. Upały sprzyjają również występowaniu chorób u krów, dochodzi bowiem do namnażania się drobnoustrojów chorobotwórczych. Wysokie temperatury ograniczają płodność, rozród i laktację. W wyniku upałów organizm traci wodę, sól, magnez i potas. Ważne jest, aby zwierzęta miały więc stały dostęp do lizawek solnych, o dużej ilości potasu i magnezu. Stres oksydacyjny może być powodem pogorszonej płodności krów obserwowanej w okresie letnim.

W sytuacji stresu cieplnego zwiększa się przepływ krwi w warstwie podskórnej, co ułatwia oddawanie ciepła do otoczenia. Wydalanie ciepła odbywa się również przez pocenie się oraz oddychanie i ślinienie się. Na te czynności krowa musi zużyć pewną część energii, co odbywa się kosztem produkcji mleka. Intensywnie pocąca się krowa dużo pije, co powoduje wypełnienie żwacza wodą, a nie składnikami pokarmowymi, co może prowadzić do ketozy. W wyniku stresu cieplnego występuje zmniejszenie przepływu krwi do krążenia jelitowego, obniżenie transportu składników z jelit do wątroby oraz zmniejszenie przepływu krwi do gruczołu mlekowego.

Jak ograniczyć negatywny wpływ upałów na pobieranie paszy przez krowy?

Pobieranie i przeżuwanie pasz włóknistych generuje dużo ciepła, zwiększa się więc ilość ciepła produkowanego w przewodzie pokarmowym. Należy pamiętać, że krowa w stresie termicznym stara się ograniczyć ilość ciepła powstającego w czasie fermentacji i dlatego pobiera mniej pasz włóknistych, natomiast więcej treściwych. Aby ograniczyć wpływ upałów na apetyt krowy oprócz właściwego składu dawki pokarmowej należy:

• zwiększyć częstotliwość zadawania pasz do 4–5 razy w ciągu doby,
• karmić krowy świeżymi paszami i świeżo wymieszanym TMR-em,
• zapewnić stały dostęp do wody,
• zwiększyć zadawanie pasz na noc,
• unikać przesuszenia TMR-u poprzez polewanie go wodą i melasą,
• starannie czyścić stoły paszowe i eliminować niedojady,
• instalować wentylatory nad stołem paszowym.

Dla złagodzenia stresu cieplnego należy stosować takie dodatki paszowe jak: tłuszcz paszowy, elektrolity, dodatki zapobiegające subklinicznej kwasicy żwacza. Należy dodać, że stosowanie tłuszczu paszowego rekompensuje część niedoboru energii, bowiem jego wartość energetyczna jest ponad dwukrotnie większa niż węglowodanów. W trakcie przemian tłuszczu w organizmie, krowy powstaje znacznie mniej ciepła aniżeli podczas przemian węglowodanów. Należy zaznaczyć, że tłuszcz paszowy dla krów powinien być obojętny dla żwacza (tłuszcz chroniony).

Ważne jest, aby pasza zachęcała zwierzęta do jej pobrania. W tym celu warto stosować dodatki paszowe, takie jak: serwatkę w proszku, naturalne dodatki ziołowe, dodatki poprawiające smakowitość paszy, jak również więcej witamin i minerałów. 

Prof. dr hab. Adam Traczykowski
fot. Beata Dąbrowska

Aby szybciej zacielić krowy po zakończeniu dobrowolnego okresu spoczynku, można zastosować program OvSynch (dzień 0: GnRH, dzień 7: PGF2α, dzień 9: GnRH). Jednak w tym programie nie zawsze ciałko żółte ulega luteolizie (rozpadowi) po podaniu dawki PG, a niepełna luteoliza zmniejsza skuteczność inseminacji. Aby zwiększyć odsetek krów z całkowitą regresją ciałka żółtego, zaleca się podanie drugiego zastrzyku PG po 24 godzinach od podania pierwszego. Taka procedura obiecuje lepszy wynik inseminacji, ale wiąże się z dodatkowymi kosztami pracy i leków.

Naukowcy z uniwersytetu w Berlinie opracowali model symulacyjny, aby oszacować ekonomiczne efekty dodatkowej iniekcji PGF2α podczas procedury OvSynch. W pierwszym etapie oceniono dane od niemal 10 tys. krów. Wykazano, że dodatkowe podanie PG w 8. dniu OvSynch zwiększyło skuteczność inseminacji o 5,6%. Ten wynik był skorelowany w modelu z wartością ciąży.

Podwójny zastrzyk prostaglandyny jest bardziej opłacalny

Parametr ten pozwala przewidzieć wielkość przepływów finansowych, jakich należy oczekiwać od każdej cielnej krowy. Średni koszt ciąży wyniósł 252 € (zakres od 42 € do 623 €). W modelu symulacyjnym po przeprowadzeniu różnych scenariuszy, obliczono, że druga dawka PGF2α w 8. dniu bardziej się opłaca (7,76 €/krowę) w porównaniu do pojedynczej dawki PGF2α w 7. dniu. Dla krów pierwiastek zysk był nieco niższy (1,99 €/krowę).

Mimo dodatkowych kosztów hormonów/pracy, dodatkowa iniekcja PG w ramach OvSynch w 8. dniu w 95% przypadków poprawia płodność i dlatego jest opłacalna.

Źródło: Borchardt i in. 2021
fot. Andrzej Rutkowski

Sygnały alarmowe z robota udojowego

• niepełny dój,
• zdajanie 3 z 4 strzyków,
• opuszczenie stanowiska bez wydojenia,
• rozpoznanie krwi w skali barwnej,
• zmiana przewodnictwa.

Odizolować i doić pod kontrolą

• wargi sromowe,
• przedsionek pochwy,
• pierścień błony dziewiczej,
• pochwę właściwą
• szyjkę macicy,

Powyżej 5% to zbyt dużo

Jałówki miały więcej uszkodzeń i goiły się one dłużej niż u krów wieloródek. Najczęściej dotyczyły one przedsionka pochwy oraz pierścienia błony dziewiczej, poza nielicznymi krwawieniami nie było ich w pochwie i na szyjce macicy. Dla praktyki przydatny jest wniosek, że wartością graniczną dla stada jest 5% uszkodzeń okołoporodowych. Uszkodzenia w rejonach szyjki macicy i pochwy właściwej powstają z reguły przy stosowaniu urządzeń wspomagających porody.

Dla większości zwierząt gospodarskich, ujemne temperatury oraz śnieg nie stanowią żadnego problemu.

– Jeżeli zwierzęta gospodarskie mają, gdzie schronić się przed niekorzystnymi warunkami pogodowymi, są zdrowe i dobrze odżywione, mogą w zasadzie pozostawać na zewnątrz przez cały rok – mówi Nina Keil, pracownik naukowy w Centrum Przyjaznej Hodowli Zwierząt w szwajcarskim Federalnym Biurze ds. Bezpieczeństwa Żywności i Weterynarii.

Niemniej, ujemne temperatury w połączeniu z wilgocią i zbyt małą podażą energii mogą skutkować pojawieniem się stresu termicznego na skutek wychłodzenia.

– Można go rozpoznać po zachowaniu zwierzęcia, takim jak drżenie ciała lub nastroszone futro. Takie zwierzęta stoją z wygiętym grzbietem i unikają leżenia na mokrej ziemi – stwierdza Nina Keil. Dzieje się tak zwłaszcza wtedy, gdy niskiej temperaturze towarzyszy deszczowa pogoda.

O czym pamiętać, utrzymując krowy zimą poza oborą?

Aby zapewnić krowom wysoki dobrostan podczas chłodnych dni, należy przygotować odpowiednio dużą wiatę, która ochroni je przed wiatrem oraz deszczem i równocześnie pozwoli każdej krowie swobodnie się położyć na suchej ściółce.

Największym problemem w takich sytuacjach jest deszcz. Jeśli futro zwierząt staje się mokre i wieje silny wiatr, zwierzęta oddają znacznie większe ilości ciepła niż w przypadku suchej skóry, dlatego utrzymując bydło pod przysłowiową chmurką przez cały rok, odpowiednie schronienie musi być dostępne.

Nie wszystkie gatunki zwierząt gospodarskich mają takie same wymagania dotyczące warunków życia na zewnątrz. Zasadniczo większe zwierzęta, takie jak konie czy bydło są lepiej przystosowane do niskich temperatur niż małe przeżuwacze czy świnie. Można też zauważyć istotną różnicę między mamkami mięsnymi a mlecznymi krowami, na korzyść tych drugich. Krowy mleczne, szczególnie w okresie laktacji, wytwarzają bardzo duże ciepła. Im więcej produkują mleka, tym więcej ciepła wytwarzają, ponieważ istotnie zwiększa się ukrwienie wymienia. 

Co z cielętami podczas zimy?

Należy pamiętać, że u cieląt, szczególnie tych najmłodszych, bardzo szybko dochodzi do wychłodzenia. Młode zwierzęta rodzą się z niewielkimi rezerwami tłuszczowymi i delikatnym futrem, a to istotnie ogranicza możliwości termoizolacji. Wraz z wiekiem cielęta lepiej znoszą niskie temperatury, natomiast coś na co szczególnie trzeba zwrócić uwagę to utrzymywanie cieląt w miejscach wolnych od przeciągów - szybkie zmiany temperatury i zimne przeciągi to gwarancja chorób układu oddechowego, a co za tym idzie - kosztownego leczenia.

Niedobory wapnia w okresie okołoporodowym w stadach krów mlecznych to dość powszechne zjawisko, często jednak niedostrzegane, szczególnie jeśli mamy do czynienia z formą podkliniczną. Niestety jak dotąd nie ma na rynku testu, który łatwo i szybko określałby poziom wapnia u cielących się krów. Jest to o tyle istotne, że badania naukowe wskazują na związki między niedoborami wapnia, a zapadalnością na choroby (np. przemieszczenia trawieńca, kwasicę, zaburzenia poporodowe) w pierwszym okresie laktacji. Naukowcy z kliniki weterynaryjnej uniwersytetu w Berlinie badali związek pomiędzy subklinicznym niedoborem wapnia, a zapaleniem macicy (objawiającym się cuchnącym wyciekiem oraz gorączką). 

Podwójne ryzyko zapalenia macicy

Badaniami objęto 4043 krowy rasy hf a jednym z gospodarstw na terenie Meklemburgii Pomorza (Niemcy), którym w fazie przygotowawczej podano kwaśne sole. Poziom wapnia w surowicy krwi oznaczano pobrano podczas wycielenia, 24 godz. po nim oraz na trzeci dzień po wycieleniu.

Największe ryzyko zapalenia macicy u pierwiastek z niedoborem wapnia

Przeprowadzone badanie wskazuje, że poziom wapnia zmienia się najbardziej dynamicznie w pierwszych trzech dniach po porodzie. Największe ryzyko zapalenia macicy miały młode zwierzęta (pierwiastki) z niedoborem wapna – zaobserwowano u nich wyraźną korelację między niedoborem wapna w 3. dniu, a zapaleniem macicy. Różnice w przebiegu koncentracji wapna były widoczne nie tylko między grupami: jałówki vs wieloródki, ale również pomiędzy różnymi grupami laktacyjnymi wieloródek. W podsumowaniu doświadczenia autorzy zastanawiali się czy niedobór wapnia jest czynnikiem ryzyka, czy też raczej efektem stanu zapalnego macicy. Aby rozstrzygnąć tę kwestię potrzebne są dodatkowe badania.

• Młode krowy (pierwiastki) z niedoborem wapnia mają większe ryzyko zachorowania na ostre zapalenie macicy (fot. elita.de)

Źródło: Venjakob et al. 2019
Zdjęcie główne: Andrzej Rutkowski

Artykuł ukazał się w magazynie Elita Dobry Hodowca 4/2020 na str. 36. Jeśli chcesz czytać więcej podobnych artykułów, już dziś wykup dostęp do wszystkich treści na Elicie:  Zamów prenumeratę.

Starsze i wydajniejsze krowy są bardziej narażone

265 euro na krowę

• o 44% spada szansa na skuteczne pierwsze unasienienie,
• o 32% spada szansa na ciążę w pierwszych 150 dniach,
• o 69% wzrasta ryzyko brakowania do 60. dnia laktacji,
• wydajność mleczna w pierwszych 3 kontrolnych dojach jest niższa o 2,2 kg (Venjacob, 2019).

Metody zapobiegania hipokalcemii u krów

1. W okresie zasuszania żywienie ubogie w wapń, np. zastosowanie składników łączących się z nim.
2. Iniekcja witaminy D przed porodem.
3. Podawanie doustne wapnia przed, w trakcie i po porodzie, np. w postaci bolusów, żelu, czy wlewek.
4. Podawanie kwaśnych soli w dawce w okresie zasuszania (niezbędne jest w tym wypadku kontrolowanie w moczu wartości pH oraz w dawce pokarmowej wartości DCAB (równowaga kationowo-anionowa dawki pokarmowej).

11 prostych rad z praktyki

1. Trzymać się rutyny:

Operacje, szczególnie te w okolicach brzucha, łączą się z uszkodzeniem tkanek, utratą krwi i płynów ustrojowych oraz wysokim obciążeniem metabolizmu. Operacje naruszają przemianę materii, ponieważ:

• Stosowane do operacji środki uspokajające obniżają ciśnienie krwi, przez co pogarsza się cyrkulacja krwi.
• Mimo sterylnych warunków pracy lekarzy weterynarii i pielęgniarzy nie można podczas zabiegów chirurgicznych w warunkach oborowych uniknąć ekspozycji na patogeny. Układ odpornościowy zostaje postawiony w stan gotowości, a to kosztuje zwierzę znaczne nakłady energii. Jednocześnie – stres i niedobory energetyczne obniżają odporność, przez co wzrasta ryzyko zainfekowania rany.
• Krowa do zaleczenia ran potrzebuje dużej ilości białka (krzepliwość krwi, reakcje zapalne, synteza płynów ustrojowych).

Dlatego po każdej interwencji chirurgicznej operowane krowy muszą otrzymać intensywną opiekę, aby szybko powrócić do pełnej kondycji. Brak prawidłowej opieki pooperacyjnej niweczy pozytywne efekty prawidłowo przeprowadzonego zabiegu (np. ciężkiego porodu czy repozycji trawieńca). Bez w...

Im mniej krowy selekcjonują dawkę, tym lepiej i bardziej równomiernie pobierają wszystkie składniki pokarmowe. Dodatek wody do mieszanki TMR utrudnia selekcjonowanie, a więc spełnia swoją rolę. Jednak dodatek wody ma pewne ograniczenia.

W jednym z gospodarstw utrzymujących bydło mleczne (wydajność około 12 tys. kg mleka, 4% tłuszczu, 3,6% białka) zwierzętom zadawano TMR w dwóch grupach doświadczalnych, każda liczyła 160 krów. Różnica w żywieniu polegała na różnym udziale suchej masy – 34% w grupie doświadczalnej i 40% – w grupie kontrolnej.

Krowy, które otrzymały paszę z dodatkiem wody, w trakcie 70-dniowego eksperymentu zjadały o 1 kg suchej masy więcej w ciągu dnia, jednak przeżuwały 30 minut krócej w porównaniu z grupą drugą. W grupie eksperymentalnej statystycznie wyższa była zawartość błonnika w odchodach w porównaniu z grupą kontrolną (51,4% aNDFom vs. 49,7% aNDFom). Mleko skorygowane energetycznie nie różniło się między grupami doświadczalnymi.

Cel: 38% suchej masy w dawce pokarmowej!

Naukowcy podpowiadają, żeby wybrać złoty środek i nie obniżać zbytnio zawartości suchej masy TMR-u. Dodatek wody w dawce obniża strawność włókna oraz przyspiesza pasaż, z drugiej jednak strony utrudnia selekcję paszy, co może pozytywnie wpłynąć na zdrowie zwierząt. Ale! Wcale nie oznacza to automatycznego zwiększenia wydajności i wzrostu ilości składników pokarmowych w mleku.

Anne Bool, Wyższa Szkoła Rolnicza Osnabrück
Zdjęcia: Archiwum

W zależności od rodzaju choroby przeciwciała matczyne mogą utrzymywać się w organizmie cielęcia dłużej niż 16–28 dni. Na przykład, przeciwciała od matki podczas wirusowej choroby dróg oddechowych cieląt utrzymują się nawet do 40 dni i w przypadku tej choroby nawet niewielki poziom przeciwciał matczynych powoduje brak reakcji na szczepienie. Z kolei niski poziom przeciwciał nie chroni cielęcia przed chorobą, stąd też rozwiązaniem mogą być szczepionki donosowe, które można stosować już u kilkudniowych zwierząt.

Nie warto szczepić cieląt zbyt często

Warto też pamiętać, aby nie szczepić cieląt za często, gdyż wykształcić się u nich może tolerancja na antygen, czyli brak odpowiedzi immunologicznej. Mogą też powstać przeciwciała przeciwko własnym antygenom. Nie należy również podawać jednocześnie kilku szczepionek, o ile nie są one wyprodukowane w sposób umożliwiający podanie wieloskładnikowej szczepionki.

Im starsze cielęta, tym mocniejsza odpowiedź na antygen

Dobrze też wiedzieć, że im młodsze zwierzęta szczepimy, tym słabsza jest odpowiedź na antygen, ale za to lepiej są one chronione przez przeciwciała matczyne. Im starsze zwierzęta, tym mocniejsza odpowiedź na antygen, ale za to słabsza ich ochrona przez przeciwciała matczyne.

Tylko zdrowe cielęta powinny być szczepione

Pełny potencjał szczepionki może być wykorzystany tylko wtedy, gdy podajemy ją zdrowemu cielęciu. Gdy u zwierząt pojawią się np. pasożyty, zewnętrzne lub wewnętrzne, to ich szczepienie przeciwko chorobom wirusowym czy bakteryjnym jest całkowicie nieuzasadnione. Zdecydowanie lepiej na początek podać preparat przeciw pasożytom, odczekać czas przeznaczony na rekonwalescencję (2–4 tygodnie) i następnie bezpiecznie zaszczepić cielęta.

• Dobrze też wiedzieć, że im młodsze zwierzęta szczepimy, tym słabsza jest odpowiedź na antygen, ale za to lepiej są one chronione przez przeciwciała matczyne

Beata Dąbrowska
Zdjęcia: Beata Dąbrowska

W dawkach paszowych jod występuje w postaci jodków i różnych połączeń organicznych, które prawie w całości rozkładane są w żwaczu, a wchłaniane w jelicie cienkim. Według NRC (2001), w 1 kg suchej masy dawki pokarmowej dla krowy mlecznej, w okresie laktacji powinno znajdować się 0,4–0,6 mg jodu, co daje około 12 mg jodu/dzień, a w zasuszeniu 6 mg/dzień.

Do komórek tarczycy jod dostaje się dzięki działaniu pompy jodowej. Tam utleniany jest do formy obojętnej i w tej formie jest magazynowany oraz stopniowo wbudowywany do hormonów tarczycy, które są odpowiedzialne za przemiany energetyczne i szybkie przemiany materii. Hormony tarczycy występują w połączeniach z białkami, z których są wolno uwalniane do krwi obwodowej. Stopień odkładania jodu w tarczycy u krów jest zmienny i zależy od zawartości w paszy, a także od okresu ciąży i laktacji. Należy dodać, że w ostatnim okresie ciąży duże ilości tego pierwiastka przenikają do płodu, który wykazuje duże zapotrzebowanie na jod. Tyroksyna wytwarzana w płodzie jest niezbędna do organogenezy oraz wzrostu.

Ponadto mikroelement ten jest niezbędny do:

• prawidłowości procesów termoregulacyjnych organizmu,
• wzrostu i rozwoju narządów,
• syntezy białka,

Jest kluczowym pierwiastkiem śladowym dla:

• przemiany energii,
• prawidłowego przebiegu procesów reprodukcji,
• produkcji mleka.

Dzienne zapotrzebowanie krów mlecznych na jod wynosi 0,2–0,8 mg/kg s.m., a wchłanianie jest uzależnione od poziomu witaminy A, selenu i żelaza.

• Zalecana ilość jodu w diecie dla krów mlecznych wynosi 0,4–0,6 mg/kg s.m.

Kiedy dochodzi do niedoboru jodu u krów i jakie są jego objawy?

Do niedoboru jodu może dochodzić u krów mlecznych na skutek braku tego pierwiastka w glebie i roślinach. Niedobór może być spowodowany również dużą podażą śruty rzepakowej i sojowej.

• nadmiernym wzrostem gruczołu (wole);
• zgrubieniem skóry i tkanki podskórnej w okolicy krtani,
• zahamowaniem produkcji mlecznej;
• zaburzeniami układu rozrodczego;
• wydłużeniem okresu międzyciążowego i międzywycieleniowego;
• nieregularnymi i osłabionymi rujami oraz trudnościami w zapłodnieniu;
• zwiększoną śmiertelnością zarodków;
• poronieniami;
• przy czym cielęta cechują się rozległymi wyłysieniami na skórze.

Ponadto niedobory jodu mogą być przyczyną zatrzymania łożyska, częściej występującego zapalenia wymienia i zwiększonej liczby komórek somatycznych, jak również schorzeń racic, gnicia rogu racicowego i wypadania sierści.

Jakie objawy daje nadmiar jodu w dawce pokarmowej?

Niekiedy obserwowany jest nadmiar jodu w paszy dla krów mlecznych, co objawia się zaburzeniami funkcji hormonów tarczycy i innych procesów metabolicznych, hipotermią, łuskowatą sierścią, łzawieniem i surowiczym wyciekiem z nosa, podatnością na zapalenia płuc, poronieniami i obniżoną odpornością zwierząt na infekcje.

Jakie objawy przy kwasicy żwacza?

Podstawą diagnostyki kwasicy jest obserwacja krów

Stado pod kontrolą

• Luźny kał, zanieczyszczone krowy i słabe przeżuwanie mogą być oznaką (subklinicznej) kwasicy żwacza.

Regularna kontrola krów podczas zasuszania

Jak długo krowa powinna być poddana ekspozycji na światło?

Przyjmuje się, że optymalnym czasem oświetlenia dla krów, jest czas pomiędzy 12-14 godzin na dobę. Badania eksperymentalne dowiodły jednak, że wydłużając czas ten czas do 16 godzin na dobę, produkcyjność mleczna wzrosła u krów o około 3 kg mleka więcej w pierwszych 5 miesiącach laktacji. Co więcej, przedłużona ekspozycja na światło znacząco wpłynęła na rozród krów - jałówki szybciej ociągały dojrzałość płciową, a u krów po wycieleniu szybciej pojawiała się pierwsza ruja.

Jakie oświetlenie jest dla krów najlepsze?

Cały artykuł przeczytasz na stronie "Tygodnika Poradnika Rolniczego"

Zdjęcie: Archiwum

Przyspieszenie porodu zakłóca jego proces

• Stres socjalny (psychologiczny) – walka o pozycję w stadzie, zaburzony stosunek na poziomie zwierzę – człowiek
• Stres fizjologiczny – wywołany przykładowo przez nieprawidłowo zbilansowaną dawkę pokarmową (niedobór energii), stany zapalne, infekcje wirusowe
• Stres fizyczny –  wywołany przez błędy w utrzymaniu – przykładowo zbyt duża obsada na metr kwadratowy czy brak wentylacji

• Spadek ilości pobieranej paszy i spadek wydajności mlecznej,
• Problemy po wycieleniu,
• Przemieszczenia trawieńca
• Wzrost liczby infekcji bakteryjnych i wirusowych (wymion, racic, narządu rodnego)
• Zaburzenia w płodności (endometrioza jako efekt nadmiernej lub zaburzonej produkcji hormonalnej, zamieranie zarodków, oraz wzrost śmiertelności okołoporodowej cieląt)
• Uszkodzenia wątroby w wyniku zbyt silnego jej otłuszcze...

U ponad 30% jałówek ras mlecznych dochodzi do ciężkiego porodu

Co powoduje trudne wycielenie u krowy?

• zbyt duże cielę,
• nieprawidłowa ułożenie płodu,
• jego deformacja,
• słabe skurcze macicy.

Dobre żywienie i prawidłowy dobór buhaja zmniejsza ryzyko dystocji

Wilgotność, wartość pH poniżej lub powyżej pH skóry, które wynosi 4,1 do 5,7 (przykładowo pH gnojowicy to 7,5), chłód, stres, zranienia, obniżona odporność immunologiczna. Wszystkie te czynniki niszczą barierę ochronną skóry.

Gdzie jest strefa choroby?

Stan zapalny powstaje w obrębie bruzdy opuszki racicy i rozprzestrzenia się do szpary międzypalcowej.

Patogeny

Chorobę Mortellaro wywołują beztlenowe bakterie (krętki) z rodzaju Treponema. Wnikają one w tkanki dając owrzodzenia. Skóra narażona na niesprzyjające warunki (np. po niewłaściwej korekcji czy kąpieli racic) reaguje nadmiernym rogowaceniem, przez co jeszcze trudniej zwalczyć objawy choroby.

Widoczna linia?

Infekcję można dostrzec na pierwszy rzut oka - linia brzegu korony racicy jest niewyraźna (rozmyta).

System dynamiczny - pięć stadiów M

Choroba Mortellaro może mieć zróżnicowany przebieg ze względu na to, że zwierzęta różnie reagują na patogeny chorobotwórcze.

M0 - zdrowe: 10 do 30% osobników ze stada nigdy nie zachoruje. Wynika to z predyspozycji genetycznych.

M1 - stadium początkowe: białoróżowe ogniska zapalne o średnicy...

Jak zmienia się zachowanie u krów z metritis?

Jakie wyniki uzyskano?