Największą bolączką przy zamawianiu nowych urządzeń procesowych jest czas oczekiwania. Niestandardowe projekty i proces produkcji wymagają nierzadko kilkunastomiesięcznej cierpliwości. W dobie napiętych łańcuchów dostaw i nieprzewidywalnych opóźnień komponentów z zagranicy, zakład produkcyjny traci cenny czas.

W tym aspekcie rynek wtórny deklasuje konkurencję. Sprzęt z drugiej ręki jest zazwyczaj dostępny od ręki – znajduje się fizycznie w magazynach dostawcy. Możesz go obejrzeć, zamówić i zainstalować w swojej hali w ciągu zaledwie kilkunastu dni. To argument, który wielokrotnie ratuje ciągłość produkcji w obliczu nagłych awarii lub pozwala błyskawicznie uruchomić nową partię asortymentu przed sezonem sprzedażowym.

Optymalizacja budżetu i szybszy zwrot z inwestycji (ROI)

Finansowa strona przedsięwzięcia jest równie przekonująca. Używane maszyny kosztują zaledwie ułamek ceny ich nowych odpowiedników. Co ważne, drastyczna redukcja kosztów inwestycyjnych rzadko oznacza drastyczny spadek jakości czy żywotności maszyny. Sprzęt ze sprawdzonych rąk to często solidne, przemysłowe konstrukcje, które były regularnie serwisowane.

Niższy nakład początkowy oznacza znacznie szybszy wskaźnik zwrotu z inwestycji (ROI). Przedsiębiorstwo zachowuje płynność finansową, a zaoszczędzony kapitał można przeznaczyć na modernizację innych obszarów linii technologicznej, rozwój kadry czy surowce.

Przegląd technologii – w czym możesz wybierać?

Rynek wtórny wcale nie oznacza przestarzałych czy wyeksploatowanych rozwiązań. Prężnie działający dystrybutorzy dbają o to, by w ich ofercie znajdowały się maszyny najwyższej jakości od cenionych, globalnych producentów, co gwarantuje łatwy dostęp do części zamiennych. Niezależnie od tego, czy produkujesz rzadkie emulsje, czy bardzo gęste pasty, odpowiednie mieszalniki bez trudu znajdziesz w ofertach firm zajmujących się odkupem sprzętu z fabryk.

Asortyment jest w tym wypadku niezwykle zróżnicowany. Dostępne są między innymi modele wstęgowe, pługowe, łopatkowe, planetarne, a także zaawansowane dyspersyjne i homogenizatory. Możesz z łatwością trafić na solidne maszyny czołowych marek, takich jak Lödige, Diosna, Hosokawa czy Winkworth.

Jeśli planujesz taką inwestycję i zależy Ci na pewności transakcji, doskonałym partnerem będzie Perry Equipment. To firma zajmująca się kupnem i sprzedażą wysokiej jakości używanych urządzeń procesowych, specjalizująca się w obsłudze wymagającego przemysłu chemicznego, farmaceutycznego i spożywczego.

Jakie są potencjalne wady i jak zminimalizować ryzyko?

Oczywiście, kupno maszyny używanej wiąże się z pewnym ryzykiem, o którym warto wiedzieć, by móc mu zapobiegać. Inżynierowie najczęściej obawiają się ukrytych wad mechanicznych – zużytych łożysk, nieszczelności wałów, pęknięć płaszcza grzewczo-chłodzącego czy braku oryginalnej dokumentacji (DTR), co utrudnia integrację z systemem sterowania hali (PLC). Maszyny te rzadko objęte są również długoterminową gwarancją producenta.

Jak się przed tym chronić?

• Wybieraj rzetelnych dostawców: Unikaj kupowania sprzętu bezpośrednio z niesprawdzonych ogłoszeń "na portalu aukcyjnym". Profesjonalne firmy dokonują selekcji sprzętu, zanim trafi on do ich magazynów.
• Żądaj pełnej specyfikacji: Dobry sprzedawca dostarczy Ci szczegółowe informacje o stanie technicznym, roku produkcji i historii serwisowej urządzenia.
• Testy i oględziny: Renomowani dostawcy zawsze umożliwiają osobistą wizytę w magazynie w celu przeprowadzenia oględzin, a często udostępniają materiały wideo prezentujące pracę urządzenia na "sucho".

W ostatecznym rozrachunku zakup sprzętu procesowego z drugiej ręki to strategiczne posunięcie, które pozwala na potężne oszczędności przy zachowaniu odpowiedniej dynamiki rozwoju zakładu. Warunkiem sukcesu jest po prostu ostrożność i nawiązanie współpracy ze stabilnym, zaufanym dostawcą branżowym.

Ważne jest, aby premiks był przechowywany w suchym miejscu i chroniony przed bezpośrednim działaniem promieni słonecznych. Ponadto wszystkie składniki muszą mieć co najmniej 85% suchej masy.

Jeśli premiks jest wilgotny, na przykład przez dodatek CCM, może to wpłynąć na stabilność witamin, co obniża skuteczność paszy mineralnej.

Ekspert ds. żywienia Henk-Jan Hetterschijt z ProagrarTec zaleca, aby premiksów z paszą mineralną nie przechowywać dłużej niż trzy miesiące.

FOTO: Richter

Ponieważ krowy spędzają mniej czasu na doju podczas każdej wizyty w robocie, można założyć, że nie pobierają odpowiedniej ilości paszy treściwej. W obawie przed tym problemem hodowcy często decydują się na dokarmianie krów poza dojarnią, ale nasuwa się pytanie, czy takie działanie może mieć szkodliwy wpływ na częstotliwość wizyt w robocie. Odpowiedzi na to pytanie udzielić miało badanie przeprowadzone w Irlandii Północnej, gdzie badano zalety zrobotyzowanego systemu doju oraz wpływ różnych systemów żywienia na dój, wydajność i wykorzystanie paszy treściwej.

W automatycznych systemach udoju, naturalnym wyborem żywienia krów paszami treściwymi jest robot udojowy. Jednakże ilość koncentratu, jaką krowa jest w stanie pobrać, ograniczona jest częstotliwością i czasem doju oraz szybkością jedzenia. Wszystko to może powodować, że w robocie udojowym krowy po prostu nie będą miały wystarczająco dużo czasu, aby pobrać odpowiednią ilość paszy treściwej. Z uwagi na fakt, że dostarczanie paszy treściwej w robocie służy do motywowania krów do doju, ważne jest, aby zrozumieć, czy podawanie dodatkowej paszy treściwej poza robotem może mieć szkodliwy wpływ na częstotliwość wizyt do doju.

Na potrzeby badania wytypowano 48 krów, korzystając z 1 robota udojowego i 2 paśników poza halą udojową. PMR zawierający 80% kiszonki z traw i 20% roślin pełnoziarnistych oraz 2 kg mieszanki treściwej na krowę, podawano raz dziennie.

Krowy otrzymujące większość paszy treściwej w robocie udojowym nie wykazały większej liczby nieudanych wizyt udojowych

FOTO: Beata dąbrowska

Krowy podzielono na 2 różne grupy, różnie żywiono, aby ocenić ich aktywność. Pierwsza grupa, krowy „z robotem”, otrzymywała 80% dodatkowej racji treściwej w robocie, a 20% poprzez karmidła poza dojarnią. Druga grupa, tzw. krowy „zrobotyzowane”, otrzymywały 20% dodatkowej paszy treściwej w robocie i 80% po za nim. Dodatkowe ilości paszy były dostarczane w zależności od wydajności, ale robot zawsze oferował co najmniej 1 kg na krowę dziennie.

Do jakich wniosków doszli badacze?

Badanie wykazało, że częstotliwość doju nie uległa zmianie, gdy krowom podawano większość paszy treściwej poza dojarnią. Zgodnie z tym, na wydajność nie miała wpływu lokalizacja dostarczania większości paszy. Ponadto, krowy otrzymujące większość koncentratu w robocie udojowym nie wykazywały większej liczby nieudanych wizyt udojowych. Zatem nie było zaskoczeniem, że nie miało to również wpływu na czas leżenia.

Co ciekawe, krowy z większym przydziałem pasz poza dojarnią odwiedzały go częściej, co oznacza, że ​ krowy mogą dostosowywać swoje wizyty w zależności od potrzeb, aby zaspokoić swoje zapotrzebowanie energetyczne.

Chociaż wydajność mleczna została utrzymana niezależnie od schematu alokacji paszy, krowy, którym przydzielono większą ilość paszy w robocie udojowym, faktycznie pozostawiały większe ilości niepobranego koncentratu, co dodatkowo potwierdza, że ​​pobieranie bardzo dużej ilości paszy treściwej w robocie udojowym jest ograniczone czasem dostępnym podczas doju. Wiele krów może po prostu nie mieć wystarczającej ilości czasu podczas doju, aby spożyć całą dawkę pokarmową.

Beata Dąbrowska

Źródło: Dairy Global

Jak subkliniczna kwasica żwacza (SARA) wpływa na zdrowie racic, zbadali naukowcy na 24 pierwiastkach.

W badaniu zwierzęta otrzymały mieszankę paszową zawierającą 30% paszy treściwej na trzy tygodnie przed pierwszym wycieleniem. Potem, do 70. dnia laktacji, krowy otrzymywały dużą ilość paszy treściwej (60%) w celu wywołania SARA. Następnie wszystkie krowy otrzymały dawkę paszową zawierającą około 36% paszy treściwej w suchej masie.

Zdrowie racic było monitorowane podczas trzech akcji korekcji (przed pierwszym dojem, w 70. i 160. dniu laktacji), a także przez ocenę ruchu (punkty locomotion scores od 1 do 5), co dwa tygodnie. Liczbę dni, w których krowy miały SARA (pH poniżej 5,8 przez więcej niż 330 minut w ciągu 24 godzin), rejestrowano za pomocą czujnika pH w żwaczu. W ten sposób krowy zostały retrospektywnie podzielone na trzy grupy: łagodną, średnią i ciężką SARA.

FOTO: Elita

Najważniejsze wyniki:

• Chociaż wszystkie zwierzęta w doświadczeniu były karmione tą samą mieszanką paszową, reagowały na nią różnym stopniem ciężkości SARA. Dlaczego niektóre krowy reagują bardziej niż inne, nie jest jasne.
• Wyższy stopień zagrożenia kwasicą sugeruje tendencję do gorszego zdrowia racic. Porównując grupy z łagodną i ciężką SARA, zaobserwowano statystycznie istotny wzrost zachorowalności na kulawiznę.
• Ponadto badanie wykazało, że każdy dzień, w którym występowała SARA, zwiększał prawdopodobieństwo wystąpienia kulawizny o 2,52%.

W badaniu pierwiastki otrzymały dawkę o wysokim udziale paszy treściwej (60% suchej masy). Czujnik pH w żwaczu wykazał, że te krowy rozwinęły subkliniczną kwasicę żwacza

FOTO: Thiemann

Źródło: Kofler et al. 2023

Czy kiedykolwiek widziałeś jak krowy w oborze rzucają paszą? Wygląda to tak – krowa bierze do pyska trochę kiszonki, obraca głowę do góry, a kiszonka leci w powietrze, częściowo lądując na grzbiecie zwierzęcia.

Krowy „rzucające jedzeniem” od razu widać w oborze. Z jednej strony ze względu na ich zachowanie (nie do przeoczenia), a z drugiej strony, ze względu na porcję, która ląduje na grzbiecie krowy oraz paszę rozrzuconą poza korytem.

Naprawdę przyczyna tego zachowania nie jest dokładnie poznana naukowo. Istnieje jednak wiele domysłów, obserwacji praktycznych i kilka przeprowadzonych badań, które zebraliśmy.

Zachowanie pielęgnacyjne, muchy i swędzenie

Jednym z możliwych i oczywistych wyjaśnień jest zachowanie pielęgnacyjne, mające na celu odpędzenie dokuczliwych much. Zwłaszcza u krów z przystrzyżonymi ogonami oraz przy dużej ilości much, może to być jeden z powodów.

Krowy rzucające jedzeniem częściej mrugają
(oznaka pobudzenia)

FOTO: Lehnert

W badaniach naukowych przeprowadzonych na Uniwersytecie Purdue zaobserwowano, że rzucanie paszą występuje głównie latem, gdy jest więcej much. Jednak takie zachowanie widoczne jest również zimą i w innych porach roku. Dlatego przyczyna rzucania nie może być ograniczona do działania komarów i much.

Dawka pokarmowa może wpływać na zachowanie krów

Przypuszcza się, że rolę gra też skład paszy. Problem ten występuje częściej u bydła otrzymującego pełną mieszankę (TMR), przez co tłumione są naturalne zachowania, takie jak skubanie trawy.

Brak instynktownych zachowań może prowadzić do nieprawidłowości behawioralnych – np. lizania. Jednakże w przypadku rozrzucania paszy, pod tym względem w badaniach nie stwierdzono istotnej korelacji. Nie było też różnicy między fermentacją w żwaczu i aktywnością bakterii w żwaczu u krów rozrzucających paszę w porównaniu do krów bez tej nieprawidłowości behawioralnej.

• Mykotoksyny sieją w żwaczu spustoszenie
• Jak dochodzi do rozwoju mykotoksyn w paszach dla krów?
• Już niewielkie ilości mykotoksyn są szkodliwe dla zdrowia zwierząt
• Jakie są objawy zatrucia mykotoksynami u krów mlecznych?
• Jak dzielą się mykotoksyny i które są najbardziej toksyczne?
• W zależności od rejonu Europy istnieje duża zmienność występowania mykotoksyn
• Jak wygląda regionalizacja występowania różnych mykotoksyn?
• Jak pozbyć się mykotoksyn z pasz?

Mykotoksyny – podstępny wróg hodowli bydła mlecznego

Co prawda część z nich zostaje w nim zdegradowana, ale mikroorganizmy zasiedlające żwacz nie radzą sobie ze zbyt dużą ilością toksyn, a na dodatek ich metobolity często są bardziej niebezpieczne niż same mykotoksyny.

I właśnie temu, jakże ważnemu tematowi, poświęcona była jedna z prelekcji tegorocznej edycji Forum Zootechnicznego organizowanego dorocznie przez firmę Timac Agro, która odbyła się w lutym bieżącego roku w Aleksandrowie Łódzkim.

Jak zawsze organizatorzy zadbali, by wydarzenie miało nie tylko uroczysty, ale przede wszystkim wysoce merytoryczny charakter. To wydarzenie swoją obecnością zaszczyciły znane i uznane autorytety świata nauki w osobach: prof. Zygmunta Macieja Kowalskiego z Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie oraz prof. Roberta Kupczyńskiego z Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu, który tłumaczył słuchaczom, jak dobrostan i zrównoważona hodowla wpływają na zdrowie, wydajność i opłacalność produkcji zwierzęcej.

O nadal niedocenianym, ale jakże realnym problemie w stadach bydła, czyli pasożytach żołądkowo-jelitowych, również o kokcydiozie, która dotyka 90% cieląt, mówił podczas swojej prelekcji kolejny gość – lekarz weterynarii Martyna Frączak z Katedry Zoologii Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu. Trzeba podkreślić, że tematy naukowych prelekcji nie były przypadkowe i wynikały z charakteru nowych produktów zootechnicznych, które są odpowiedzią Timac Agro na oczekiwania hodowców.

Jak dochodzi do rozwoju mykotoksyn w paszach dla krów?

Prof. Zygmunt M. Kowalski poświęcił swoją prezentację, często niedocenianemu, ale jakże ważnemu dla zdrowia zwierząt i ich produkcji wpływie mykotoksyn, które są wtórnymi produktami przemiany materii grzybów pleśniowych z rodzajów:

Wybór źródła białka stosowanego w paszy, musi mieć nie tylko uzasadnienie ekonomiczne, ale i pokrywać zapotrzebowanie krów na poszczególne aminokwasy w jak największym stopniu. O tym jakimi kryteriami się kierować podczas wyboru białka w żywieniu krów, mówił Prof. Zygmunt Kowalski podczas swojego wykładu na tegorocznym Forum Mleko.

– Skupiłem się na określeniu, które źródło białka daje najwięcej krowie pod względem tzw. białka jelitowego, czyli białka trawionego, w szczególności aminokwasów. Z całej tej układanki wynika, że białkiem, które powinno być w Polsce głownie  stosowane jest poekstrakcyjna śruta rzepakowa. Jest to pasza bardzo bezpieczna, zawierająca dużo metioniny. Stereotyp często powtarzany w terenie, to fakt, że pasza ta zawiera białko zbyt mocno rozkładane w żwaczu. Jest to nieprawda. Jest to pasza, którą należy szczególnie preferować w konfrontacji z poekstrakcyjną śrutą sojową – przyznaje Prof. Kowalski

Jak przyznaje Profesor, pytanie "czy mogę zastąpić śrutę sojową, śrutą rzepakową" powinno zostać odwrócone, a śruta rzepakowa powinna być pierwszym i bazowym wyborem dla źródła białka paszowego w żywieniu krów mlecznych.

Czy całkowita rezygnacja z soi w żywieniu bydła mlecznego jest możliwa?

Zdaniem specjalisty, w żywieniu krów mlecznych całkowicie można zrezygnować z soi jako źródła białka. Nie można jednak wyeliminować jej z żywienia cieląt.

Szczególnie korzystne będzie wykorzystanie śruty rzepakowej w żywieniu krów wysokowydajnych, ponieważ wartość odżywcza śruty sojowej, mierzona ilością aminokwasów wchłanianych jelitowo oraz ich przetwarzaniem na mleko, jest niższa w porównaniu do śruty rzepakowej. A co z białkiem roślin strączkowych?

– Białko roślin strączkowych, takich jak groch, łubin, peluszka, jest białkiem przy obecnych cenach droższym niż białko rzepaku – mówi Prof. Kowalski.

Z wyliczeń specjalisty wynika, że 1 kg białka ogólnego w grochu czy peluszki kosztuje tyle, ile białko soi. Natomiast 1 kg białka rzepakowego jest o około 25% tańsze. Z kolei białko pasz grubonasiennych strączkowych, czyli bobowatych, rozkłada się szybko w żwaczu, dostarczając mikroorganizmom dużo azotu, ale mniej białka jelitowego dla krowy.

Kiszonka w balotach cieszy się coraz większym zainteresowaniem, przede wszystkim ze względu na wysokie wymagania dotyczące stawiania silosów przejazdowych oraz ostatnie suche lata. Oprócz korzyści związanych z wysoką jakością paszy i niskimi stratami, paszę tę łatwiej transportować oraz ewentualnie kupić/sprzedać w porównaniu do przygotowanej w silosie przejazdowym. Aby uzyskać naprawdę dobrą jakość tanim kosztem, konieczna jest optymalna produkcja. Dotyczy to również przypadków, gdy baloty są rozwiązaniem tymczasowym lub jednorazowym.

1. Problematyczne pokosy i idealny termin zbioru

Jakość kiszonki w balotach jest tak dobra, jak jakość materiału wyjściowego. Ze względu na wysokie koszty procesu, najlepszy do zakiszenia w balotach byłby pierwszy pokos (najlepszy wzrost roślin), który jednak zazwyczaj jest konserwowany w silosach przejazdowych, a dopiero późniejsze są pakowane w baloty. Do produkcji kiszonki w balotach z punktu widzenia wydajności pracy, zwłaszcza przy większej odległości od gospodarstwa, stromych zboczach lub nadmiarze paszy, najlepiej nadają się późniejsze pokosy oraz te o niższej jakości. Nawet w niestabilnych warunkach pogodowych lub przy ograniczonym czasie warto wykonywać sianokiszonki z części pola w balotach.

Uwaga: Konserwacja późniejszych pokosów w balotach zawsze wiążą się z ryzykiem. Ze względu na trudności z przewietrzaniem, trawy są często wilgotne, przez co baloty są ciężkie i niestabilne. Ale już „problemowe pokosy” spowodowane suszą (wysoka zawartość suchej masy, mało materiału do zbioru itp.) nadają się do produkcji balotów bardzo dobrze. Sianokiszonki w balotach z obszarów ekstensywnych najlepiej skarmiać krowami zasuszanymi i młodym bydłem.

2. Jaka zawartość suchej masy jest najlepsza do balotów?

Dla balotów owiniętych folią najlepsza zawartość suchej masy to 35 do 45%. Wyższa zawartość suchej masy w sianokiszonkach – do 55% jest dopuszczalna, ale tylko w balotach. Jednak im wyższa zawartość suchej masy, tym mniejsza intensywność fermentacji. W przypadku wilgotnych sianokiszonek o zawartości suchej masy mniejszej niż 30%, może pojawić się problem z wyciekiem, stabilnością formy i przechowywaniem. W przypadku wilgotnego materiału do zbioru z dużą ilością materiału liściowego, zaleca się dłuższe cięcie. Dla materiału bogatego w włókno, sieczka w balotach jest „złotym standardem”.

Ważne wskazówki:

• Im krócej, tym lepiej! Jednak nie za krótko, aby baloty miały wystarczającą strukturę i były stabilne (minimum 2 cm).
• Im materiał bardziej suchy i bogaty w włókno, tym krócej należy go kosić.

Długość cięcia zależy od pras. Dlatego wcześniej należy się skontaktować z firmą wykonującą usługę. Na rynku dostępne są obecnie prasy z długością cięcia od 3,6 do 9 cm. Często standardem jest długość 4,5 cm. Ważne jest, aby używać prasy z maksymalną liczbą świeżo naostrzonych ostrzy.

W przypadku wilgotnych sianokiszonek o zawartości suchej masy mniejszej niż 30%, może pojawić się problem z wyciekiem, stabilnością formy i przechowywaniem

FOTO: Beata Dąbrowska

3. Najważniejsze zasady przygotowywania balotów

Najważniejsza zasada: Jak najszybsze owijanie balotów i wywożenie z pola, aby zapewnić szybkie hermetyczne zamknięcie i ochronę przed uszkodzeniami. W przypadku procesu rozłącznego (prasa i urządzenie do owijania oddzielnie), czas między prasowaniem a owijaniem powinien wynosić maksymalnie 2 do 4 godzin. Kombinacje prasowania i owijania są dobrym i szybkim rozwiązaniem. W idealnym przypadku baloty powinny być owinięte w temperaturze poniżej 25°C i na terenie z małą ilością kurzu.

Po prasowaniu i owijaniu, baloty należy natychmiast przetransportować na miejsce składowania i przykryć na przykład siatką. Jeśli pozostaną na polu, można spodziewać się pierwszych uszkodzeń powstałych na skutek dziobania ptaków. W przypadku dłuższego pozostawienia na polu (ponad dzień) muszą być one regularnie kontrolowane i chronione przed uszkodzeniami.

4. Dodatki do kiszonek kluczem do sukcesu

Stosowanie dodatków kiszonkarskich zabezpiecza prawidłowy proces kiszenia. Przykładowo – zbyt wyrośnięta trawa często jest zanieczyszczona drobnoustrojami, takimi jak drożdże i pleśnie. Dlatego warto stosować dodatki do zakiszania, nawet w przypadku produkcji balotów, chociaż wyzwaniem może być ich równomierne rozprowadzenie.

• Dla zawartości suchej masy poniżej 45% i krótkiego czasu leżenia na polu, zaleca się stosowanie biologicznych dodatków kiszonkarskich 1. poziomu działania (bakterii mlekowych homofermentacyjnych). Poprawiają one jakość fermentacji i smakowitość paszy.
• Dla zawartości suchej masy poniżej 28%, wysokiej zawartości zanieczyszczeń lub niskiej zawartości cukru, zalecane są chemiczne dodatki na 1. poziomie działania.
• Dla suchszej trawy (s.m. powyżej 55%), często tylko chemiczne dodatki na 2. poziomie działania zapewniają wystarczającą jakość.

Owijanie późniejszych pokosów jest trudne, dlatego taka sianokiszonka w balotach jest często wilgotna, ciężka i niestabilna

FOTO: Ostermann-Palz

5. Jakość folii ma duże znaczenie

Jakość folii rolnik powinien uzgodnić z firmą wykonującą usługę zbioru. Zazwyczaj standardem jest owijanie w 6-warstw folii (lub minimum tyle). W przypadku wyższej zawartości suchej masy, dłuższego czasu przechowywania (ponad pół roku) lub grubowłóknistego materiału do zbioru (np. lucerna), zaleca się stosowanie folii 8-warstwowych lub więcej. Im starsza i suchsza trawa, tym więcej warstw.

Folie powinny odpowiadać certyfikatowi jakości DLG, a grubość folii – najlepiej 25 µm. W przypadku cieńszych folii, konieczne są dodatkowe warstwy. Jasne folie odbijają światło UV, co sprawia, że gorzej się nagrzewają i są mniej przepuszczalne dla gazu.

Uwaga: Zazwyczaj trwałość folii pod względem stabilności UV ma gwarancję roczną (należy wziąć pod uwagę czas przechowywania).

6. Baloty przestawiaj i dotykaj jak najrzadziej!

Gdy baloty są owinięte, rozpoczyna się proces kiszenia. A więc każde dotknięcie lub uszkodzenie niesie ze sobą poważne ryzyko zaburzenia tego procesu i pogorszenia jakości paszy. Dlatego baloty należy dotykać jak najrzadziej! Na ostatecznym miejscu przechowywania powinny być one ustawione i posegregowane w sposób optymalny, umożliwiający dostęp do każdej warstwy bez konieczności ich przekładania. Obsługa powinna odbywać się ostrożnie i za pomocą odpowiednich technik (np. wózek widłowy, hydrauliczny chwytak itp.).

Uwaga: Chwytak do balotów trzeba regularnie kontrolować pod kątem ostrych krawędzi!

7. Magazynowanie balotów kluczem do zachowania wysokiej jakości paszy

Baloty należy ustawiać na wprost i maksymalnie na dwa do trzech nad sobą (pod warunkiem, że są one stabilne w formie). Jeśli liczba balotów układanych na sobie jest większa, może wystąpić zbyt duży nacisk na dolny balot. Pomiędzy balotami lub stosami powinno być wystarczająco dużo miejsca, aby w każdej chwili można było naprawić folię.

Dodatkowe pokrycie siatkami lub plandekami chroni baloty przed ptakami. Jednak siatki/plandeki nie powinny sięgać do samego ziemi (szkodniki) i nie powinny leżeć bezpośrednio na folii (mrozoodporność). Najlepiej, by były ułożone na belkach lub podobnych podporach.

Podłoże powinno być utwardzone i odporne na szkodniki (folia, płyty z tworzywa sztucznego, piasek itp.). Sortowanie balotów według odmian trawy jest niezwykle pomocne dla planowania i codziennego karmienia! W tym celu można wykorzystać różne kolory folii lub oznaczyć granice między stosami. Można również podpisać baloty (np. trwałym sprayem).

8. Logistyka w gospodarstwie

Wymiary balotów muszą odpowiadać logistyce w gospodarstwie i technologii żywienia! Możliwe są zarówno baloty okrągłe, jak i kwadratowe. Baloty kwadratowe umożliwiają krótsze cięcie i większe ubicie, ale mają też większą masę. Transport i możliwość układania stosów są zazwyczaj łatwiejsze w przypadku balotów kwadratowych, a dla okrągłych lepiej funkcjonuje technika owijania.

9. Pobieranie próbek do analizy składu

Pobieranie próbek z balotów owiniętych w folię i ich analiza składu jest trudne, ale konieczne! Dla jak najlepszej wiarygodności wyników zaleca się pobieranie próbek mieszanych z kilku balotów z tego samego pokosu lub pola.

Liczba próbek zależy od rodzaju zakiszanego materiału. Im bardziej zróżnicowany jest skład gatunkowy roślin, tym więcej próbek potrzeba, a im dokładniejsze jest pobieranie próbek, tym dokładniejsze będą późniejsze obliczenia składu paszy.

Najważniejsza zasada: jak najszybciej owinąć bele i usunąć je z pola, aby zapewnić brak przepływu powietrza i zabezpieczyć je przed uszkodzeniem

FOTO: Hilbk-Kortenbruck

10. Warto dokumentować skarmianie kiszonek 

Sortowanie balotów według pokosów i pól oraz ich klasyfikacja pod względem jakości są najważniejszymi warunkami dla stabilnego żywienia. Dodatkowo, w zależności od sposobu skarmiania i wielkości stada, zaleca się rozdrobnienie jak największej liczby różnych pokosów. W przypadku problemów z ponownym nagrzewaniem, liczbę balotów należy zmniejszyć. Ideał to pozostawienie balotów zamkniętych przez pierwsze sześć do ośmiu tygodni po zbiorze. Szybciej można skarmiać sianokiszonkę z silosu przejazdowego.

Dokumentacja zużycia sianokiszonek pozwala na oszacowanie czasu przechowywania (należy uwzględnić zapas). Ponieważ sianokiszonki w balotach są zazwyczaj bardziej suche i dłuższe niż w silosie przejazdowym, należy zwrócić uwagę na selekcjonowanie paszy.

Uwaga, odpady! Folia naciągana może być poddawana zrównoważonemu recyklingowi za pośrednictwem systemu ERDE. Obecnie istnieją także folie rolnicze z dodatkiem regeneratu (np. Teno Spin loop od Trioworld).

Katrin Hilbk-Kortenbruck

We współpracy
z dr Susanne Ohl (LWK Szlezwik-Holsztyn), Johannes Resch (LKV Bawaria) i Barbara Misthilger (LfL Bawaria)

Celem tych badań jest sprawdzenie, jaki jest wpływ na metabolizm, zdrowie i produkcję krów ma zmniejszenie udziału białka w dawce. W doświadczeniu biorą udział 64 krowy. Są one podzielone na trzy grupy:

• grupę otrzymującą dawkę średnio 160 g białka surowego na kilogram suchej masy podczas dwóch pełnych laktacji,
• grupę otrzymującą 145 g białka surowego w dwóch laktacjach
• grupę, która musi „zadowolić się” tylko 130 gramami, również w dwóch laktacjach.

Produkcja mleka i pobranie suchej masy mierzone są codziennie, natomiast próbki krwi pobierane są co tydzień przez pierwsze cztery tygodnie laktacji, aby uzyskać wgląd w metabolizm zwierząt. Od wszystkich krów w szczytowym okresie laktacji pobierane są również próbki kału, moczu, krwi i płynów żwaczowych w celu zbadania metabolizmu, trawienia oraz bilansu energetycznego i białkowego.

Niektóre krowy zostały także zaszczepione, aby zobaczyć, jak układ odpornościowy reaguje, gdy krowy mają mało dostępnego białka. Według Dairy Campus, jak dotąd badanie przebiegało bezproblemowo i większość krów wystartowała w bez żadnych problemów. Oczywiście, o dalszych wynikach badania i wpływie zmniejszonej podaży białka w dawce będziemy informować.

Jedna z trzech grup krów biorących udział w badaniu otrzymuje tylko 130 gramów białka surowego na kg suchej masy przez dwie laktacje.

FOTO: Beata Dąbrowska

Beata Dąbrowska

Źródło: Veeteelt.nl

Dwie firmy – Cargill i The Hershey Company połączyły siły, aby przetworzyć 35 000 ton "mączki cukierkowej" dla 500 gospodarstwach na północnym wschodzie USA. Słodka pasza zawiera jadalne kawałki czekolady, orzechów i lukrecji.

Cukierkowa mączka doskonałym źródłem energii

Według hodowców, karmienie mączką z cukierków jest opłacalnym i zrównoważonym sposobem na dodanie do diety krów białka, cukrów i tłuszczu, zastępując melasę lub inne źródła cukrów w paszy. Podobnie twierdzi żywieniowiec z firmy Cargill – mączka cukierkowa jest doskonałym źródłem energii wspomagającej produkcję mleka i syntezę tłuszczu mlecznego oraz zmniejsza ryzyko zaburzeń trawiennych w żwaczu w porównaniu z niektórymi innymi źródłami węglowodanów, takimi jak skrobia.

Artur Puławski

Jakie są największe zalety żywienia krów PMR-em?

Takie rozwiązanie wybrali Czesław Klimczak-Fudała oraz Łukasz Dąbrowski, którzy całość pasz treściwych zadają z ręki pod pysk każdej krowie w indywidualnej dawce wedle wydajności. Niektórzy decydują się część pasz treściwych wymieszać jednak w paszowozie, a dodatkową porcję dawkują indywidualnie, tak zazwyczaj jest w gospodarstwach z robotami udojowymi. Zatem bazę PMR-u mogą tworzyć same pasze objętościowe lub wzbogacone tylko o część, a więc nieduży dodatek pasz treściwych. Najprostsza definicja PMR-u mówi, że to częściowo wymieszana dawka, niezawierająca jednocześnie wszystkich komponentów paszowych, jakie otrzymuje krowa w ciągu dnia.

Do głównych zalet PMR-u Czesław Klimczak-Fudała zalicza jego prostotę i łatwość w obsłudze.

– Stosując PMR, nie trzeba wydzielać kilku grup żywieniowych, gdyż wszystkie krowy otrzymują jedną dawkę, która układana jest na określoną wydajność, np. 20–22 kg mleka, a produkcja powyżej tej wartości jest premiowana dodatkową ilością paszy treściwej – stwierdził rolnik.

Legowiska ścielone są słomą

FOTO: Andrzej Rutkowski

Jałówki utrzymywane są w wolnostanowiskowych wiatach

FOTO: Andrzej Rutkowski

Podstawą dawki żywieniowej w stadzie Czesława Klimczaka-Fudały jest mieszanka samych pasz objętościowych zadawana z paszowozu, w skład której wchodzą: kiszonka z kukurydzy, sianokiszonka, słoma, wysłodki buraczane i młóto browarniane.

– Wysłodki i młóto to pasze smakowite i mlekopędne, nadają dawce wilgotności, co zwiększa jej pobranie, zaś odpowiednią strukturę fizyczną dawki osiągamy dzięki sieczce ze słomy. Nie sztuką jest dać jeść krowie, sztuką jest to, aby krowa jak najwięcej zjadła podanej paszy, bo to przekłada się bezpośrednio na ilości wyprodukowanego mleka – podkreślił hodowca.

PMR zadawany jest wieczorem, kiedy są już niższe temperatury. Przy każdym rozdaniu paszy treściwej hodowca podgarnia także PMR, co stymuluje krowy do jego pobrania. Dawka PMR powstaje w nowym pionowym wozie paszowym Kuhn z jednym ślimakiem. Ma on pojemność 8 m³ i zastąpił wysłużonego poprzednika marki Italmix, który pracował w tym gospodarstwie przez kilkanaście lat.

Paszowóz Kuhn Euromix o pojemności 8 kubików współpracuje z New Hollandem o mocy 80 KM

FOTO: Andrzej Rutkowski

Jak zachować dobrą jakość mleka przy bardzo wysokiej wydajności mlecznej krowy?

Co ciekawe, krowy Czesława Klimczaka-Fudały dają średnio w 305 dni laktacji ponad 13,5 tys. kg mleka, z takim wynikiem hodowca zajął w poprzednim roku pierwsze miejsce pod względem wydajności w powiecie gostynińskim oraz uplasował się w ścisłej czołówce województwa mazowieckiego. Co więcej, przy tak wysokiej wydajności udało mu się zachować przyzwoite parametry mleka: białko na średnim poziomie 3,37% i tłuszcz 3,67%. Jednak jak przyznał, w tym celu stosuje specjalne korektory białkowe i energetyczne. Do dawki wdrożył także specjalny preparat Actifiber z Biofeedu zwiększający strawność masy organicznej, w tym głównie włókna, co przekłada się nie tylko na lepsze wykorzystanie paszy, ale również na wyższy poziom tłuszczu w mleku.

– Genetyka jest ważna, wiadomo, nikt nie będzie doił mleka od ras mięsnych, ale finalnie decyduje żywienie. Pasze treściwe dzielimy na 5 rozdań dziennie. Nie mamy żadnego robota do jej zadawania, a więc jest to dodatkowa praca, ale warto. Każda krowa ma wyliczoną indywidualną dawkę mieszanki treściwej wedle wydajności, w skład której wchodzą duże ilości minerałów i witamin, w tym specjalne preparaty poprawiające rozród, korektory białkowe i energetyczne, tłuszcz chroniony, gliceryna, śruty zbożowe oraz poekstrakcyjne śruty rzepakowa i sojowa. Na dwa tygodnie przed wycieleniem stosujemy specjalną paszę z solami gorzkimi – powiedział Czesław Klimczak-Fudała, dodając, że bardzo dobrze układa się współpraca z doradcą żywieniowym Michałem Mikołajczykiem z firmy Biofeed, ponadto w zakresie niektórych dodatków współpracuje także z firmą Josera.

Nowsza część obory uwięziowej jest bezstropowa i posiada świetlik kalenicowy

FOTO: Andrzej Rutkowski

Czerwono-biała hf-ka rekordzistką mleczności

W stadzie są też sztuki hf odmiany czerwono-białej i to właśnie jedna z nich jest rekordzistką pod względem wydajności. To córka amerykańskiego buhaja Cole Red, która w V laktacji dała 15 386 kg mleka, co dało jej trzecią pozycję w swojej rasie pod względem wydajności w województwie mazowieckim za rok 2021.

– U najwydajniejszych krów warto wydłużyć laktację, bo jak zasuszyć taką sztukę, kiedy daje jeszcze 30 kg. Bardzo dobre wyniki rozrodu osiągamy na jałówkach. Ostatnio pokryliśmy 15 jałówek nasieniem seksowanym i wszystkie mają już potwierdzoną cielność. Natomiast najtrudniej jest o skuteczne pokrycie podczas upałów, dlatego przy bardzo wysokich temperaturach odpuszczamy i nie kryjemy, bo szkoda tylko pieniędzy – stwierdził hodowca.

Przez lata doboru buhajów, m.in. pod kątem kalibru, Czesław Klimczak-Fudała dochował się dużych krów. Dziś woli krowy średnie pod względem wielkości, choć nie ma większych problemów z nadmiernym brakowaniem. Wszak przeciętna krowa utrzymywana jest przez 4 laktacje, a więc za życia daje ok. 60 tys. kg mleka, co w warunkach obory uwięziowej jest bardzo dobrym wynikiem.

– Krowy są już zbyt duże jak na warunki naszej obory, głównie chodzi o wymiary legowisk. Ponadto mniejsze krowy lepiej dają sobie radę pod względem zdrowotnościowym. Zużywają też mniej paszy na potrzeby bytowe – powiedział hodowca, który zamawia nasienie z trzech firm: WWS, Alta i MCHiRZ Łowicz, a zabiegi inseminacji wykonuje lekarz weterynarii Sebastian Sobiecki, który również opiekuje się stadem pod względem zdrowotnym.

Dziś hodowca przy doborze buhajów patrzy głównie na indeks płodności, budowę wymienia, budowę i zdrowotność nóg oraz racic, a także długowieczność.

Czesław Klimczak-Fudała

FOTO: Andrzej Rutkowski

Sucha masa jak z bajki

Innym hodowcą, który stosuje dawkę PMR osiągając wydajność ok. 10 tys. kg mleka od przeciętnej krowy jest Łukasz Dąbrowski. Jednocześnie uzyskuje on wręcz rekordowe parametry mleka.

– Tłuszcz jest na średnim poziomie 4,61%, a białko 3,70%. Takie wyniki są efektem odpowiedniej dawki żywieniowej, ale nie bez znaczenia jest też dobór buhajów. To właśnie parametry mleka w dużej mierze decydują o cenie, jaką osiągamy w skupie. Od zawsze mleko dostarczamy do OSM Garwolin, z którą współpraca układa się bardzo dobrze, co widać zwłaszcza teraz w dobie kryzysu – powiedział Łukasz Dąbrowski.

Dój odbywa się przy pomocy dojarki przewodowej DeLaval wyposażonej w 6 aparatów udojowych

FOTO: Andrzej Rutkowski

Światło i kubatura mogą wiele

Największą barierą w podniesieniu średniej wydajności stada, zdaniem Łukasz Dąbrowskiego, jest stara, niska, wąska i stosunkowo ciemna obora.

– Samo przeprowadzenie naszych krów do nowszego, przestronniejszego budynku o lepszej wentylacji i doświetleniu poskutkowałoby poprawą zdrowotności oraz skokiem wydajności. Nie potrzeba wcale zmieniać dawki żywieniowej ani selekcjonować krów. W obecnych warunkach najtrudniej jest latem, kiedy dochodzi efekt stresu cieplnego, wtedy mamy duże problemy z cichymi rujami – przyznał hodowca.

Nowa obora, o której marzy młody rolnik, już od kilku lat służyłaby jego krowom, gdyby nie napotkał dość dużych problemów od strony formalnej związanych z pozwoleniami.

Paszowóz Alimamix Evolution o pojemności 9 m3 współpracuje z Ursusem 6014 o mocy 85 KM

FOTO: Andrzej Rutkowski

Zakup po testach

Krowy od 4 lat żywione są przy użyciu wozu paszowego Alimamix Evolution o pojemności 9 m³. Na paszowóz polskiego producenta A-Lima-Bis rolnik zdecydował się ponieważ już wcześniej użytkował rozrzutnik od tej firmy – Evo Spreader o pojemności 10 ton.

– To polskie maszyny, ale jakościowo nie ustępują tym zachodnim. Duże znaczenie ma też to, że są udostępniane na testy i można je wypróbować w warunkach swojego gospodarstwa, z czego bardzo chętnie skorzystałem. Wziąłem rozrzutnik na testy i już u nas został, podobnie było z paszowozem – stwierdził Łukasz Dąbrowski.

Wóz paszowy właściwie został wykonany na zamówienie, tak aby mógł wjechać do niskiej obory. Wyposażony jest w jeden ślimak pionowy oraz dwustopniową przekładnię. Posiada też dwie alternatywne możliwości wysypu. Z przodu jest to taśma rozładunkowa, a z tyłu okno wysypowe.

– Dawka z paszowozu jest jednolita, lepiej zbilansowana, zostaje mniej niedojadów. Chociaż nie jest to typowy TMR, a PMR, to zastosowanie paszowozu poprawiło wiele w temacie zdrowotności i wydajności krów. Dawka PMR oznacza, że mieszamy tylko pasze objętościowe: sianokiszonkę i kiszonkę z kukurydzy, a treściwe zadajemy z ręki wedle wydajności – podkreślił hodowca.

3 z 5 silosów paszowych, w których rolnik składuje mieszanki treściwe sporządzane usługowo przez mobilną mieszalnię pasz
 

FOTO: Andrzej Rutkowski

Ursusu, który trafił do polskiej obory zamiast do Tanzanii

Z paszowozem współpracuje dość ciekawy ciągnik, jest to Ursus 6014, który docelowo był wyprodukowany na eksport do Tanzanii.

– Ursusa zakupiłem jako nowego w 2019 roku, ma moc 85 KM, nie posiadał oryginalnie kabiny, ale zamontowaliśmy taką, która była u dilera i akurat pasowała. To prosty mechaniczny ciągnik, stosunkowo tani w zakupie i eksploatacji, ale idealny na warunki oborowe – powiedział Łukasz Dąbrowski.

Pasza treściwa zadawana jest z ręki 4 razy dziennie, tak aby krowa na raz nie dostała zbyt dużo skrobi i nie doszło do zakwaszenia żwacza. Co 1,5 miesiąca do gospodarstwa przyjeżdża mobilna mieszalnia pasz i na bazie własnych zbóż oraz komponentów z zakupu przyrządza 3  różne mieszanki treściwe: dla krów dojnych, dla krów dojnych na pierwszy okres laktacji o podwyższonym poziomie energii oraz dla cieląt. Pasze treściwe przechowywane są w 5 silosach paszowych Michał, 4 z nich mają pojemność po 5 ton każdy, a największy 8 ton.

– W zakresie doradztwa żywieniowego od 15 lat współpracujemy z firmą De Heus, w niej też zakupujemy koncentrat zawierający 38% białka – dodał Łukasz Dąbrowski.

Seksowane nasienie jeszcze poczeka

Łukasz Dąbrowski podjął pierwsze próby inseminacji nasieniem seksowanym, ale ze względu na jego znacznie wyższą cenę oraz dostatek w stadzie jałówek, wrócił do stosowania tylko nasienia tradycyjnego. Odszedł też od krzyżowania hf-a z simentalem w typie mlecznym, bo jak przyznał, krzyżówki dają znacznie mniej mleka od czystorasowych hf-ów, przy czym jedzą tyle samo paszy. Krzyżówki nie zachwyciły go też pod względem zdrowotności, a to właśnie w celu poprawy zdrowotności wszedł w krzyżowanie międzyrasowe.

– Zabiegi inseminacji wykonuje inseminator Stanisław Dróżdż z Siennicy, z którym współpraca układa się bardzo dobrze. Chociaż zastanawiam się czy nie ukończyć kursu inseminatorskiego i nie unasienniać we własnym zakresie. Nasienie zamawiam z takich firm jak MCHiRZ Łowicz i SHiUZ Bydgoszcz – stwierdził hodowca.

Łukasz Dąbrowski

FOTO: Andrzej Rutkowski

Andrzej Rutkowski

1. Obliczona dawka pokarmowa nie trafia na stół

Stało się jasne, że wydajność mleczna i pobranie paszy przez krowy były wyższe w bardziej dochodowych gospodarstwach (patrz wykres), chociaż wszystkie krowy otrzymywały podobnie obliczoną dawkę pokarmową. Natomiast w mniej rentownych gospodarstwach występowały duże różnice w wyliczonym spożyciu paszy i tym, co krowy rzeczywiście zjadały. W rzeczywistości w wielu gospodarstwach nadal trzeba poprawić podstawy zarządzania żywieniem.

2. Brak kontroli jakości mieszania i spożycia paszy

Takie są również doświadczenia konsultantki ds. żywienia dr Denise Völker. Opiekuje się ona gospodarstwami mlecznymi w Niemczech, Austrii i Szwajcarii i opowiedziała nam, co sprawia, że skuteczne żywienie w praktyce kończy się niepowodzeniem.

Dr. Denise Völker, niezależny doradca żywieniowy

FOTO:

– Dużym błędem jest nadawanie zbyt dużej wartości dawce pokarmowej na papierze, jeśli nie pracuje się nad tym, aby w ten sam sposób docierała ona do wszystkich krów – mówi konsultantka. – Do tego bardzo ważna jest dobra kontrola dokładności mieszania i spożycia paszy. Wysokie spożycie paszy jest takim rozrusznikiem dla zdrowego stada. Sukces żywieniowy pochodzi w 80% z dobrego zarządzania, a tylko w 20% z dokładnego wyliczenia dawki na papierze.

Potwierdza, że rolnicy od czasu do czasu sprawdzają spożycie suchej masy przez swoje krowy, ale nie mierzą tego dalej. – Wielu po prostu nie wie, co zrobić z zebranymi danymi, więc szybko przestaje je rejestrować – wyjaśnia. Pomaga wyznaczanie sobie małych celów, aby widzieć sukces i pracować w danym kierunku. Doradca sugeruje:

• codzienne sprawdzanie tabeli żywieniowej,
• zapisywanie pobrania suchej masy przynajmniej raz w tygodniu,
• comiesięczne sprawdzanie danych dotyczących wydajności mlecznej.

3. Niewłaściwie porównane

Jeśli dane były systematycznie gromadzone, trzeba zacząć nad nimi pracować. Czy pobranie 23 kg paszy jest dobre, czy złe dla mojego stada? Tym, co pomaga w ocenie i motywuje do kontroli, jest porównanie z danymi z innych gospodarstw. Dużym błędem jest jednak niewłaściwe porównywanie.

– Na przykład, zawsze obliczam tylko średnie pobranie suchej masy w całym stadzie, gdy porównujemy gospodarstwa – mówi Völker i dodaje – ponieważ każdy rozumie coś innego przez grupy wysokowydajne. Aby porównania były miarodajne, jako podstawa potrzebne jest identyczne gromadzenie danych.

Dawka pokarmowa na papierze znacznie odbiega od tego, co krowy faktycznie jedzą. Zamiast martwić się o szczegóły obliczania dawki, ważniejsze jest zarządzanie żywieniem

FOTO:

4. Nieprawidłowo wymieszane i wybór paszy

– 70 do 80% odpasów kończy się niepowodzeniem z powodu dokładności mieszania i wyboru paszy – dzieli się swoim doświadczeniem dr Denise Völker. Nawet jeśli hodowcy twierdzą, że ich zwierzęta nie segregują paszy, radzi, aby zawsze przyjrzeć się jeszcze raz i sprawdzić w różnych odstępach czasu we wszystkich miejscach przy stole paszowym, a także dokładnie obserwować krowy w ciągu dnia. Gdy krowy selekcjonują paszę, traci się dużo czasu.        -rt-

Jako dodatek do dawki pokarmowej lub wymieszane z TMR – siano często stanowi dodatek dla krów mlecznych, bydła i cieląt. Jednak doradca ds. żywienia Dominik Bützler krytycznie wypowiada się w temacie skarmiania siana. Jego opinia wynika m.in. z niskiego (przeważnie) poziomu składników, silnie wahającej się jakości oraz z szybkiego efektu wypełnienia.

Żwacz wypełniony sianem oznacza mniejsze pobranie pasz wysokoenergetycznych. Karmienie sianem powoduje spadek wydajności i wolniejszy wzrost ze względu na niższe pobranie składników odżywczych. Kiedy w gospodarstwie mamy niedobór podstawowych pasz (przykładowo ze względu na suszę), siano staje się sposobem na „naciągnięcie” dawek pokarmowych. W sektorze krów mlecznych istnieje jednak szereg kwestii, które należy wziąć pod uwagę podczas żywienia sianem, aby zapobiec negatywnym konsekwencjom u tych zwierząt.

Jeśli siano jest dodatkiem do TMR, może to prowadzić do wyeliminowania ważnych pasz, które dostarczają składników odżywczych.

Zawsze należy je przeanalizować przed podaniem

FOTO: Berkemeier

Znaczne różnice w jakości siana

Podczas skarmiania siana należy wziąć pod uwagę kilka aspektów, ponieważ istnieją duże różnice w jakości. Regiony górskie na południu Niemiec znane są z dobrej jakości siana i związanej z tym efektywnej produkcji mlecznej. Jednak jakość siana często pozostawia wiele do życzenia, ponieważ jest ono zazwyczaj produkowane na rozległych terenach. Dlatego nie nadaje się do skarmiania wszystkimi grupami wiekowymi.

Konsultant ds. żywienia Dominik Bützler największy problem w żywieniu sianem widzi w braku analizy paszy. Siano może być tak smaczne, że zwierzęta się nim zajadają, ale też tak złe, że go nie ruszą. W rzeczywistości niewielu rolników wie, czym karmi swoje krowy. Analizy wykazują, że jakość siana (6,59 MJ NEL) może być porównywalna do kiszonki z traw, ale też mieć mniej energii (3,16 MJ NEL) niż słoma (patrz tabela).

LUFA Nord-West

FOTO:

Wskazówka: Zawsze analizuj siano przed skarmianiem, podobnie jak każdą inną paszę.

Przy produkcji mleka siennego (tylko na bazie siana), do karmienia wykorzystuje się siano szczególnie wysokiej jakości

FOTO: Stöcker-Gamigliano

Również w produkcji siana można wiele poprawić – użytek dostosowany do miejsca, nawożenie według potrzeb i właściwe gospodarowanie na użytkach zielonych mają pozytywny wpływ na populację roślin, plon i jakość. Nawożenie i pielęgnacja sprzyjają zdrowej runi traw, ważnych z żywieniowego punktu widzenia i zapobiegają rozmnażaniu się niepożądanych gatunków traw, ziół i mchów.

Nowy siew lub podsiew można wykonać w okresie wegetacji od marca do września. Jeśli pokrywa chwastów przekracza 50%, należy preferować podsiew. Ponadto zaleca się staranne bronowanie lub wałowanie wiosną i porządkowanie jesienią. Odmiany traw powinny być dostosowane do warunków klimatycznych panujących w danym regionie oraz do intensywności użytkowania.

Ile siana dla krów, a ile dla cieląt?

Istnieją znaczące różnice w zadawaniu siana krowom, bydłu i cielętom. Należy przestrzegać następujących zasad:

• Dla cieląt, aby zapewnić najlepszy możliwy wzrost, pasza powinna zawierać co najmniej 16,5% białka surowego. Siano zawiera go znacznie mniej (patrz tabela), co hamuje pobieranie innej paszy z powodu efektu wypełnienia żołądka. Przez to i dzienne przyrosty są mniejsze. W dodatku siano pyli, a wysokie obciążenia pyłem nie sprzyjają rozwojowi żwacza i płuc młodych zwierząt.

Dominik Bützler

Land Vet QPlus GbR

FOTO:

Porada: Nie należy podawać siana cielętom karmionym mlekiem. Lepiej dać im oprócz mleka i wody specjalny TMR dla cieląt ad libidum. Cielęta bardzo szybko go akceptują ze względu na smakowite składniki, takie jak melasa. Mogą one również pobierać pasze gruboziarniste i treściwe w optymalnym stosunku, co pozytywnie wpływa zarówno na rozwój żwacza, jak i na zaopatrzenie cieląt w składniki pokarmowe lub bezpyłową sieczkę, która nie ma negatywnego wpływu na zdrowie płuc cieląt.

• Po odstawieniu cieląt od mleka, należy kontynuować żywienie o dużej wartości energetycznej bez siana. W ciągu pierwszego roku życia można powoli zmniejszać wartość energetyczną i zawartość białka.

Porada: Siano wraz z lizawką jest dobre dla krów cielnych, aby dostarczyć minerałów i pierwiastków śladowych. Na 4 tygodnie przed wycieleniem należy zaprzestać podawania siana.

• Zwłaszcza w przypadku zwierząt świeżo wycielonych ważne jest zachowanie równowagi pomiędzy wystarczającą strukturą a dostarczaniem energii, aby zminimalizować ryzyko wystąpienia kwasicy i ketozy. W pierwszych dniach laktacji zaleca się uzupełnienie dawki sianem, bo ze względu na efekt wypełnienia, działa ono profilaktycznie przeciw przemieszczeniu trawieńca. Po tym czasie siano nie jest już potrzebne, ponieważ wypierałoby inne pasze i przyczyniałoby się do ujemnego bilansu energetycznego.

Porada: Podawanie siana krowom z przemieszczeniem trawieńca jest przydatne, bo wypełniając żwacz przeciwdziała dalszemu przemieszczaniu.

• Dla krów w laktacji nie zaleca się podawania siana, jako dodatku do TMR czy wymieszanego z TMR. I znowu – siano ogranicza dostarczanie energii, która jest istotna dla zwierząt w okresie laktacji. Zwłaszcza wahania jakości mają negatywny wpływ.

Porada: Jeśli wartość strukturalna dawki jest zbyt niska, lepiej dodać do TMR-u słomę niż siano. Ze względu na wyższą wartość strukturalną, w dawce potrzeba mniej słomy niż siana.

• W przypadku krów zasuszanych, pasze o wysokiej wartości DCAB (= dietetycznej równowagi kationowo-anionowej), stwarzają ryzyko, że po wycieleniu wystąpi gorączka mleczna.

Wskazówka: Analizowane siano z niską zawartością DCAB podawaj tylko we wczesnej fazie krowom zasuszanym.

W związku z obecnymi wysokimi kosztami produkcji, Dominik Bützler ostrzega przed pochopnymi zmianami dawek pokarmowych i po raz kolejny podkreśla, że skarmianie sianem muszą poprzedzić analizy jakości.

Tak wynika z badań naukowców z Uniwersytetu w Kilonii i Uniwersytetu w Newcastle, którzy zbadali wpływ wypasu na bogatych w zioła użytkach zielonych na jakość mleka. Analizy próbek mleka od krów rasy jersey wykazały, że krowy wypasane na koniczynie mają o 70% więcej zdrowych kwasów tłuszczowych omega-3 w mleku niż krowy karmione kiszonką.

Jeśli krowy wypasane są na użytkach zielonych bogatych w zioła, ilość kwasów tłuszczowych omega-3 wzrasta o kolejne 15%. Mleko od krów wypasanych na łąkach zasobnych w zioła zawiera nie tylko wyższą zawartość kwasów tłuszczowych omega-3, ale również stosunek kwasów tłuszczowych omega-6 do omega-3 jest w tym mleku również lepiej zrównoważony. Ta równowaga jest ważna, ponieważ przy nadmiarze kwasów tłuszczowych omega-6 kwasy tłuszczowe omega-3 nie mogą być wchłaniane przez ludzki organizm.

Mleko od krów otrzymujących kiszonkę zawiera stosunkowo dużo więcej kwasów tłuszczowych omega-6 niż mleko z pastwisk. Stosunek omega-6 do omega-3 w tym mleku wynosi 2,5:1. Krowy, które wypasana są na trawie z koniczyną, mają znacznie niższy udział kwasów tłuszczowych omega-6 w stosunku 1,2:1. Po wypasie na łąkach bogatych w zioła proporcja kwasów tłuszczowych omega-6 spada nieco dalej do stosunku 1,1:1.

Kwasy tłuszczowe omega-3 mają pozytywny wpływ na zdrowie człowieka. Między innymi chronią przed chorobami układu krążenia, obniżają ciśnienie krwi oraz przyczyniają się do prawidłowego wzrostu i rozwoju dzieci.

Krowy wypasane na koniczynie mają o 70% więcej zdrowych kwasów tłuszczowych omega-3 w mleku niż krowy karmione kiszonką.

FOTO: Beata Dąbrowska

Beata Dąbrowska

Źródło: Veeteelt.nl

Latem w niektórych regionach susza była ekstremalna. Nierzadko zdarzało się, że rośliny kukurydzy miały znacznie większą zawartość suchej masy niż sądzono (>38%). Taka kiszonka narażona jest na przegrzewanie i pleśnienie. Co można z tym zrobić:

• Spleśniałe partie należy wyrzucić, a w razie problemów w stadzie (wzrost lks lub podobne) zlecić specjalne badania na obecność drożdży i pleśni.
• Silos należy przykryć tylko na dwa dni i obciążyć folią na nacięciu, aby nie dostało się do niego powietrze.
• W czasie deszczu należy przykryć miejsce pobrania, ponieważ kiszonka o zawartości >40% suchej masy reaguje na wilgoć ponownym przegrzaniem.
• Zwiększyć przesuw paszy do 2–2,5 m na tydzień.
• W przypadku przegrzewania kiszonki w silosie lub na stole paszowym należy stosować kwas propionowy lub sorbinian potasu, nawet jeśli efekt kwasowy pojawia się tylko na powierzchni cięcia i nie sięga daleko w głąb silosu.
• Opryskiwać kwasem propionowym w ilości 300 do 500 g na m² rozcieńczonym w 2 do 5 l wody. Przy stosowaniu kwasów pamiętać o bezpieczeństwie pracy.
• Środki wiążące toksyny warto stosować tylko wtedy, gdy populacja pleśni jest wysoka (wynik laboratoryjny). Według naszych dotychczasowych doświadczeń, nie pomagają one na drożdże. Rada: Przy stosowaniu środków wiążących toksyny, efekt musi być widoczny po dwóch/trzech tygodniach. Jeśli nie ma poprawy, przyczyną nie jest pleśń.
• Węgiel spożywczy lub skała wulkaniczna również wiążą toksyny (uwaga na zezwolenie na stosowanie jako dodatek do pasz).

Jak zabezpieczyć paszę na następny sezon?

• Planowanie na nowy sezon: Jeśli trzeba pozbyć się spleśniałej kiszonki z kukurydzy, a paszy nie wystarczy do następnych zbiorów, należy wybrać odmianę kukurydzy wcześnie dojrzewającą, która pod koniec sierpnia będzie już gotowa do zbioru.
• W latach suchych należy zakiszać na poziomie 30 do max 32% s.m. całej rośliny.

W regionach dotkniętych letnią suszą, wielu producentów mleka zmaga się z pleśnią w kiszonce z kukurydzy

FOTO: Ostermann-Palz

Źródło: Marvin Baier (Landw. Beratungsdienst Rindvieh Ilshofen e. V.) i Eva Isele (LKV Baden-Württemberg).

Mikroorganizmy rozkładające skrobię potrzebują dwóch dni, a te rozkładające błonnik do czterech tygodni, aby „przyzwyczaić się” do nowych warunków. Dlatego warto mieszać starą i nową paszę podstawową, nawet jeśli oznacza to podwójną pracę.

Wskazówka: Zainwestuj pół tygodnia na mieszanie paszy skrobiowej (kiszonka z kukurydzy) i tydzień dla nośników włókien kiszonki z traw. Również rozpoczęcie sezonu pastwiskowego powinno przebiegać stopniowo – przez jeden tydzień.

Nowy silos z trawą powinien być skarmiany razem z zapasem starego silosu przez około tydzień

FOTO: Stöcker-Gamigliano

Źródło: Stefan Neumann,
Koesling Anderson

Wcześniej tężyczka pastwiskowa dawała o sobie znać głównie wiosną, gdy wraz z wyjściem krów na pastwisko pogłębiał się niedobór magnezu. Jednak hipomagnezemia wywołana deficytem magnezu może występować u krów i bydła opasowego, a także u cieląt przez cały rok.

Magnez jest pierwiastkiem niezbędnym w organizmie do budowy kości, mięśni, funkcjonowania przemiany materii, systemu nerwowego i enzymów. Magnez odpowiada także za łagodzenie pobudzenia nerwowego. Razem z wapniem doprowadza do skurczu i rozkurczu mięśni. Przy czym wapń daje sygnał do skurczu mięśni, a magnez odpowiada za ich rozkurcz. Magnez jest także potrzebny do trawienia włókna w żwaczu. U krów magazynowany jest w 60–70% w kościach, a w ponad 30% w mięśniach i narządach wewnętrznych.

Rozpoczęcie sezonu pastwiskowego jest zbawienne dla krów, które stoją w oborach na uwięzi, a takie dominują jeszcze w Polsce. Pastwisko oznacza dla nich możliwość korzystania z ruchu, świeżego powietrza i światła. Jednak młoda trawa niesie ze sobą ryzyko pojawienia się niedoborów magnezu, gdyż zawiera ona niewiele, często znacznie poniżej 0,2% Mg w s.m., co przy większym poziomie białka, a mniejszym włókna strukturalnego oraz intensywnym nawożeniu azotowym i potasowym może spowodować wystąpienie hipomagnezemii, choroby metabolicznej spowodowanej niedoborem magnezu. Hipomagnezemia najczęściej występuje od kilku do kilkunastu dni od rozpoczęcia sezonu pastwiskowego lub podawania świeżej zielonki. Aż 80% zachorowań pojawia się w okresie wiosennym.

Dodatki mineralne zawierające magnez powinny być dobrze wymieszane z innymi paszami i podawane w dawce, najlepiej TMR

FOTO: Ryszard Kujawiak

Tężyczka pastwoskowa u bydła - postać ostra, podostra i chroniczna

U krów niedobór magnezu może przyjmować postać ostrą, podostrą i chroniczną. Postać ostra jest najgroźniejsza dla zwierząt, gdyż powoduje największe straty i może się kończyć zejściem śmiertelnym i to w bardzo krótkim czasie. W postaci ostrej zwierzęta chore odstają od stada, pojawia się u nich ślinotok oraz obserwuje się silne stany lękowe. Krowy potrząsają głową oraz porykują. Zwiększa się częstotliwość oddawania kału i moczu. Następują silne zaburzenia gospodarki energetycznej oraz wapniowo-fosforowej. Zawartość magnezu w surowicy krwi spada poniżej 0,5 mmol/l, natomiast w moczu jest prawie zerowa. W przypadku ostrej hipomagnezemii zwierzęta leżą na boku z łukowato wygiętym kręgosłupem, głową zwróconą do tyłu ze skręconymi gałkami ocznymi. Jak podaje prof. dr hab. Przemysław Sobiech (UWM Olsztyn), padnięcia chorych zwierząt mogą występować już po upływie 30–60 minut od stwierdzenia pierwszych objawów, a śmiertelność leczonych przypadków może sięgać nawet do 15–25%. Leczenie polega na dożylnym podaniu preparatów magnezowych (siarczan magnezu, glukonian magnezu, chlorek magnezu). W dawce pokarmowej należy zwiększyć ilość magnezu do poziomu 0,4% Mg w s.m.

Krowy należy przyzwyczajać do pastwiska stopniowo, w pierwszych dniach powinny jeszcze otrzymywać tę samą dawkę, co w oborze zawierającej 0,4% Mg w s.m.

FOTO: Ryszard Kujawiak

Postać podostra hipomagnezemii trwa 2–3 dni i charakteryzuje się zaburzeniami w pobieraniu paszy, połączonymi ze zwiększoną pobudliwością w czasie doju i podczas badania zwierząt. Krowy mają chwiejny i sztywny chód, wykazują trudności przy podnoszeniu się oraz występują drżenia włókienkowe różnych partii mięśni szyi, łopatek i kończyn. Zawartość magnezu w surowicy krwi wynosi 0,65–0,8 mmol/l. Leczenie przebiega podobnie jak w postaci ostrej. Natomiast w dawce należy zwiększyć ilość magnezu do poziomu 0,4% Mg w s.m.

Postać chroniczna (podkliniczna) charakteryzuje się brakiem widocznych, typowych dla tężyczki objawów chorobowych. Krowy wykazują niższą wydajność i zaburzenia stanu zdrowia w postaci kulawizn, niedowładu kończyn, lizawości, zapaleń wymion (mastitis), a także rodzą słabsze cielęta. W dawce ilość magnezu powinna wówczas wynosić 0,4% Mg w s.m.

Krowy wypasane na młodym pastwisku są narażone na niedobór magnezu, co wywołuje u nich hipomagnezemię, zwaną też tężyczką pastwiskową

FOTO: Ryszard Kujawiak

Tężyczka u cieląt

Hipomagnezemia może pojawić się także u cieląt. Wynika to z dwóch powodów. Po pierwsze, wraz z wiekiem znacznie wzrasta zapotrzebowanie cieląt na magnez. A po drugie, wraz z wiekiem mocno spada przyswajalność magnezu, z 87% w 2.–3. tygodniu życia do 32% w 7.–8. tygodniu życia. Stąd tężyczka najczęściej pojawia się między 2. a 4. miesiącem życia, szczególnie gdy cielęta żywione są głównie pełnym mlekiem i nie dostają dobrej mieszanki treściwej typu musli czy starter. Objawy niedoboru magnezu u cieląt podobne są jak u zwierząt dorosłych.

Przyczyny hipomagnezemii

Przyczyny hipomagnezemii można podzielić na bezpośrednie, pośrednie i osobnicze.

Przyczyny bezpośrednie:

• zbyt mała zawartość magnezu w paszach,
• zbyt intensywne nawożenie azotowe i potasowe (gnojowica),
• duże opady deszczu, przymrozki,
• początek wegetacji roślin.

Przyczyny pośrednie:

• zbyt mała zwartość włókna surowego w dawce (

• nadmiar białka w dawce (>18% w s.m.),

• niska zawartość suchej masy (

• mały udział łatwostrawnych węglowodanów.

Cechy osobnicze:

• wiek, powyżej 5 lat ryzyko tężyczki wzrasta ponad 2,5-krotnie,

• wysoka wydajność w szczycie laktacji,

• zaburzenia endokrynologiczne.

Jakie zapotrzebowanie na magnez mają krowy?

Zapotrzebowanie bytowe krowy wynosi 3 mg Mg na kg masy ciała, a produkcyjne 150 mg Mg na 1 l mleka. Czyli 600 kg krowa produkująca 30 l mleka potrzebuje 1800 mg + 4500 mg Mg = 6300 mg = 6,3 g dziennie. Przyswajalność magnezu u krów młodszych wynosi 50%, a starszych zaledwie 25%. W niekorzystnych warunkach przy trawie zawierającej dużo potasu może nawet spaść do 10%.Oznacza to, że wyliczone zapotrzebowanie należy zwiększyć 4–5-krotnie, czyli wyniesie ono 30 g dziennie, wówczas w dawce powinno się znajdować około 0,2% Mg w s.m. Jednak praktycznie lepiej zwiększyć jego ilość do 0,3%, a przed wyjściem na pastwisko i latem przy mniejszym pobraniu paszy nawet do 0,4% Mg w s.m. Większe ilości dają pewność pokrycia zapotrzebowania na ten pierwiastek, a dla organizmu są nieszkodliwe, gdyż nadmiar jest wydalany z moczem (ok. 2,5 g dziennie) i odchodami (ok. 3 g dziennie). Nie powinno się jednak przekraczać poziomu 0,5% Mg w s.m. dawki, co poznamy po charakterystycznej czarnej biegunce. Szczególnie ważne jest, aby po porodzie w celu ochrony przed zaleganiem poporodowym ilość magnezu w dawce była większa. Krowy wysoko wydajne powinny dostawać 60–80 g magnezu, a zasuszone połowę tej ilości, czyli 30–40 g magnezu dziennie.

Jak suplementować magnez u bydła?

Magnez musi być uzupełniany w postaci mineralnej, gdyż jego dostępność z pasz objętościowych jest stosunkowo mała. Szczególnie wiosną przy wypasaniu krów na bardzo młodej trawie zawierającej dużo potasu wykorzystanie magnezu spada poniżej 10%, co bywa przyczyną pojawienia się tężyczki pastwiskowej. W skoncentrowanych dawkach dostępność magnezu wynosi 25–30%, gdyż wraz ze wzrostem ilości podawanej paszy treściwej wykorzystanie magnezu rośnie z 20% przy wydajności 10 kg mleka do 30% przy wydajności 50 kg.

Siarczan magnezu jest źródłem magnezu (20% Mg), a także siarki (30%), polecany dla krów zasuszonych jako źródło magnezu oraz do zmiany bilansu kationowo-anionowego dawki (DCAD= - 8.131 meq)

FOTO: Ryszard Kujawiak

Podstawowym związkiem służącym do uzupełniania magnezu jest tlenek magnezu (tab. 1), którego przyswajalność wynosi 50%, podczas gdy ze zbóż i pasz objętościowych jego wykorzystanie jest o połowę mniejsze (20–30%). U krów zasuszonych źródłem magnezu będzie siarczan magnezu i chlorek magnezu, które są stosowane do zmiany bilansu kationowo-anionowego dawki (DCAD). Tlenek magnezu jest także pożądany w dawce przy skarmianiu większych ilości pasz treściwych, gdyż działa buforująco, przez co zapobiega kwasicy żwacza.

Tlenek magnezu to główne źródło dobrze przyswajalnego magnezu (>50% Mg) w dodatkach mineralnych i paszach dla zwierząt

FOTO: Ryszard Kujawiak

Przyswajalność magnezu rośnie przy większym udziale jonów Na i Ca w dawce, a maleje przy większej zawartości K i azotanów. Stąd większe ilości skarmianych zielonek i młode pastwisko powodujące metaboliczną zasadowicę (pH moczu > 8,5) będą predysponowały do wystąpienia hipomagnezemii i hipokalcemii.

Tylko niewielka część pobranego z paszą magnezu jest odkładana w organizmie, z czego 50% w tkance kostnej, 45% w mięśniach, a jedynie 5% w przestrzeni pozakomórkowej.

www

FOTO: Elita

Zapobieganie tężyczce pastwiskowej u bydła

Podstawowym sposobem zapobiegania hipomagnezemii będzie właściwe przygotowanie krów do sezonu pastwiskowego. Najlepiej już na 2–3 tygodnie przed wyjściem na pastwisko zwiększyć udział magnezu w dawce do 0,4% w s.m. Należy zwrócić też uwagę, aby nie było w niej zbyt dużo białka, a zbyt mało włókna.

Bardzo ważne jest, aby krowy stopniowo, zaczynając od 1 godziny dziennie, przyzwyczajać do jedzenia młodej trawy. W pierwszych dniach pastwiskowania krowy powinny otrzymywać jeszcze tę samą dawkę, co w oborze. Nie może być tak, jak to się jeszcze czasami zdarza, że jednego dnia krowy jedzą normalną dawkę w oborze, a następnego dnia cały dzień są na pastwisku. Wówczas biegunka i hipomagnezemia są pewne.

Chlorek magnezu jest źródłem magnezu (12% Mg), a także chloru (35%) dla krów zasuszonych oraz zmienia bilans kationowo-anionowy dawki (DCAD = -9.825 meq)

FOTO: Ryszard Kujawiak

Natomiast u krów niewychodzących na pastwisko należy podawać w dawce co najmniej 0,3% w s.m. magnezu, co skutecznie je chroni przed hipomagnezemią.

Wszystkie dodatki mineralne powinny być dobrze wymieszane w dawce, najlepiej TMR, co jest najlepsze dla krów i dla hodowcy, a także dla doradcy żywieniowego, gdyż wówczas mamy żywienie całkowicie pod kontrolą. A to oznacza zdrowsze krowy i mniej problemów w stadzie. Tak to robimy też w Sano Agrar Institut, gdzie wszystkie krowy dostają 10 g dodatków witaminowo-mineralnych na 1 l produkowanego mleka, czyli ok. 400 g dziennie, dzięki temu zawartość magnezu we wszystkich dawkach TMR przekracza 0,4% w s.m. (tab. 2), co skutecznie zabezpiecza stado przed hipomagnezemią.

www

FOTO: Elita

Leczenie hipomagnezemii u krów

W przypadku wystąpienia ostrej hipomagnezemii należy jak najszybciej wezwać lekarza weterynarii, który określa rodzaj dawki magnezu, jej wielkość i czas podania. Zazwyczaj podawane są dożylnie preparaty magnezowe, takie jak siarczan magnezu, glukonian magnezu lub chlorek magnezu. Często łączone są one razem z glukozą i na bieżąco monitorowana jest praca serca. W przypadku słabego efektu terapeutycznego infuzja jest powtórzona po 8–12 godzinach. Ale leczenie to ostateczność, gdy trzeba ratować już życie zwierząt. Dla hodowcy zawsze tańsza i skuteczniejsza będzie profilaktyka, czyli zadbanie o to, aby w dawce był odpowiedni poziom magnezu.

Dr Ryszard Kujawiak

Sano - Nowoczesne Żywienie Zwierząt

Określenie zawartości suchej masy, surowego białka lub energii w ciągu kilku minut w silosie: – to właśnie obiecują mobilne czujniki NIRS. Bawarskie Państwowe Centrum Badawcze Rolnictwa (LfL) w Grub w ramach projektu "DigiMilch" finansowanego przez BMEL zbadało, jak dalece miarodajne są te wyniki. W tym celu 15 próbek kiszonki z kukurydzy przetestowano za pomocą dwóch przenośnych czujników NIRS pochodzących od różnych producentów. Wyniki zostały porównane z wynikami mokrych chemicznych analiz laboratoryjnych.

Jakie wyniki uzyskano w ramach projektu DigiMilch?

Wniosek naukowców: Obecnie ze względu na niedokładność (krzywe kalibracyjne) przenośnych czujników NIRS są one (nadal) nieprzydatne w ekonomicznym i efektywnym żywieniu opartym o zbilansowane dawki pokarmowe. Odchylenia obu testowanych czujników różnych marek od wyników laboratoryjnych są na razie zbyt duże (patrz wykres). Ponadto brakuje informacji o zawartości fosforu dla bilansu przepływu materii oraz ważnych parametrów paszy do obliczenia dawki pokarmowej.

Aby dokonać pomiaru, trzeba docisnąć skaner do podajnika. Analizę mamy już po kilku minutach

FOTO: Lehnert

Inną otwartą kwestią jest to, jak czujniki poradzą sobie z wartościami wynikającymi z tegorocznej ekstremalnej suszy. Takie wartości rzadko są zapisywane w krzywych kalibracyjnych i nawet laboratoria będą miały z tym trudności. Czujniki mobilne nie mogą więc na obecną chwilę zastąpić badania paszy w laboratorium, bo konsekwencje zdrowotne dla fizjologii zwierząt mogłyby być zbyt duże! Jeśli jednak wynik laboratoryjny jest już dostępny w gospodarstwie, skanery pomogą szybciej wykryć zmiany w kiszonkach.

FOTO: Elita

Źródło: S. Beckmann, M. Schäffler,
S. Amslinger, LfL, Grub

W tym czasie ma również dość niskie pobranie paszy, co oznacza, że ​​spożywa za mało fosforu. Aby zapobiec hipokalcemii hodowcy bydła mlecznego dostarczają swoim krowom dużo fosforu w paszy. W opinii prof. Jana Dijkstra, nie jest to jednak działanie konieczne, gdyż – jak twierdzi – w tym okresie fizjologicznym krowy są zdolne do mobilizacji fosforu z kości razem z wapniem.

Prof. Dijkstra zwraca uwagę na znaczenie przygotowania się do tego procesu poprzez ograniczenie pobrania fosforu w okresie zasuszenia. W ten sposób stymuluje się metabolizm kostny, a po wycieleniu łatwiej uwalnia się z kości nie tylko fosfor, ale także wapń, dzięki czemu zwierzę mniej cierpi później na hipokalcemię.

Większość dawek pokarmowych dla krów przekracza normę zapotrzebowania na fosfor. Czy ma to jakieś negatywne skutki?

Inne badania wykazały, że żywienie fosforem poniżej normy, podczas pełnej laktacji również nie ma negatywnych skutków. Pomimo niskiej zawartości fosforu w dawce pokarmowej, zapasy w kości są wciąż wystarczająco uzupełniane. W praktyce zdecydowana większość dawek pokarmowych przekracza normę zapotrzebowania na fosfor, a żywienie poniżej tej normy również nie stanowi problemu.

Prof.Dijkstra twierdzi, że zbyt duża ilość fosforu w paszy sama w sobie nie powoduje większych szkód, ale jest po prostu tracona wraz z obornikiem czy gnojowicą. Oczywiście obowiązują standardy określające minimalną ilość fosforu, którą krowa musi pobrać w dawce pokarmowej, by pokryć zapotrzebowania organizmu na ten pierwiastek, a jednocześnie powstrzymać wydalanie fosforu w celu ograniczenia przedostawania się go do wód słodkich.

Nowe badanie wykazało, że poziom fosforu u krów mlecznych można obniżyć nawet o 30 procent poniżej tej normy, nie powodując problemów zdrowotnych ani spadku produkcji mleka. Przynosi to jedynie korzyści dla środowiska, a zasoby fosforu są również ograniczone. Dlatego ważne jest, aby korzystać z niego oszczędnie.

Zrównoważone zaopatrzenie w pierwiastki śladowe oraz witaminy, zapewnienie zdrowia, płodności i wydajności mlecznej niezbędne jest w perspektywie długoterminowej. Producenci mleka powinni stosować co najmniej trzy różne dodatki mineralne: dla krów w okresie laktacji, krów zasuszonych i jałówek. Dozowanie kosztownych dodatków mineralnych jest często wyzwaniem ze względu na ich niewielkie ilości. Dziesięć wskazówek dotyczących zarządzania żywieniem:

1. Magazynowanie w workach

Dodatki mineralne mają tendencję do wchłaniania wody, dlatego powinny być przechowywane w czystym, suchym i ciemnym miejscu. Jeśli kupujemy je luzem i tak warto wsypać je do mniejszych worków. Przykładowo – duże worki często stoją otwarte przez zbyt długi czas, zanim nie zostaną zużyte.

2. Mieszanka indywidualna dla gospodarstwa

Mieszanki pasz treściwych i mineralnych wyprodukowane w gospodarstwie i dostosowane do potrzeb stada pomagają zwiększyć ilość pobieranej paszy, uprościć dawkowanie i uniknąć selektywnego pobierania paszy. Takie mieszanki zazwyczaj zawierają wszystkie potrzebne dodatki mineralne i mają postać mączki. Ważne jest, aby można je było elastycznie dostosowywać, co jest konieczne przy prawie każdej zmianie paszy objętościowej (w zależności od sposobu obliczania racji żywnościowej).

3. Dokładnie wymieszać

Dodatki mineralne najlepiej wymieszać razem z TMR. Aby dobrze rozprowadzić je w dawce pokarmowej należy postępować w następujący sposób:

Dodatki mineralne włożyć do paszowozu i wymieszać z jak największą ilością paszy (treściwej lub premiksu). Dodanie ich osobno zabiera czas i jest potencjalnym źródłem błędów. Dlatego też – włóż dodatki mineralne na łopatę kukurydzy i wsyp razem do wozu paszowego lub kup worki na dodatki mineralne w odpowiednim rozmiarze, tak aby można było wysypać całą zawartość worka, zamiast za każdym razem odważać.

Jeśli dodatki mineralne są podawane w dawce pokarmowej, ważny jest ich jednorodny rozkład oraz odpowiednia zawartość suchej masy, aby cząstki paszy związały się ze sobą i nie mogły być wybierane

FOTO: Elita

4. Ręczne mieszanie wstępne

Ręczne zadawanie dodatków mineralnych jest bardzo niedokładne! W tym przypadku zaleca się również dystrybucję mieszanki własnej lub premiksu złożonego z paszy treściwej i dodatków. W związku z selektywnym pobieraniem paszy, krowy powinny być wiązane podczas jedzenia.

5. Problem z zasuszonymi krowami

Często duży deficyt związków mineralnych występuje u krów zasuszanych, np. z powodu źle dobranych dodatków mineralnych lub nieprawidłowych bądź nieaktualnych analiz kiszonek. Skutki w postaci gorączki mlecznej widzimy już po wycieleniu. Dlatego w przypadku częstych problemów u krów zasuszonych, dawki pokarmowe powinny być analizowane pod kątem zawartości DCAB, potasu i wapnia. Jeżeli zasuszane krowy są żywione wyłącznie słomą i paszą treściwą, minerały muszą znaleźć się w paszy treściwej.

6. Nie zapomnij o dodatkach mineralnych dla młodego bydła!

Dodatki mineralne są często pomijane w żywieniu młodego bydła, co może później rzutować na płodność (problemy z pierwszym zacieleniem). O tym, czy zaopatrzenie w związki mineralne podczas odchowu było prawidłowe, poinformuje proste badanie krwi jałówek cielnych/pierwiastek. Jeżeli młodzież dostaje resztki paszy od krów, jej skład należy regularnie kontrolować, a dawkę pokarmową odpowiednio dobrać do jakości paszy.

Aby nie "zasolić" dawki pokarmowej, krowom należy podawać dodatkowo lizawki sodowe

FOTO: Elita

7. Niedożywienie i przekarmienie krów

Nieprecyzyjne żywienie czy selektywne pobieranie paszy mogą prowadzić do niedostatecznej lub nadmiernej podaży niektórych składników mineralnych. Jest to szczególnie widoczne w fazach silnego stresu, np. podczas wycielenia lub w pierwszych 60 dniach laktacji. Wartości graniczne różnią się w zależności od związku mineralnego i stada. Informacji dostarczają analizy laboratoryjne pasz lub dawek pokarmowych. Przykładowo – często wysoka zawartość popiołu w jesiennych kiszonkach prowadzi do stałego przedawkowania selenu, a w konsekwencji do objawów zatrucia. W przypadku selenu zasada "dużo pomaga dużo" nie sprawdza się!

8. Informacje z krwi

W przypadku problemów często najlepszym sposobem jest analiza rzeczywistego zaopatrzenia w składniki mineralne poprzez badanie krwi. Koszt badania krwi różni się w zależności od parametru i laboratorium. Jeśli badanie krwi ma być przeprowadzane regularnie (kontrole dawki pokarmowej), można wykonać badanie zbiorcze dla każdej grupy zwierząt. Test zbiorczy to dobry sposób na obniżenie kosztów. Ważne jest, aby dobrać odpowiednie zwierzęta, a wyniki zinterpretować wraz z lekarzem weterynarii.

9. Kontroluj zużycie lizawek solnych 

Lizawki stałe (kamienne) mogą pomóc w zaopatrzeniu w składniki mineralne, ale kontrola rzeczywistego spożycia związków mineralnych jest niezwykle trudna. Jeśli są one jedynym źródłem zaopatrzenia w minerały (np. pastwisko lub wybieg), należy przynajmniej kontrolować ich ogólne zużycie (wskazówka: zapisuj datę wyłożenia lizawki). Jeśli dostarczamy pasze mineralne do koryta, lizawki mogą być oferowane dodatkowo, do swobodnego użytku (np. na pastwisku lub na wybiegu).

10. Typowe błędy

Typowe błędy w podawaniu dodatków mineralnych to niedostateczna dokładność wymieszania, selektywne pobieranie paszy, błędne obliczenia dawki pokarmowej lub brak analiz pasz objętościowych. Ponadto – z reguły pasze mineralne sprawdza się tylko wtedy, gdy pojawiają się trudności.

We współpracy z: R. Kortwinkel, A. Borgstede, N. Henke, F. Robusch i dr M. Eisert, LWK NRW

Odpowiedź jest prosta. Podstawową formą suplementacji witamin powinna być pasza. Nie ma lepszej formy podawania niż codzienne stałe dawki witamin pochodzące z mieszanek mineralno-witaminowych czy też z pasz treściwych. Ale muszą to być dobre pasze treściwe, zawierające odpowiednie dawki witamin i związków mineralnych. Na pewno nie będą zawierały dostatecznej ilości witamin pasze najtańsze, które wielu hodowców często kupuje łudząc się, że będą miały bogaty skład. Zawsze w efekcie końcowym lepsza i tańsza będzie dobra pasza zawierająca większe ilości witamin oraz profilaktyka niż późniejsze leczenie niedoborów witaminowych. Jedynie w sytuacjach chorobowych wymagających podania większych ilości witamin, można podać je iniekcyjnie, ale wówczas dawkę i podanie ustala lekarz weterynarii. 

Najnowsze badania pokazują, że podawanie większych ilości witamin w paszy korzystnie wpływa na zdrowotność, płodność i wydajność krów mlecznych, szczególnie, że na przestrzeni krótkiego czasu ich średnia wydajność wzrosła z 5000 tys. l mleka do ponad 10 000 l, a rekordowych stad nawet do 15 000 l mleka, czyli ponad 2–3-krotnie. Za tym musi iść też większa suplementacja witamin, gdyż wymaga tego intensywna przemiana materii takich krów. A ponieważ w paszach naturalnych nie ma zbyt wiele witamin i ich zawartość podlega dużym wahaniom, to należy opierać się na ilościach zawartych w dodatkach witaminowo-mineralnych. 

Które witaminy są niezbędne dla cieląt?

Musimy pamiętać, że cielę staję się przeżuwaczem dopiero po 1–2 miesiącu życia i do tego czasu nie potrafi syntetyzować żadnych witamin. Dlatego szczególnie preparaty mlekozastępcze podawane w pierwszych tygodniach życia powinny zawierać wszystkie niezbędne dla wzrostu i rozwoju oraz dla zachowania dobrej zdrowotności witaminy i to w możliwie wysokich dawkach (tab. 4). Błędem jest oszczędzanie na witaminach dla cieląt oraz dla jałówek. Młody rosnący organizm potrzebuje ich więcej i należy go możliwie jak najlepiej wspomagać. 

Zalecane ilości witamin w preparacie mlekozastępczym:

Dr Ryszard Kujawiak
Zdjęcie: Beata Dąbrowska

Przemieszczenie trawieńca jest schorzeniem wieloprzyczynowym, jednak istnieją czynniki ryzyka, które znacząco zwiększają szanse na jego wystąpienie. Są to niewielkie wypełnienie żwacza i nagromadzenie gazu w trawieńcu. Warto mieć na uwadze, że aż 90% przypadków ma miejsce w ciągu pierwszych 30 dni po wycieleniu, a w grupie szczególnego ryzyka są wysokowydajne krowy. Przemieszczenie trawieńca może jednak występować u jałówek, buhajów czy cieląt, jednak to u krów możemy się go spodziewać najczęściej. 

Kiedy możemy podejrzewać, że doszło do przemieszczenie trawieńca u krowy? Objawy które mogą go sugerować to apatia, zmniejszone pobieranie paszy, zanik przeżuwania i znaczny spadek produkcji mleka. Zwierzę niechętnie się porusza, wygina grzbiet i jest osowiałe. Może też pojawić się wodnista biegunka lub twardy kał podobny do końskiego.

Czynnik 1: Niewielkie wypełnienie żwacza

Spożycie suchej masy spada przed wycieleniem i powoli wzrasta po wycieleniu. Niskie pobranie suchej masy, które skutkuje niewielkim wypełnieniem żwacza oraz gwałtowna zmiana objętości macicy po porodzie, powodują, że w jamie brzusznej  powstaje przestrzeń na poruszanie się i przesuwanie trawieńca.

Zapobieganie: Aby zapobiec przemieszczeniu trawieńca potencjalnie spowodowanemu brakiem wypełnienia żwacza, należy wziąć pod lupę dawkę pokarmową zadawaną krowom w okresie przejściowym: zarówno stosunek pasz objętościowych do treściwych, jak i długość cząstek paszy. Zbyt duże pobranie paszy treściwej zmniejsza wypełnienie żołądka. I choć zwiększenie energetyczności dawki jest konieczne, ponieważ zapotrzebowanie krowy na energię w okresie laktacji znacznie wzrasta, nie można wprowadzać gwałtownych zmian. Bezpiecznym tempem zwiększania dawek pasz treściwych po porodzie jest 1,0–1,5 kg tygodniowo. Należy uważnie obserwować czy zwiększona ilość pasz treściwych wpływa progresywnie na produkcję mleka. 

Czynnik 2: Nagromadzenie gazu w trawieńcu

Przemieszczenie trawieńca: na co jeszcze zwrócić uwagę?

Krowy, które doświadczają innych chorób przejściowych, takich jak ketoza, zatrzymanie łożyska czy subkliniczna hipokalcemia, są o wiele bardziej narażone na repozycję trawieńca. Istotne są też czynniki środowiskowe, takie jak zbyt duże zagęszczenie zwierząt oraz brak grupowania krów, które potęgują zmniejszenie probrania paszy i tym samym występowanie przemieszczenia trawieńca. 

Kiedy krowy wybierają smakowite składniki dawki pokarmowej (zazwyczaj paszę treściwą), pojawiają się problemy, które często pozostają niezauważone. A konsekwencje są następujące – wydłuża się czas pobierania paszy, co prowadzi do wahań pH w żwaczu.

Jeśli pasza jest mocno selekcjonowana, może również dojść do kwasicy żwacza i zaburzenia przez to ogólnej kondycji krowy. Zjada ona wówczas mniej paszy, co z kolei prowadzi do obniżenia odporności. Z osłabionym systemem immunologicznym zwierzęta są bardziej podatne na mastitis. Pogarsza się zdrowie racic i płodność.

Jak zapobiec sortowaniu pasz przez krowy?

Dlatego też zawartość suchej masy w dawce powinna wynosić od 36 do 38%. Dodanie wody do TMR pomaga związać paszę treściwą z paszą podstawową i w ten sposób zapobiega selekcji. Zwiększa się pobranie paszy, a krowy stojące niżej w hierarchii stada przy stole paszowym są mniej narażone na przegonienie przez krowy o wyższej randze. Czas pobierania paszy jest krótszy, a wszystkie zwierzęta są równomiernie zaopatrzone w składniki odżywcze.

Źródło: Arnd Grottendieck
fot. Ireneusz Oleszczyński

Listerioza jest chorobą zakaźną wywoływaną przez bakterię Listeria monocytogenes, która jest szeroko rozpowszechniona w całym środowisku, w szczególności glebie i wodzie. Głównym źródłem zakażenia w przypadku zwierząt gospodarskich jest źle sfermentowana kiszonka, do której dostało się powietrze i zakłóciło beztlenowy proces fermentacji, pozwalając tym samym namnożyć się pałeczkom listerii.

Szczególnie problematyczne pod tym względem mogą być pasze o wysokiej zawartości suchej masy, które trudniej ubić i pozbyć się powietrza, a także silosów czy bel, w których uszkodzona została folia i powietrze zakłóciło prawidłowy proces fermentacji.

Jakie są objawy listeriozy u krów?

Początkowymi objawami listeriozy u bydła jest gorączka, brak apetytu i osowiałość. W późniejszej fazie zakażenia mogą pojawić się objawy neurologiczne związane zapaleniem opon mózgowych lub mózgu, czego najbardziej charakterystycznym objawem jest kręcenie się w zwierzęcia w kółko, od którego pochodzi angielska nazwa choroby „circling disease” (circling z ang. kręcić się). Krowy mogą także opierać się o ściany, wchodzić na nie czy stać w rogu obory.

Bakterie mogą zająć nerw trójdzielny powodując paraliż pyska, opadanie kącików, wypadanie języka czy opadanie uszu i powiek. Szczególnie podatne na zarażenie listeriozą i wystąpienie objawów nerwowych są młode osobniki (2-3 lata), które wymieniają zęby na stałe. W tym czasie bakterie listerii z zepsutej paszy dostają się przez urazy w błonie śluzowej jamy ustnej i dziąseł do układu krwionośnego, a wraz z nim do ośrodkowego układu nerwowego zwierzęcia.

Listerioza jest również jednym z czynników powodujących poronienia u bydła. U chorych krów, u których listerioza przybrała postać subkliniczą lub bezobjawową, może dochodzić do poronień lub rodzenia martwych cieląt. Ronienia są zwykle wynikiem zakażeń we wczesnych etapach ciąży, natomiast słabe cielęta bądź martwo urodzone mogą wskazywać na zakażenie listeriozą w późniejszych miesiącach ciąży. Warto mięć to na uwadze i zawsze skarmiać ciężarne krowy paszą najwyższej jakości.

Jeżeli podejrzewasz, że przyczyną ronień lub martwych urodzeń w Twoim stadzie może być właśnie listerioza, warto wysłać do laboratorium próbki łożyska lub cały wydalony płód. Innymi próbkami, z których można dokonać posiewów jest krew, kał czy wymaz z pochwy.

Jak wyglądają objawy listeriozy u cieląt?

W przypadku zakażenia listeriozą cieląt, szybko dochodzi u nich do rozwoju sepsy. Cielęta stają się apatyczne, maja biegunkę, podwyższoną temperaturę i problemy z oddychaniem. W zależności od wieku cielęcia, jego kondycji i ilości zarazka jaki dostał się do organizmu, może dojść do padnięcia cielęcia w przeciągu 48h.

Listerioza u bydła – jak ją leczyć?

Tylko wczesne podjęcie leczenia daje szanse na uratowanie zwierzęcia. W przypadku potwierdzenia choroby wprowadza się antybiotykoterapię – lekiem pierwszego wyboru jest penicylina. Wskaźnik przeżywalności w przypadku listeriozy wynosi 50%, natomiast u krów, u których rozwinęła się postać nerwowa i zwierzęta zaczynają zalegać, rokowania są bardzo słabe i leczenie może nie przynieść żadnego efektu.

Powszechny problem niedoboru wapnia wśród wieloródek

Maksymalnie 25 g potasu na 1 kg suchej masy

150 g białka surowego (XP) i 160 g białka surowego strawnego (nXP) 

1. W pierwszym doświadczeniu – dawkę pokarmową uzupełniono dodatkowo aminokwasem metioniną.
2. W drugim doświadczeniu – dawka zawierała 140 g XP i 160 g nXP w 1 kg paszy. Dodatkowo uzupełniono ją aminokwasami –  metioniną (3,4/4,1 g) i lizyną (10,8 g). Bilans azotu w żwaczu wyniósł –3 g RNB.
3. W trzecim doświadczeniu – dawka zawierała również 140 g XP, przy czym ilość białka surowego strawnego (nXP) obniżono do 140 g/kg paszy. Dodatkowo uzupełniono  metioninę. Bilans azotu w żwaczu wyniósł –3 g RNB.

Mocznik w TMR-ze

• Grupa A – zredukowana zawartość białka surowego (147 g), bilans azotu w żwaczu (RNB) ujemny, bez dodatku mocznika;
• Grupa B – zawartość białka surowego w zależności od zapotrzebowania (157 g), RNB wyrównane, dodatek mocznika.

Redukcja białka surowego – z umiarem!

• Nadmierna podaż białka jest niekorzystna w każdym aspekcie – zdrowia, wydalania azotu do środowiska czy wreszcie kosztów;
• Dawki pokarmowe dla krów wysokowydajnych z lekko zredukowaną ilością białka surowego (około 150 g/kg dawki) pozwalają na utrzymanie wysokiej wydajności mlecznej i wysokiej zawartości białka w mleku. Trzeba jednak pamiętać, że jest to dawka z ograniczoną ilością białka i szybciej może dojść do spadku wydajności mlecznej;
• Można ograniczyć spadek wydajności mlecznej redukując białko surowe pod warunkiem, że podwyższymy poziom strawnego białka surowego do 160 g (np. przez podwyższenie białka nie trawionego w żwaczu – UDP).

Praktyczne wskazówki dla hodowcy

1. Koncentrację białka w dawce pokarmowej można obniżyć w wieloraki sposób, bez spadku wydajności mlecznej, czy pogorszenia kondycji zdrowotnej. Nie zawsze trzeba ograniczyć ilość białka surowego.
2. Najlepsze wyniki daje dostosowanie dawki pokarmowej do konkretnego zapotrzebowania w danym okresie laktacji.
3. Wysokowydajne krowy (≥ 40 kg) potrzebują więcej białka (białko surowe strawne nXP około 160 g/kg dawki pokarmowej).
4. Wydalanie azotu (N) można zredukować nawet o 11% w przeliczeniu na jedną krowę.

Czym są witaminy i jak powstają?

Antywitaminy, hipowitaminoza i hiperwitaminoza

• jako czynniki bioregulacji ustrojowej współdziałające z układem hormonalnym – witaminy rozpuszczalne tłuszczach: A, D, E, K
• współdziałające z układami enzymatycznymi witaminy rozpuszczalne w wodzie – kompleks witamin B i wit. C.

Od czego zależy zawartość witamin w paszy?

Pewną ilość witamin zawierają pasze naturalne, stanowiące podstawę żywienia zwierząt, jednakże ich ilość jest dość zmienna, w zależności od rodzaju paszy. Do ważnych czynników decydujących o ich zawartości należy zaliczyć:

• termin zbioru rośliny
• warunki wegetacji
• technologię przetwarzania pasz
• sposób magazynowania lub składowania.

• zapotrzebowanie minimalne – uniknięcie przy braku witamin, charakterystycznych symptomów niedoborowych
• zapotrzebowanie optymalne – dostateczne pokrycie witamin, z uwzględnieniem potrzeb bytowych, wydajności i reprodukcji.

• wzmaga odporność zwierząt i obniża podatność na infekcje
• jest istotnym czynnikiem prawidłowego rozwoju układu kostnego (wpływa na rozwój komórek kostnych – osteoblastów)
• jest niezbędna do budowy i regeneracji nabłonków komórkowych – pełni ważną rolę w syntezie mukopolisacharydów
• obniża się wydzielnicza zdolność gruczołów łzowych  (kseroftalmia), następuje rozmiękczenie i martwica rogówki oka (keratomalacja) oraz nabłonków przewodu pokarmowego, narządów rodnych, dróg  oddechowych i moczowych
• wpływa znacząco na odbudowę pęcherzyków mlecznych gruczołu mlekowego, zarówno podczas zasuszenia, jak i laktacji
• bierze udział w syntezie uaktywnienia hormonów steroidowych:

• w procesie plemnikotwórczym
• w wytwarzaniu ciałka żółtego oraz  wstępnym produkowaniu progesteronu chroniącego początkowy rozwój zarodka
• redukuje liczbę cyst na jajnikach i wczesne zamieranie zarodkó
• glikokortykoidów kory nadnercza
• wykazuje działanie antyrakowe
• ma wpływ na funkcje żwacza. Wzrasta liczba bakterii i strawność celulozy. Beta-karoten wykazuje pozytywną rolę jako antyoksydant w treści żwacza
• wpływa efektywnie na wydajność mleka, zwłaszcza na początku laktacji, z wyjątkiem białka.

Pod wpływem światła , jak wynika z ryciny 1,  rodopsyna zmienia zabarwienie (blednie). Następują zmiany w konfiguracji cis-retinalu i odłączenie od białka – opsyny. Energia świetlna powoduje izomerację retinalu z formy cis w formę trans, która ma zdolność ponownego łączenia z opsyną. Pod wpływem dehydrogenazy alkoholowej i udziale zredukowanego NAD następuje przekształcenie trans – retinalu w formę alkoholową trans - retinol, a następnie w formę  cis – retinol. Ten ostatni związek przy pomocy oksydazy przekształca się w cis - retinal , który łączy się z opsyną tworząc ponownie rodopsynę.

Duża ilość witaminy A i β–karotenu trafia do siary i mleka. Stosowane obecnie systemy żywienia i sposoby konserwacji pasz sprawiają, że krowy często otrzymują zbyt małe ilości  β – karotenu. Nie pozwala im na to pełne pokrycie zapotrzebowania i na ewentualne zgromadzenie rezerw.

Beta-karoten pełni istotne działanie immunostymulacyjne, czyli zwiększające działanie układu odpornościowego. Wiąże się to głównie ze zwiększeniem ilości i aktywności limfocytów oraz monocytów w bezpośredniej reakcji immunologicznej, w przypadku chorób i infekcji. Podawanie ß-karotenu w okresie zasuszania powoduje wzrost zdolności fagocytarnej neutrofilii oraz produkcji peroksydazy podczas wycielenia. Istotne jest również działanie antyoksydacyjne tej prowitaminy, szczególnie w okresie okołoporodowym oraz przy podwyższonym metabolizmie krów. Wolne rodniki uszkadzają struktury białek, aminokwasów, DNA oraz tłuszczy. Beta-karoten uznawany jest za jeden z najaktywniejszych antyoksydantów.

Źródła beta-karotenu

Duże ilości dobrej zielonki powodują, że część tej witaminy odkłada się w organizmie, stanowiąc rezerwę nawet przez okres 3 miesięcy. Szczególnie dużo ß-karotenu zawiera marchew, świeże trawy i rośliny strączkowe. Lecznicze działanie tego związku znane jest od dawna. Należy do składników rozpuszczalnych w tłuszczach i dlatego wykorzystanie z zielonek wspomaga relatywnie większa koncentracja tłuszczu w zielonkach niż w kiszonkach i sianie.

Ilość β-karotenu w mleku zależy od jego zawartości w skarmianych paszach i krwi krów. W okresie przejściowym (3 tygodnie przed wycieleniem) witamina ta zaczyna gromadzić się w siarze, co skutkuje spadkiem koncentracji w surowicy krwi, jednakże przed porodem poziom wit. A i β-karotenu w krwi zwierząt ponownie wzrasta. Jak wykazały niektóre badania siara zawiera wielokrotnie więcej β-karotenu niż mleko, szczególnie u krów wysokowydajnych. Jest to związane z zawartością tłuszczu, bowiem istnieje dodatnia korelacja między tymi składnikami mleka (im więcej tłuszczu w mleku, tym więcej β-karotenów). Wykazano ponadto, że podanie w okresie zasuszenia dużych ilości wit. A nie wpłynęło na wyższą koncentrację w surowicy krwi laktoferyny i immunoglobulin, natomiast niższy był poziom energii i późniejszą wydajność mleczną.

Wykazano również, że krowy w przypadku zespołu stłuszczenia wątrobowego oraz ketozy, co objawia się wysokim poziomem tłuszczu w mleku, wykazywały znacznie niższą koncentrację β-karotenu w surowicy krwi. Należy dodać, że w surowicy krwi krów mlecznych nie powinno być mniej ß-karotenu niż 1000 μg/l, a najlepiej gdy jest ponad 2000 μg/l. Przyczyną zwiększonego wykorzystania ß-karotenu przez organizm krowy może być nadmiar potasu i azotanów w dawce pokarmowej, a także obecność mikotoksyn.

Największa dostępność β-karotenu dla krów występuje w okresie wiosenno-letnim, gdy zwierzęta korzystają z świeżych zielonek. Znacznie mniej tej witaminy występuje w paszach w okresie zimowym, ponieważ rozkłada się ona pod wpływem działania promieni słonecznych (straty nawet do 95%). Szczególnie mało β-karotenu znajduje się w kiszonce z kukurydzy. Przy wydajności krów powyżej 30 kg mleka, gdy paszą podstawową jest kiszonka z kukurydzy należy liczyć się z niedoborem tej witaminy. Dobrym uzupełnieniem β-karotenu  (oraz białka trudniej rozkładającego się w żwaczu) jest marchew oraz granulowany susz z lucerny. Pozytywne efekty stosowania ß-karotenu obserwuje się przy dawkowaniu 250-500 mg/szt./dzień.

Kiedy suplementować krowom beta-karoten?

Stosowanie dodatku ß-karotenu zaleca się gdy:

• dominuje kiszonka z kukurydzy
• w dawce jest dużo paszy treściwej
• paszę objętościowe są niskiej wartości
• obniżona jest odporność stada, na co wskazuje wysoki poziom komórek somatycznych i częste przypadki zatrzymania łożyska.  

Witamina A wykazuje współdziałanie z witaminą E, czynnikami przeciwutleniającymi i hormonami przedniego płata przysadki mózgowej. Antagonistycznie na witaminę A działają hormony tarczycy i przytarczyc oraz witamina D, potas , azotany i mikotoksyny. Z kolei wykorzystanie β-karotenów zależy od podstawowego składu dawki pokarmowej, warunków w żwaczu, okresu fizjologicznego krowy i wielkości produkcji mlecznej.

Hipowitaminoza A u krów mlecznych objawia się :

1. brakiem poprawnej regeneracji nabłonka. Dochodzi do wysychania skóry i jej rogowacenia. Okrywa włosowa traci połysk, staje się matowa i następuje wypadanie włosa. Błony śluzowe żołądka i jelit stają się przenikliwe dla drobnoustrojów, co prowadzi do nieżytów
2. zwiększoną podatnością na  infekcje, szczególnie gruczołu mlekowego
3. osłabieniem zdolności laktacyjnych
4.  zaburzeniami w rozrodzie:
   * zmniejszeniem wskaźnika zapładnialności
   * poronieniami
   * zatrzymaniem łożyska
5. niższą masą urodzeniową cieląt (słabsze, ślepe, niekiedy martwe
6. wadliwym formowaniem płodów, zniekształceniem kończyn, wadami zasklepienia podniebienia
7. zaburzeniami funkcji widzenia.

Jak beta-karoten wpływa na zdrowie krów?

Podawanie β – karotenu poprawia wskaźniki rozrodu:

• zwiększenie wskaźnika płodności
• skrócenie okresu międzyciążowego
• poprawa wskaźnika skuteczności pierwszego unasieniania
• zmniejszenie częstotliwości występowania cyst jajnikowych
• obniżenie częstotliwości wczesnych poronień.

Krowy zasuszone powinny pobierać dziennie około 100-200 mg β – karotenu w zasuszeniu oraz 200-300 mg przy produkcji mleka 20 kg. Przy wyższej wydajności nawet 600 mg. Z kolei zapotrzebowanie na wit. A  wynosi 4000 j.m/kg s.m. dawki, tj. dziennie 75 000-100 000 j.m./sztukę

Podanie krowom β – karotenu przed wystąpieniem rui wzmacnia jej objawy i poprawia skuteczność krycia. Jest on odpowiedzialny za produkcję hormonu ciążowego progesteronu, co poprawia proces zagnieżdżenia się zarodka w błonie śluzowej macicy.

Przy zawartości witaminy A w mleku wynoszącej 1500 IU/l i wydajności mleka 30 kg/dzień oraz zapotrzebowaniu bytowemu na wit. A 40 000 JE/dzień, zapotrzebowanie dzienne na witaminę wynosi około 85000 IU. Przy rezerwie wątrobowej wit. A   wynoszącej 300 IU/g wątroby,  krowa powinna produkować mleko przez 30 dni. Stopień uwalniania się retinolu z wątroby zależy od zapotrzebowania preferencyjnego. Homeostazę w zakresie podaży wit. A z wątroby gwarantuje cykl zdrowotny retinolu w warunkach niedoboru, co realizowane jest przez nerki. Przy niskich stężeniach wit. A w wątrobie należy się liczyć z objawami deficytu.

Niezmiernie ważny jest wpływ wit. A na czynność komórek nabłonkowych skóry i błon śluzowych. Jej niedobór prowadzi do wysychania skóry, zwyrodnienia i zrogowacenia. Pokrywa włosowa traci połysk, staje się matowa i następuje wypadanie włosów. Błony śluzowe stają się otwarte dla drobnoustrojów środowiskowych, co w konsekwencji można prowadzić do nieżytów i zapaleń.

Badania wykonane w ostatnich latach wykazały, że retinoidy oraz β- karoten przejawiają działanie ochronne wobec mutagenów oraz kancerogenów. Działanie antymutagenne polega na tym, że w komórkach organizmu wit. A może konkurować z mutagennymi epoksydami w reakcjach z DNA. Z kolei działanie antykancerogenne (antyrakotwórcze)  występuje w fazie jej inicjacji i rozwoju choroby.

Wykazano ponadto, że wysokie stężenie ß-karotenu występuje w ciałkach żółtych. Przypuszczalnie gromadzą się tam zapasy tego związku, aby w okresach wysokiego zapotrzebowania na wit. A organizm mógł z nich korzystać. Wysokie dawki wit. A dla cieląt (częste przypadki w preparatach mlekozastępczych) pogarszały status pokrycia zapotrzebowania na witaminę E i negatywnie wpływały na funkcje limfocytów, oraz pogorszenie funkcjonowania systemu odpornościowego.

Wysokie dawki wit. A dla cieląt (częste przypadki w preparatach mlekozastępczych) pogarszały status pokrycia zapotrzebowania na witaminę E i negatywnie wpływały na funkcję limfocytów oraz pogorszenie funkcjonowania systemu odpornościowego.

Dobrym rozwiązaniem wydaje się suplementacja ß-karotenu w formie otoczkowanej tłuszczem utwardzonym w postaci triacylogicerydów. Stworzona kompozycja witamin z grupy B oraz kwasów tłuszczowych Omega-3, z dodatkami ß-karotenu w znacznym stopniu poprawia stan zdrowia krów, jałowic i cieląt oraz działa korzystnie na wskaźniki rozrodu (VITAMIN-B-POWER).

Prof. dr hab. Adam Traczykowski

Jest struktura, jest wydajność

• Wóz paszowy – technika i dokładność.
• Kontrola obciążenia maszyny oraz procesu mieszania.
• Zarządzanie stołem paszowym.
• Zgranie procesów zadawania paszy z dojem, częstotliwością usuwania obornika (zgarniacze ew. roboty czyszczące), jak również z wymianą ściółki, czyszczeniem boksów itp.
• Organizacja składowania paszy, efektywność pracy. 

Punkt centralny – wóz paszowy

• niedobór  pasz objętościowych bogatych we włókno prowadzi do spadku pH w żwaczu (ryzyko kwasicy)
• zbyt bogata struktura dawki prowadzi do spadku w pobraniu suchej masy
• przy dużym udziale paszy treściwej, kiszonki słabej jakości nie mogą zostać skompensowane
• w trakcie laktacji można zastąpić paszę treściwą przez wysokowartościową paszę objętościową.

Sano Agrar Institut – przykład działa najlepiej

Specyfika trawienia przeżuwaczy

Ujemny bilans energetyczny odbija się na płodności krów

Ważne jest stabilne pobranie suchej masy

Jakie są możliwości przeciwdziałania?

1. Na początku sezonu letniego przeprowadzić gruntowne czyszczenie stołu paszowego (zastosowanie myjki wysokociśnieniowej, ewentualne odnowienie powierzchni).
2. Czyszczenie stołu paszowego przynajmniej raz dziennie – usunięcie wszystkich resztek ze stołu przed wyładowaniem świeżej porcji.
3. Nie używać niedojadów dla innych grup zwierząt.
4. Zadawanie świeżych porcji dwa razy dziennie, zamiast tylko raz dziennie.
5. Jeśli świeża pasza zadawana jest tylko raz dziennie, to najlepiej w godzinach wieczornych.
6. Nie dodawać do wozu paszowego kiszonek, które zagrzały się wtórnie już w silosie. W przypadku zagrzewania kiszonki w silosie podjąć odpowiednie środki zaradcze: odkrywanie tylko na potrzeby dziennego użytku, zwiększyć objętość wybieranej masy, jeśli to konieczne spryskać powierzchnie cięcia rozcieńczonym kwasem propionowym lub sorbinowym.
7. Zastosować dodatki (niekorozyjne kwasy w granulacie lub w płynie) do TMR-u, aby opóźnić proces wtórnego zagrzewania. Przy tym upewnić się, czy rzeczywiście działają one na drożdże (patrz opis produktu, jednoznaczna identyfikacja przeciwko podgrzewaniu mieszanek paszowych).
8. Należy zastosować zalecaną dawkę i trzymać się odpowiednich instrukcji (dotyczących pracy oraz dobrostanu zwierząt). Aby zwiększyć dokładność dozowania produktów płynnych, w niektórych przypadkach zalecane jest rozcieńczenie produktu wodą.

Różne formy suplementacji selenu

Wartość pokarmowa wysłodków prasowanych

Kiszonka z wysłodków prasowanych jest chętnie pobierana przez krowy. Dobrze zakiszona charakteryzuje się przyjemnym zapachem i smakowitością. Wysłodki zawierają ponadto znaczne ilości włókna surowego, składającego się z celulozy, hemicelulozy i pektyn. Stanowią one nawet 30% suchej masy. Te węglowodany strukturalne ulegają wolnemu rozkładowi w żwaczu, co chroni przedżołądek przed nagłym obniżeniem pH i rozwojem kwasicy. Energia w wysłodkach buraczanych pochodzi głównie z pektyn. Pasza ta ma też wysoki udział włókna neutralno-detergentowego NDF.

Sztuka zakiszania wysłodków buraczanych

Przygotowanie materiału do zakiszania w pryzmie powinno zająć nam jeden dzień. Przed rozpoczęciem kiszenia wysłodków ściany pryzmy powinny zostać wyłożone specjalną folią. Dobrą metodą na uszczelnienie materiału do zakiszania jest też przyciśnięcie go pulpą ziemniaczaną. Okala ona dokładnie wysłodki i uszczelnia wszelkie miejsca, przez które mogłoby się przedostać powietrze. To metoda bardziej ekonomiczna i ekologiczna niż użycie większej ilości plastikowej folii. Materiał do zakiszania musi być w dodatku dokładnie ubity, tak aby stworzyć warunki beztlenowe konieczne do sprawnego przebiegu procesów fermentacyjnych. 

Higiena zakiszania

Przy ugniataniu trzeba zwracać uwagę na czystość pozostawionego w pryzmie materiału. W innym przypadku mogą zacząć rozwijać się niechciane mikroorganizmy i pleśń bądź rozpocząć się procesy gnilne. Musimy pamiętać, że jakość paszy wpływa na wyniki produkcyjne naszego stada. Ponadto pleśnienie paszy sprzyja kontaktowi z mikotoksynami, a te są szkodliwe zarówno dla zwierząt, jak i dla nas. Efektem fermentacji kiszonki dobrej jakości jest obecność kwasu mlekowego i niewielkich ilości kwasu octowego przy jednoczesnym braku kwasu masłowego. 

Jakość materiału do zakiszania, który kupujemy, też ma wpływ na jakość późniejszej kiszonki. Jest ona oceniana na podstawie skali Fliega-Zimmera, która polega na analizie udziału procentowego kwasu mlekowego, octowego i masłowego w kiszonce. Aby mieć pewność, że zapewniamy stadu paszę ze sprawdzonego źródła, o stałym składzie, warto zapytać o nią w firmie Duynie. Przedsiębiorstwo to od wielu lat dostarcza do gospodarstw pasze płynne i wilgotne dla bydła i trzody chlewnej. 

Dowiedz się więcej o stosowaniu wysłodków buraczanych i wejdź na tę stronę lub zadzwoń do eksperta: +48718811208.   

Co się może nie udać?

□ Przestawienie na inną paszę:

Czym jest dawka pobrana?

Dawka wykorzystana – najważniejsza dawka w żywieniu krów

• rasa,
• wydajność mleka,
• wiek zwierząt,
• okres laktacji
• godziny doju.

Co wpływa na poziom mocznika w mleku?

1. Krótki czas podsuszania wynoszący maksymalnie 36 godzin

2. Wysokość cięcia na co najmniej 7 cm

3. Zagęszczenie: minimum 215 kg sm/m3

• W pierwszej fazie  (na około od 8 do 2 tygodni przed wycieleniem),  kiedy to krowy regenerują się po minionej laktacji, a tkanka gruczołu mlekowego powinna zaniknąć, zaleca się aby dawka pokrywała zapotrzebowanie energetyczne w wysokości od  5,1 do 5,5 MJ NEL na każdy kilogram suchej masy.
  
  
• Druga faza zasuszania ( 2 ostatnie tygodnie przed porodem) powinna być dla krowy okresem przygotowawczym do zbliżającej się laktacji. Z tego względu zaleca się dawkę o zwiększonej  zawartości energii w granicach od 6,4 do  6,8 MJ NEL/ kg suchej masy.

Dlaczego syrop paszowy dla krów mlecznych?

Każdy hodowca bydła wie, jak ważne jest białko w żywieniu stada. Syrop paszowy zawiera wysoki poziom tego składnika, z czego znaczna część to białko nierozkładalne w żwaczu. To jest szczególnie ważne w przypadku wysoko wydajnych krów mlecznych. Zrównoważony stosunek białka rozkładalnego w żwaczu do tego, które nie ulega rozpadowi w przedżołądku, chroni przed zbyt wysokim poziomem mocznika w mleku. Część białka pochodzi z drożdży z fermentacji alkoholowej, co wpływa na korzystny profil aminokwasowy syropu. Ze względu na zawartość gliceryny w składzie, syrop paszowy jest źródłem energii. Dzięki temu można chronić krowy przed ujemnym bilansem energetycznym, który pojawia się na początku okresu laktacji. 

Pasza zawsze świeża i chętnie pobierana

Konsystencja syropu scala składniki dawki, jest ona bardziej jednorodna i zmniejsza stopnień selekcjonowania paszy przez zwierzęta. Chroni to żwacz przed nagłym obniżeniem pH i kwasicą, ponieważ wszystkie składniki dawki są równomiernie wyjadane, a nie tylko te smakowite, które często należą do szybko fermentujących w przedżołądku.W przypadku krów o niższym stopniu w hierarchii stada, daje możliwość pobierania dawki pokarmowej o takiej samej strukturze pasz. TMR z dodatkiem syropu nie wysycha na stole paszowym, a za sprawą swojej kwasowości chroni paszę przed rozwojem niechcianych mikroorganizmów.

Syrop w żywieniu trzody chlewnej

Płynna pasza jest również bardzo wartościowa dla trzody chlewnej. Z powodzeniem można ją stosować w żywieniu loch i tuczników w zastępstwie droższych pasz białkowych, co jest oszczędnością dla gospodarstwa. Sprawdzi się w systemie żywienia świń na mokro. 

Wybierz pewne źródło paszy 

Syrop paszowy jest smakowitą paszą, która zwiększa pobranie suchej masy. Ze względu na wymienione zalety, warto włączyć syrop paszowy do żywienia stada. Przy wyborze źródła trzeba brać pod uwagę gwarancję składu i wsparcie doradców żywieniowych, którzy podpowiedzą, jak stosować i magazynować syrop paszowy. Takim źródłem jest Duynie – firma, która specjalizuje się w dostarczaniu pasz mokrych i wilgotnych.

Zwiększ pobranie paszy za pomocą genetyki

Indeks wykorzystania paszy coraz istotniejszy przy wyborze buhaja

Zbyt suchy TMR