r e k l a m a
Partner portalu
Dlaczego witamina A i beta-karoten są ważne w żywieniu krów?

Dlaczego witamina A i beta-karoten są ważne w żywieniu krów?

Naturalnym źródłem witaminy A dla zwierząt roślinożernych są karotenoidy występujące w chloroplastach i chromoplastach, nadające barwę liściom, owocom, pędom i korzeniom. Największe znaczenie dla bydła mają beta-karoteny, bowiem ich przemiany w witaminę A zachodzą w błonie śluzowej jelita cienkiego.

r e k l a m a

Jakie jest biologiczne działanie witaminy A i beta– karotenów?

Z 1 mg ß-karotenu u przeżuwaczy powstaje około 400 j.m. witaminy A. Witamina ta transportowana jest z krwią i limfą w formie lipoprotein do narządów miąższowych, głównie wątroby.

Działanie biologiczne witaminy A i β – karotenów przejawia się w wielu zasadniczych funkcjach organizmu.
  • wzmaga odporność zwierząt i obniża podatność na infekcje
  • jest istotnym czynnikiem prawidłowego rozwoju układu kostnego (wpływa na rozwój komórek kostnych – osteoblastów)
  • jest niezbędna do budowy i regeneracji nabłonków komórkowych – pełni ważną rolę w syntezie mukopolisacharydów
  • obniża się wydzielnicza zdolność gruczołów łzowych  (kseroftalmia), następuje rozmiękczenie i martwica rogówki oka (keratomalacja) oraz nabłonków przewodu pokarmowego, narządów rodnych, dróg  oddechowych i moczowych
  • wpływa znacząco na odbudowę pęcherzyków mlecznych gruczołu mlekowego, zarówno podczas zasuszenia, jak i laktacji
  • bierze udział w syntezie uaktywnienia hormonów steroidowych:
 
-   hormony płciowe,
  • w procesie plemnikotwórczym
  • w wytwarzaniu ciałka żółtego oraz  wstępnym produkowaniu progesteronu chroniącego początkowy rozwój zarodka
  • redukuje liczbę cyst na jajnikach i wczesne zamieranie zarodkó
  • glikokortykoidów kory nadnercza
  • wykazuje działanie antyrakowe
  • ma wpływ na funkcje żwacza. Wzrasta liczba bakterii i strawność celulozy. Beta-karoten wykazuje pozytywną rolę jako antyoksydant w treści żwacza
  • wpływa efektywnie na wydajność mleka, zwłaszcza na początku laktacji, z wyjątkiem białka.

U wszystkich zwierząt występują substancje światłoczułe zawierające witaminę A. Fotoreceptorami są odpowiednio dostosowane komórki nerwowe pręciki i czopki. Pręciki cechuje niski próg pobudliwości. Służą one do odróżnienia barwy białej, czarnej i szarej natomiast czopki służą do odróżniania kolorów.

Pręciki i czopki zawierają substancje światłoczułe, które pod wpływem światła ulęgają przekształceniu, powodując wyzwolenia impulsów we włóknach wzrokowych. Substancje światłoczułe są kompleksami białka opsyny oraz retinolu i noszą nazwę rodopsyny.
Pod wpływem światła , jak wynika z ryciny 1,  rodopsyna zmienia zabarwienie (blednie). Następują zmiany w konfiguracji cis-retinalu i odłączenie od białka – opsyny. Energia świetlna powoduje izomerację retinalu z formy cis w formę trans, która ma zdolność ponownego łączenia z opsyną. Pod wpływem dehydrogenazy alkoholowej i udziale zredukowanego NAD następuje przekształcenie trans – retinalu w formę alkoholową trans - retinol, a następnie w formę  cis – retinol. Ten ostatni związek przy pomocy oksydazy przekształca się w cis - retinal , który łączy się z opsyną tworząc ponownie rodopsynę.

Duża ilość witaminy A i β–karotenu trafia do siary i mleka. Stosowane obecnie systemy żywienia i sposoby konserwacji pasz sprawiają, że krowy często otrzymują zbyt małe ilości  β – karotenu. Nie pozwala im na to pełne pokrycie zapotrzebowania i na ewentualne zgromadzenie rezerw.

Beta-karoten pełni istotne działanie immunostymulacyjne, czyli zwiększające działanie układu odpornościowego. Wiąże się to głównie ze zwiększeniem ilości i aktywności limfocytów oraz monocytów w bezpośredniej reakcji immunologicznej, w przypadku chorób i infekcji. Podawanie ß-karotenu w okresie zasuszania powoduje wzrost zdolności fagocytarnej neutrofilii oraz produkcji peroksydazy podczas wycielenia. Istotne jest również działanie antyoksydacyjne tej prowitaminy, szczególnie w okresie okołoporodowym oraz przy podwyższonym metabolizmie krów. Wolne rodniki uszkadzają struktury białek, aminokwasów, DNA oraz tłuszczy. Beta-karoten uznawany jest za jeden z najaktywniejszych antyoksydantów.

Źródła beta-karotenu

Duże ilości dobrej zielonki powodują, że część tej witaminy odkłada się w organizmie, stanowiąc rezerwę nawet przez okres 3 miesięcy. Szczególnie dużo ß-karotenu zawiera marchew, świeże trawy i rośliny strączkowe. Lecznicze działanie tego związku znane jest od dawna. Należy do składników rozpuszczalnych w tłuszczach i dlatego wykorzystanie z zielonek wspomaga relatywnie większa koncentracja tłuszczu w zielonkach niż w kiszonkach i sianie.

Ilość β-karotenu w mleku zależy od jego zawartości w skarmianych paszach i krwi krów. W okresie przejściowym (3 tygodnie przed wycieleniem) witamina ta zaczyna gromadzić się w siarze, co skutkuje spadkiem koncentracji w surowicy krwi, jednakże przed porodem poziom wit. A i β-karotenu w krwi zwierząt ponownie wzrasta. Jak wykazały niektóre badania siara zawiera wielokrotnie więcej β-karotenu niż mleko, szczególnie u krów wysokowydajnych. Jest to związane z zawartością tłuszczu, bowiem istnieje dodatnia korelacja między tymi składnikami mleka (im więcej tłuszczu w mleku, tym więcej β-karotenów). Wykazano ponadto, że podanie w okresie zasuszenia dużych ilości wit. A nie wpłynęło na wyższą koncentrację w surowicy krwi laktoferyny i immunoglobulin, natomiast niższy był poziom energii i późniejszą wydajność mleczną.

Wykazano również, że krowy w przypadku zespołu stłuszczenia wątrobowego oraz ketozy, co objawia się wysokim poziomem tłuszczu w mleku, wykazywały znacznie niższą koncentrację β-karotenu w surowicy krwi. Należy dodać, że w surowicy krwi krów mlecznych nie powinno być mniej ß-karotenu niż 1000 μg/l, a najlepiej gdy jest ponad 2000 μg/l. Przyczyną zwiększonego wykorzystania ß-karotenu przez organizm krowy może być nadmiar potasu i azotanów w dawce pokarmowej, a także obecność mikotoksyn.

Największa dostępność β-karotenu dla krów występuje w okresie wiosenno-letnim, gdy zwierzęta korzystają z świeżych zielonek. Znacznie mniej tej witaminy występuje w paszach w okresie zimowym, ponieważ rozkłada się ona pod wpływem działania promieni słonecznych (straty nawet do 95%). Szczególnie mało β-karotenu znajduje się w kiszonce z kukurydzy. Przy wydajności krów powyżej 30 kg mleka, gdy paszą podstawową jest kiszonka z kukurydzy należy liczyć się z niedoborem tej witaminy. Dobrym uzupełnieniem β-karotenu  (oraz białka trudniej rozkładającego się w żwaczu) jest marchew oraz granulowany susz z lucerny. Pozytywne efekty stosowania ß-karotenu obserwuje się przy dawkowaniu 250-500 mg/szt./dzień.


Kiedy suplementować krowom beta-karoten?

Stosowanie dodatku ß-karotenu zaleca się gdy:

  • dominuje kiszonka z kukurydzy
  • w dawce jest dużo paszy treściwej
  • paszę objętościowe są niskiej wartości
  • obniżona jest odporność stada, na co wskazuje wysoki poziom komórek somatycznych i częste przypadki zatrzymania łożyska.  

Witamina A wykazuje współdziałanie z witaminą E, czynnikami przeciwutleniającymi i hormonami przedniego płata przysadki mózgowej. Antagonistycznie na witaminę A działają hormony tarczycy i przytarczyc oraz witamina D, potas , azotany i mikotoksyny. Z kolei wykorzystanie β-karotenów zależy od podstawowego składu dawki pokarmowej, warunków w żwaczu, okresu fizjologicznego krowy i wielkości produkcji mlecznej.

Hipowitaminoza A u krów mlecznych objawia się :

  1. brakiem poprawnej regeneracji nabłonka. Dochodzi do wysychania skóry i jej rogowacenia. Okrywa włosowa traci połysk, staje się matowa i następuje wypadanie włosa. Błony śluzowe żołądka i jelit stają się przenikliwe dla drobnoustrojów, co prowadzi do nieżytów
  2. zwiększoną podatnością na  infekcje, szczególnie gruczołu mlekowego
  3. osłabieniem zdolności laktacyjnych
  4.  zaburzeniami w rozrodzie:
    * zmniejszeniem wskaźnika zapładnialności
    * poronieniami
    * zatrzymaniem łożyska
  5. niższą masą urodzeniową cieląt (słabsze, ślepe, niekiedy martwe
  6. wadliwym formowaniem płodów, zniekształceniem kończyn, wadami zasklepienia podniebienia
  7. zaburzeniami funkcji widzenia.

Jak beta-karoten wpływa na zdrowie krów?

Podawanie β – karotenu poprawia wskaźniki rozrodu:

  • zwiększenie wskaźnika płodności
  • skrócenie okresu międzyciążowego
  • poprawa wskaźnika skuteczności pierwszego unasieniania
  • zmniejszenie częstotliwości występowania cyst jajnikowych
  • obniżenie częstotliwości wczesnych poronień.

Krowy zasuszone powinny pobierać dziennie około 100-200 mg β – karotenu w zasuszeniu oraz 200-300 mg przy produkcji mleka 20 kg. Przy wyższej wydajności nawet 600 mg. Z kolei zapotrzebowanie na wit. A  wynosi 4000 j.m/kg s.m. dawki, tj. dziennie 75 000-100 000 j.m./sztukę

Podanie krowom β – karotenu przed wystąpieniem rui wzmacnia jej objawy i poprawia skuteczność krycia. Jest on odpowiedzialny za produkcję hormonu ciążowego progesteronu, co poprawia proces zagnieżdżenia się zarodka w błonie śluzowej macicy.

Przy zawartości witaminy A w mleku wynoszącej 1500 IU/l i wydajności mleka 30 kg/dzień oraz zapotrzebowaniu bytowemu na wit. A 40 000 JE/dzień, zapotrzebowanie dzienne na witaminę wynosi około 85000 IU. Przy rezerwie wątrobowej wit. A   wynoszącej 300 IU/g wątroby,  krowa powinna produkować mleko przez 30 dni. Stopień uwalniania się retinolu z wątroby zależy od zapotrzebowania preferencyjnego. Homeostazę w zakresie podaży wit. A z wątroby gwarantuje cykl zdrowotny retinolu w warunkach niedoboru, co realizowane jest przez nerki. Przy niskich stężeniach wit. A w wątrobie należy się liczyć z objawami deficytu.

Niezmiernie ważny jest wpływ wit. A na czynność komórek nabłonkowych skóry i błon śluzowych. Jej niedobór prowadzi do wysychania skóry, zwyrodnienia i zrogowacenia. Pokrywa włosowa traci połysk, staje się matowa i następuje wypadanie włosów. Błony śluzowe stają się otwarte dla drobnoustrojów środowiskowych, co w konsekwencji można prowadzić do nieżytów i zapaleń.

Badania wykonane w ostatnich latach wykazały, że retinoidy oraz β- karoten przejawiają działanie ochronne wobec mutagenów oraz kancerogenów. Działanie antymutagenne polega na tym, że w komórkach organizmu wit. A może konkurować z mutagennymi epoksydami w reakcjach z DNA. Z kolei działanie antykancerogenne (antyrakotwórcze)  występuje w fazie jej inicjacji i rozwoju choroby.

Wykazano ponadto, że wysokie stężenie ß-karotenu występuje w ciałkach żółtych. Przypuszczalnie gromadzą się tam zapasy tego związku, aby w okresach wysokiego zapotrzebowania na wit. A organizm mógł z nich korzystać. Wysokie dawki wit. A dla cieląt (częste przypadki w preparatach mlekozastępczych) pogarszały status pokrycia zapotrzebowania na witaminę E i negatywnie wpływały na funkcje limfocytów, oraz pogorszenie funkcjonowania systemu odpornościowego.

Wysokie dawki wit. A dla cieląt (częste przypadki w preparatach mlekozastępczych) pogarszały status pokrycia zapotrzebowania na witaminę E i negatywnie wpływały na funkcję limfocytów oraz pogorszenie funkcjonowania systemu odpornościowego.

Dobrym rozwiązaniem wydaje się suplementacja ß-karotenu w formie otoczkowanej tłuszczem utwardzonym w postaci triacylogicerydów. Stworzona kompozycja witamin z grupy B oraz kwasów tłuszczowych Omega-3, z dodatkami ß-karotenu w znacznym stopniu poprawia stan zdrowia krów, jałowic i cieląt oraz działa korzystnie na wskaźniki rozrodu (VITAMIN-B-POWER).

Prof. dr hab. Adam Traczykowski

r e k l a m a

Polecany artykuł

Elita Dobry Hodowca 3/2020

Elita Dobry Hodowca 3/2020

  • Czy warto zainwestować w automatykę w oborze?
  • Jak wygląda produkcja mleka na amerykańskich fermach?
  • Co zrobić gdy brakuje pasz objętościowych dla krów?
  • Długość cięcia trawy ma znaczenie
  • Dlaczego witamina E i K są tak ważne dla krów?
Zamów prenumeratę
r e k l a m a
r e k l a m a

Polecane z TPR

Użytkowniku zadecyduj o wyrażeniu zgody!

Skrollując treść naszego Serwisu, zamykając okno tego komunikatu (X), klikając na elementy strony poza tym komunikatem bez zmian ustawień w zakresie prywatności, zgadzasz się na przetwarzanie danych osobowych przez Polskie Wydawnictwo Rolnicze Sp. z o.o. (dalej PWR/my) i Zaufanych Partnerów do celów marketingowych, w szczególności na potrzeby wyświetlania reklam dopasowanych do Twoich zainteresowań i preferencji w serwisach PWR i w Internecie. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne a wyrażoną zgodę możesz w każdej chwili cofnąć.
Dowiedz się więcej lub zdecyduj o zgodzie.

Nasz cel to dostarczanie interesujących Ciebie treści, również przez dopasowane do Twoich zainteresowań reklamy. Twoja zgoda na wykorzystanie plików cookies i podobnych technologii w Twojej przeglądarce umożliwi nam dostosowanie przekazu do Twoich preferencji. Pozwoli ograniczyć ilość prezentowanych reklam Brak zmian ustawień przeglądarki jest Twoją zgodą na zapis plików cookies i podobnych technologii w Twoim urządzeniu końcowym i wykorzystanie zapisanych w nich informacji. Ustawienia przeglądarki w zakresie cookies możesz zawsze zmienić
(szczegóły w Polityce Prywatności).

Drogi Użytkowniku!

Przez dalsze Aktywne korzystanie z Serwisu, bez zmian ustawień przeglądarki, oznacza, że zgodziłeś się na przechowywanie w Twojej przeglądarce plików cookies i na przetwarzanie gromadzonych dzięki nim danych osobowych przez Polskie Wydawnictwo Rolnicze Sp. z o.o. i naszych Zaufanych Partnerów. Dowiedz się więcej lub wycofaj zgody